yerning tuzilishi va taraqqiyoti

DOC 79.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403263897_44299.doc yerning tuzilishi va taraqqiyoti reja: 1. yerning shakli va uning quyosh tizimida tutgan o`rni. 2. yerning paydo bo`lishida asosiy ahamiyat kasb etgan shart-sharoitlar. 3. yerning ichki tuzilishi. 4. yerning tuzilishi va taraqqiyoti to`g`risidagi faraz hamda nazariyalar. 5. yer tuzilishi hamda taraqqiyotida bir butunlik, uyg’unlik, takrorlanish, zonallik va azonallik. qadimda yerning shakli to’g’risida odamlar turlicha fikrda bo’lishgan. yer shar shakliga ega ekanligini juda qadim zamonlardayoq, bilganlar. bunga o’sha davrda namoyon bo`lgan quyidagi isbotlarni keltirish mumkin: tog’larga yaqinlashib kelganda dastlab tog’ cho’qqilari ko’rinadi; kema qirg’oqdan uzoqlashib dastlab kemaning korpusi keyinchalik va eng oxirida machtalarning uchlari ko’zdan yo’qoladi. shunday qilib, yer yuzasi hamma joyda bir xil do’ngroq ekan degan fikrga kelishdi. jism sharsimon bo`lgandagina shunday bo`lishi mumkin. gorizontning doira shaklida ko’rinishi va oy tutilgan vaqtda yerning oyga tushgan soyasi ham yerning sharsimon ekanligini ko`rsatadi. lekin, keyinchalik yerning qutblari siqilgan va ekvator atrofida qavariq, ya'ni yer shar emas, balki yerning ekvator tekisligi radiusi …

qutbining a = a - b fomulada hisoblab chiqariladigan o’rtacha botiqligi (siqiqligi) juda kichik bo`lib, 1 : 298,3 ga teng. bu ning ma'nosi shuki, yer sferoidi amalda to’g’ri shardan farq qilmaydi. erning o’rtacha radiusi (ya'ni xajmi jihatdan yer sferoidiga teng bo`lgan sharning radiusi) 6371, 110 km, yer sferoidining yuzasi yaxlitlab aytganda 510 million kv. km, hajmi esa 1,083 * 1012 kub km dir. yerning 60 km chuqurlikkacha bo`lgan qismi yer po’stidir. 60 km dan 2900 km chuqurlikkacha yadro qobigi - mantiya, 2900 km chuqurlikdan 5100 km chuqurlikkacha yerning tashqi yadrosi va 5100 km chuqurlikdan markazgacha - erning ichki yadrosi joylashgan (uning radiusi 1300 km chamasidadir). yer po’stidan tashqi yadro chegarasigacha yer qattiq holatda, chunki ko’ndalang seysmik tulqinlar bu qatlamdan bemalol o`tadi; yadro qobig’ining ayrim - ayrim joylaridagi moddalar erigan bo`lishi mumkin, lekin yoppasiga suyuq, bo`lgan qatlam yo’q,- yerning ichki qismida harorat juda baland, bosim esa nihoyatda katta bo`lganligidan biz tasavvur …

dagi gipotezalarni keltirgan. quyosh sistemasidagi planetalarning paydo bo`lishini tushuntirib berish uchun so`nggi asrda olimlar tomonidan taklif etilgan ko`pdan-ko`p gipotezalar orasida rus akademigi o.yu. shmidtning nazariyasi dalillar bilan eng yaxshi isbot etilgan. o.yu.shmidt isbotlangan quyidagi faktlarni o’z nazariyasiga asos qilib oldi: galaktika bilan quyosh ham aylanadi va galaktika ekvatori tekisligida (ya'ni quyosh turgan tekislikda) kosmik chang va gazning bulutsimon nihoyatda katta to’plamlari bor. quyosh atrofida aylangan chang zarralari va qattiq jismlar bir-biriga urilgan va bu urilish natijasida o’z kinetik energiyasining bir qismini yo’qotgan. bu hol dastlab zarralar to’planishiga olib kelgan, to’plamdagi zichlik ancha ortgandan so`ng zarralar bir-biriga yopishib, quyuqlashgan quyuqlashishdan hosil bo’lgan bu jismlar bir necha marta parchalanib ketgan va yana birlashgan, lekin asta-sekin kattalasha borgan va natijada bir-birlariga qo’shilib, planetalarga aylangan. 3. yerning ichki tuzilishi biz planetamizning chuqur ichki qismlarining kimyoviy tarkibi to’g’risida aniq bir narsa bilmaymiz, bu hakda yer ichiga kirgan sari moddalar zichligining o`zgarishi haqidagi tasavvurimizga tayanamiz. erning …

