quyosh sistemasi. yerning geografik qobig'i

DOC 42 sahifa 270,5 KB Bepul yuklash

42 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 270,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 42

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 42

4- mavzu quyosh sistemasi.yerning geografik qobig’i 2-mavzu: quyosh sistemasi. koinot. r e j a: 1.galaktika,uning turlari va tuzilishi. 2. quyosh sistemasi va sayyoralar. 3. ichki va tashqi sayyoralar. 4. yulduz, asteroid va meteoidlar. asosiy tushunchalar: galaktika, kometa, asteroid, kosmik chang meteoid. galaktika (yunoncha: galaktikos — sutli, sutsimon) — umumiy oʻzaro tortishish kuchi bilan bogʻlangan hamda quyoshni ham oʻz ichiga olgan 200 milliarddan ortiq yulduzning ulkan gravitatsion sistemasi. gallaktikada yulduzlardan tashqari yulduzlararo muhit — gaz, chang va turli mayda kosmik zarralar ham bor. umumiy koʻrinishi jihatidan mashhur andromeda tumanligi bilan deyarli bir xil, oʻlchami jihatdan esa undan sezilarli farq qiladi. gallaktikaning oʻzbek tilidagi nomi somon yoʻli, chunki qadimdan yulduzlar maʼlum bir tekislikka (gallaktika ekvatoriga) nisbatan zich joylashib olganligi kuzatilgan boʻlib, ota-bobolarimiz uni arava ketidan toʻkilib borgan somondan hosil boʻlgan yoʻlga, yunonlar esa yerga toʻkilgan sutga oʻxshatganlar. yunon faylasufi demokrit: "somon yoʻli son-sanoqsiz yulduzlardan iborat",- deb taxmin qilgan edi. shunday ekanligini birinchi …

2 / 42

(230 ming a.b. gacha) boʻlishi mumkin. quyosh tizimining uzoq tashqi sohalari haqidagi maʼlumotlar quyoshga yaqinlashuvchi uzun davrli kometalar va shu sistemani qoplagan kosmik changlarni kuza-tishdan olinadi. quyosh tizimi hududidagi har qanday jism ham quyosh tizimiga kiravermaydi. quyoshning taʼsir doirasidagi har bir jismning quyosh tizimiga kirishi uchun avvalo uning musbat kinetik va manfiy potensial energiyalarining yigʻindisi, yaʼni toʻla energiyasi manfiy boʻlishi kerak. bunda jism quyoshning tortishish kuchini yenga olmay, quyosh tizimi doirasida qoladi. buning uchun quyosh tizimiga tegishli jismlarga quyoshning tortishish quchi taʼsiri boshqa yulduzlarnikiga nisba-tan ortiq boʻlishi kerak. quyosh tizimining umumiy tuzilishini birinchi marta nikolay kopernik toʻgʻri ifodalab, yer va sayyoralarning quyosh atrofida aylanishini asoslab berdi (16-asr). uning geliotsentrik sistemasi birinchi marta sayyoralarning quyosh va yergacha boʻlgan nisbiy masofalarini aniqlashga imkon berdi. s.kepler sayyoralarning harakat qonunlarini (17-asr boshlari), i.nyuton butun olam tortishish qonunini (17-asr oxiri) kashf qildilar. bu qonunlar quyosh tizimidagi jismlar harakatlarini oʻrganuvchi fan — osmon mexanikasit asos boʻldi. …

3 / 42

lganda ichki sayyoralar atmosferalari tashqilarinikiga qaraganda ancha siyrak ekanligi maʼlum boʻldi. venerada s02dan iborat juda zich (sathiga yaqin joyda yer sathidagidan 60 marta zich) atmosfera mavjud. mars atmosferasi ham, qisman, s02dan iborat. tashqi sayyo-ralar atmosferasi juda qalin va zich boʻlib, asosan, metan, ammiak va vodoroddan iborat. gigant sayyoralar ichki sayyoralarga qaraganda oʻz oʻqlari atrofida juda katta tezlik bilan aylanadi. plutonning fizik tabiati gigant sayyoralarnikidan tubdan farq qilganligi uchun uni tashqi sayyoralar qatoriga qoʻshib boʻlmaydi. sayyoralar tabiiy yoʻldoshlarining 95 % ga yaqini tashqi sayyoralar atrofida guruhlanadi; mas, yupiter va saturn sayyoralarining oʻzlari quyosh tizimiga oʻxshash kichik sistemani eslatadi. ularning baʼzi yoʻldoshlari (mas, yupiterning ganimedi)ning oʻlchamlari quyosh tizimidagi ayrim sayyo-ralar (mas, merkuriy)ning oʻlchamidan ancha katta (qarang sayyoralarning yoʻldoshlari). saturn sayyorasida oʻzining 20 ga yaqin yoʻldoshidan tashqari, juda mayda jismlardan iborat halqa sistemasiga ega. bu jismlar kepler qonuniga mos ravishda harakatlanib, saturn „yoʻldoshlari“ hisoblanadi. bulardan tashqari, orbitalari mars va yupiter sayyoralari orasida joylashgan …

