sodda gap qoliplarining nutqiy qoliblanishi

PDF 32 pages 321.0 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 321.0 KB

File type PDF

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi qadamova dildora “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: sodda gap qoliplarining nutqiy voqealanishi. topshirdi: qadamova dildora qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish ............................................................................................... 3–5 i bob. sodda gap haqidagi nazariy talimotlar………………………………………………..…….6-12 ii bob. sodda gap qoliplarining struktur va semantik xususiyatlari………………………………….16-21 2.1. sodda gap qoliplarining struktur tahlili ……………………………………17 2.2. sodda gap qoliplarining semantik turlari ………………………………….18 2.3 sodda gap qoliplarida so‘z tartibi va grammatik vositalarning o‘rn………………..……………………………………………………19 iii bob. sodda gap qoliplarining nutqiy voqealanishi va uning o‘qitilish tajribalari….20-27 3.1. hozirgi o‘zbek adabiy tilida sodda gap qoliplarining nutqiy voqealanish xususiyatlari …………………………………………………………………….21 3.2. og‘zaki va yozma nutqda sodda gap qoliplarining qo‘llanish darajasi …………………………………………………………………………………22-23 3.3. sodda gap qoliplarining uslubiy imkoniyatlari va kommunikativ funksiyasi …………………………………………………………24-25 xulosa……………………………………………………28 --------- 31 foydalangan adabiyotlar ro`yxati --------------------- 32 1.1.sodda gap tushunchasi va uning grammatik mohiyati … …

2 / 32

rniga ega bo‘lib, u fikrni to‘liq ifodalashning asosiy shaklidir. sodda gap esa sintaktik tizimning poydevorini tashkil etadi. sodda gap qoliplari orqali tilning tabiiy imkoniyatlari, nutqiy faoliyatda so‘zlovchining maqsadi va tinglovchiga ta’sir o‘tkazish usullari namoyon bo‘ladi. ayniqsa, bugungi kunda tilshunoslikning kommunikativ yo‘nalishi rivojlanib borar ekan, sodda gap qoliplarining nutqiy voqealanishi, ya’ni real nutq jarayonida ularning qo‘llanish shakllari va xususiyatlarini o‘rganish masalasi dolzarb ilmiy yo‘nalishlardan biri sifatida qaralmoqda. mavzuning dolzarbligini shuningdek, zamonaviy o‘zbek adabiy tilining sintaktik tizimini mukammal o‘rganish, til me’yorlarini to‘g‘ri shakllantirish, nutq madaniyatini rivojlantirish zarurati belgilaydi. chunki sodda gap qoliplari nafaqat grammatik birlik, balki uslubiy va kommunikativ birlik sifatida ham til tizimida faol ishtirok etadi. mavzuning o‘rganilganlik darajasi sodda gap masalasi o‘zbek tilshunosligida ko‘plab tadqiqotlarga asos bo‘lgan. jumladan, a. g‘ulomov, m. asqarova, a. nurmonov, m. jo‘rayev, g‘. rahmonov, s. sodiqov, h. ne’matov singari olimlar tomonidan gapning struktur, semantik va funksional tahliliga oid qimmatli ishlar amalga oshirilgan. shunga qaramay, sodda gap …

3 / 32

ni tahlil etish; 4. ularning uslubiy imkoniyatlari va kommunikativ vazifalarini aniqlash; 5. sodda gap qoliplarini o‘qitish jarayonidagi tajribalarni tahlil qilish. tadqiqotning obyekti va predmeti tadqiqotning obyekti — hozirgi o‘zbek adabiy tili sintaksis tizimidagi sodda gaplar va ularning nutqdagi voqealanish shakllaridir. tadqiqotning predmeti esa — sodda gap qoliplarining struktur, semantik va kommunikativ xususiyatlarini nutqiy jihatdan o‘rganishdir. tadqiqotning nazariy va amaliy ahamiyati tadqiqot natijalari o‘zbek tili sintaksisini chuqurroq o‘rganish, tilshunoslikdagi kommunikativ yondashuvni rivojlantirish, shuningdek, o‘rta maktab va oliy ta’lim muassasalarida “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanini o‘qitishda metodik manba sifatida foydalanish imkonini beradi. tadqiqot metodlari ishda struktur-semantik tahlil, taqqoslash, kuzatish, umumlashtirish, statistik va funksional usullardan foydalanildi. uning markazida kesim joylashib, u subyekt (ega) bilan birgalikda predikativlikni — ya’ni voqea-hodisani reallik bilan bog‘lashni ta’minlaydi. shunga ko‘ra, sodda gapda predikativlik, modal ma’no va intonatsion tugallik belgilarining mavjudligi majburiy hisoblanadi. sodda gapning sintaktik tabiati shundan iboratki, u har doim bir predikativ markaz asosida quriladi va mustaqil …