ko’pgina hodisalarning ham sababchisi gravitasion differensiasiya hodisasidir. yer po’stining tuzilishi bizga juda aniq ma'lum. yer po’sti tarkibida ikkinchi darajali ahamiyat kasb etuvchi cho’kindi jinslarni hisobga olmaganda, yer po’stini ikki qatlamga - ustki qatlam va ostki qatlamlarga bo’lish mumkin. ustki qatlam asosan granitlardan tuzilgan (bu qatlamning zichligi 2,7-2,9 g/sm3), ostki qatlam tarkibi jihatdan bazaltlar tarkibiga o’xshash asosiy jinslardan tuzilgan (zichligi 3,2-3,3 g/sm3). ilgari ustki qatlamni sial qatlami yoki sial deb atashardi (chunki bu qatlam asosan kremniy si bilan alyuminiy a1 dan tuzilgandir), quyi qatlamni esa sima qatlami yoki sima deb atar edilar (silisiy + alyuminiy + magniy). so`nggi vaqtda har ikki qat lamni ham (granitli qatlamni ham, bazaltli qatlamni ham) sial deb ataydigan bo`ldilar. peridotilardan tashkil topgan bo`lsa deb taxmin qilinadigan yer po’sti tagidagi qatlam (er yadrosi qobig’i) esa sima deb ataladigan bo’ldi. zilzilaning yer yuzasidagi to’lqinlarining tarqalish xususiyatlarini o`rganish tufayli yer po’stining ikki tipi borligi aniq,landi: ustki qatlami juda yupqa …

shi kartalari (vaqt- o’tishi bilan og’ish burchagi o`zgarib turganligidan bunday kartalar muttasil ravishda qaytadan tuziladi) navigatorlarning, geodezistlarning amaliy faoliyatida va dengizda yoki havoda yo`nalishni aniqlash talab qilingan hamma hollarda nihoyat-da zarur. magnit meridianlari magnit qutblari deb ataladigan ikki nuqtada birlashadi. 1952-yilda shimoliy magnit qutbi 70° shimoliy kenglik va 100° g’arbiy uzunlik (kanada arxipelagi)da, janubiy magnit qutbi 68° janubiy kenglik va 143° sharqiy uzunlik (antarktida, adeli yeri) da bo`lgan. magnit qutblari yerning ichida bo`lganligidan erkin osilgan strelka gorizontal holatdan bir oz burchak hosil qilib qayishadi, bu burchak magnit enkayishi deyiladi. magnit qutblarida bu burchak 90° ga teng, ya'ni u yerlarda magnit strelkasi vertikal turadi. yerning yuqorida aytilgan magnit maydoni doimiy yoki barqaror magnit maydoni deyiladi. magnit maydonining kuchlanishi yer yuzasining turli joylarida turlicha va u nihoyatda sekin ("asriy") o`zgarib turadi. lekin, yerda o`zgaruvchan magnit maydoni ham bo`lib, u tez-tez o`zgarib turadi. davriy o`zgaruvchan magnit maydoni (sutka, mavsum davomida va oradan ma'lum …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yerning tuzilishi va taraqqiyoti"

1403263897_44299.doc yerning tuzilishi va taraqqiyoti reja: 1. yerning shakli va uning quyosh tizimida tutgan o`rni. 2. yerning paydo bo`lishida asosiy ahamiyat kasb etgan shart-sharoitlar. 3. yerning ichki tuzilishi. 4. yerning tuzilishi va taraqqiyoti to`g`risidagi faraz hamda nazariyalar. 5. yer tuzilishi hamda taraqqiyotida bir butunlik, uyg’unlik, takrorlanish, zonallik va azonallik. qadimda yerning shakli to’g’risida odamlar turlicha fikrda bo’lishgan. yer shar shakliga ega ekanligini juda qadim zamonlardayoq, bilganlar. bunga o’sha davrda namoyon bo`lgan quyidagi isbotlarni keltirish mumkin: tog’larga yaqinlashib kelganda dastlab tog’ cho’qqilari ko’rinadi; kema qirg’oqdan uzoqlashib dastlab kemaning korpusi keyinchalik va eng oxirida machtalarning uchlari ko’zdan yo’qoladi. shunday...

DOC format, 79.0 KB. To download "yerning tuzilishi va taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: yerning tuzilishi va taraqqiyoti DOC Free download Telegram