4 / 42

i topilgan. ularning quyosh atrofida aylanish davrlari bir necha oʻn yildan ortiq emas. har yili 5—10 tacha kometa kashf qilinadi. optik kuzatishlar yordamida koʻrinmaydigan son-sanoqsiz meteor jismlar va kosmik chang (sayyorlararo materiya) quyosh tizimi fazosining hamma joyida mavjud. ular ham sayyoralar kabi quyosh atrofida aylanadi. kosmik changlarga gravitatsiya kuchlari taʼsiridan tashqari quyosh radiatsiyasining bosimi, shuningdek elektr zaryadlangan zarralar harakatiga quyosh va sayyoralarning magnit maydonlari ham taʼsir etadi. yer orbitasi ichidagi sayyoralararo materiyaning umumiy massasi yer massasining yuz milliondan birini tashkil qiladi. quyoshning taʼsir doirasi ichidagi barcha diffuz materiyaning umumiy massasi taxminan quyosh massasiga teng keladi.quyosh tizimi galaktika markazi atrofida ayla-naga yaqin orbita boʻylab 250 km/sek tezlik bilan aylanadi, uning aylanish davri 200 mln. yil. quyosh tizimining kelib chiqishi haqidagi masala hozirgi zamon tabiat-shunosligining muhim masalalaridan biri hisoblanadi .quyosh tizimidagi deyarli barcha jismlar uchun baʼzi umumiy qonuniyatlar oʻrinli: barcha sayyoralar quyosh atrofidan ekliptikaga yaqin tekislikda bir tomonga (olamning shimoliy qutbidan qaralganda …

5 / 42

itanga tushirildi (2005-yil yanvar). tadqiqotchilar titanni yer bilan taqqoslashmoqda. kosmik uchishlar yordamida quyosh tizimini yanada batafsilroq oʻrganish uchun yaqin kelajakda boshqa sayyoralarga parvoz qilish, uzoq kos-mosga ilmiy apparatlar yuborish, as-teroid va kometalarga qoʻnib, sayyoralararo ilmiy sayohat qilish ishlari moʻljallanmoqda. asteroidlar (yunoncha aster —yulduz va eidos —koʻrinish) — kichik sayyoralar; quyosh atrofida elliptik orbitalar boʻylab harakatlanuvchi va koʻpchiligi mars va yupiter orbitalari oraligʻida joylashgan kichik jismlar. titsius - bode qonunita koʻra, mars va yupiter orbitalari oraligʻida quyoshdan 2,8 a.b. uzoqlikda qandaydir sayyoralar bulishi kerakligi haqidagi faraz 18-asr oxirlarida aytilgan edi. birinchi asteroid sayyorani yulduzlar jadvalini tuzish bilan shugʻullanayotgan italiyalik astronom j. piatssi tasodifan 1801-yil 1-yanvar kuni topdi. unga serera deb nom berildi. k. gauss bu sayyorani uch marta kuzatgandan keyin uning orbitasini hisoblash usu-lini ishlab chiqdi. hisoblashlarga koʻra, serera quyoshdan oʻrta hisobda 2,8 a.b. (1 a.b. q 149,6 mln. km) uzoqda turib, uning atrofida aylanar ekan. ammo 1802-yil 28-martda nemis astronomi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 42 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"quyosh sistemasi. yerning geografik qobig'i" haqida

4- mavzu quyosh sistemasi.yerning geografik qobig’i 2-mavzu: quyosh sistemasi. koinot. r e j a: 1.galaktika,uning turlari va tuzilishi. 2. quyosh sistemasi va sayyoralar. 3. ichki va tashqi sayyoralar. 4. yulduz, asteroid va meteoidlar. asosiy tushunchalar: galaktika, kometa, asteroid, kosmik chang meteoid. galaktika (yunoncha: galaktikos — sutli, sutsimon) — umumiy oʻzaro tortishish kuchi bilan bogʻlangan hamda quyoshni ham oʻz ichiga olgan 200 milliarddan ortiq yulduzning ulkan gravitatsion sistemasi. gallaktikada yulduzlardan tashqari yulduzlararo muhit — gaz, chang va turli mayda kosmik zarralar ham bor. umumiy koʻrinishi jihatidan mashhur andromeda tumanligi bilan deyarli bir xil, oʻlchami jihatdan esa undan sezilarli farq qiladi. gallaktikaning oʻzbek tilidagi nomi somon yoʻli, chunk...

Bu fayl DOC formatida 42 sahifadan iborat (270,5 KB). "quyosh sistemasi. yerning geografik qobig'i"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: quyosh sistemasi. yerning geogr… DOC 42 sahifa Bepul yuklash Telegram