4 / 32

sodda gap har qanday murakkab gapning tarkibiy asosi, ya’ni sintaktik poydevoridir. til tizimida sodda gaplarning o‘rni beqiyosdir, chunki ularning yordamida inson fikrining eng sodda shakli ifodalanadi. shuningdek, sodda gaplar tildagi kommunikativ birlik sifatida nutq jarayonida faol ishlatiladi. bu ularning nafaqat grammatik, balki funksional va kommunikativ mohiyatini ham belgilaydi. sodda gaplarning sintaktik tabiatini o‘rganish, ularning struktur va semantik tuzilishini tahlil qilish o‘zbek tili grammatik tizimini yanada chuqurroq anglash, shuningdek, nutq madaniyatini rivojlantirish uchun muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. 5 i bob. sodda gap haqidagi nazariy talimotlar 1.1. sodda gap tushunchasi va uning sintaktik tabiati tilshunoslikda gap — til tizimining eng yuqori sintaktik sathi hisoblanadi. gap orqali inson tafakkuri, voqelik haqidagi fikri, hissiy munosabati ifodalanadi. shuning uchun ham gap tilning eng muhim kommunikativ birligi sanaladi. har qanday til tizimida gapning tuzilishi, ma’nosi va nutqdagi vazifasi alohida e’tibor bilan o‘rganiladi. o‘zbek tili sintaksisida sodda gap deb, bitta predikativ markazga ega, ya’ni bitta …

5 / 32

taksisining barcha bosqichlarini to‘g‘ri tushunishga zamin yaratadi. sodda gaplar ega–kesim asosida quriladi. ba’zan gap tarkibida faqat kesim yoki faqat ega ko‘rinishida ham fikr to‘liq ifodalanishi mumkin, bunday holatlarda gap qisqartirilgan yoki ellipsisli deb yuritiladi. 1.2. sodda gapning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish tarixi o‘zbek tili sintaksisida sodda gap masalasi qadimdan olimlar diqqat markazida bo‘lgan. xix asr oxiri va xx asr boshlarida yozilgan grammatik manbalarda gapning tuzilishi, turlari haqida ilk nazariy fikrlar uchraydi. sovet davridan boshlab bu masala tizimli ravishda o‘rganila boshlandi. xususan, a. g‘ulomov, sh. rahmatullaev, m. asqarova, n. mahmudov, a. nurmonov, r. qo‘ng‘urov, a. madvaliyev kabi olimlar sodda gapning grammatik tuzilishi, komponentlari, predikativ munosabat va semantik turlari haqida fundamental izlanishlar olib borganlar. professor a. g‘ulomov sodda gapni grammatik birlik sifatida izohlab, uni ega va kesimning o‘zaro munosabatiga asoslangan birlik deb belgilaydi. sh. rahmatullaev esa gapning ma’nodoshlik, modal, sintaktik vazifalarini chuqur tahlil qilib, sodda gapni kommunikativ birlik sifatida baholaydi. xx asr oxirlarida …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sodda gap qoliplarining nutqiy qoliblanishi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi qadamova dildora “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: sodda gap qoliplarining nutqiy voqealanishi. topshirdi: qadamova dildora qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish ............................................................................................... 3–5 i bob. sodda gap haqidagi nazariy talimotlar………………………………………………..…….6-12 ii bob. sodda gap qoliplarining struktur va semantik xususiyatlari………………………………….16-21 2.1. sodda gap qoliplarining struktur tahlili ……………………………………17 2.2. sodda gap qoliplarining semantik turlari ………………………………….18 2.3 sodda gap qol...

This file contains 32 pages in PDF format (321.0 KB). To download "sodda gap qoliplarining nutqiy qoliblanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sodda gap qoliplarining nutqiy … PDF 32 pages Free download Telegram