quyosh tizimi. yer sayyorasi. geografik qobiqlar

PPTX 31 pages 1.9 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

quyosh sistemasi reja: 1. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. 2.sayyoralar va ularning harakati 3.asteroidlar, kometalar va meteor modda. mavzu:quyosh tizimi. yer sayyorasi. geografik qobiqlar (litosfera. gidrosfera, аtmosfera. biosfera) reja: 1.koinot, quyosh sistemasi va sayyoralar, sayyoralar va ularning harakati. 2. asteroidlar, kometalar va meteor modda,yer. yerning shakli, vaqt. hafta. astronomik va taqvimiy yil, kun va tun almashishi, yil fasllarining almashishi, globus. harita. plan. navigatorlar,yer qobig‘i. mantiya. yadro,yerdagi suv manbalari. okean. dengiz. daryo. suv omborlari. ko‘llar. 3. atmosferaning ahamiyati, tuzilishi, tarkibi, quyosh radiatsiyasi. quyosh doimiyligi, ob-havo.yog‘inlar va ularning hosil bo‘lishi. 4. qobiqlar haqida umumiy tushuncha, biosferaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, v.i.vernadskiy taʼlimoti (noosfera). quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. quyosh-quyosh sistemasi markazida joylashgan, yerga eng yaqin yulduz. quyosh og‘irligi yerdan 330 ming, diamyetri bo‘yicha 109 barobar katta. quyosh ichiga yerday sharlarning milliondan ortig‘i sig‘adi. quyosh o‘z o‘qi atrofida sekin-asta muntazam sharqdan g‘arbga tomon aylanadi. aylanish tezligi quyosh ekvatorida 2 km/sek. bo‘lib, qutblari tomon kamayib boradi. …

2 / 31

zasiga muvofiq, planetalar o‘zi endigina shakllangan quyosh atrofida zarralari turli-tuman orbitalar bo‘ylab aylanib yurgan juda katta va sovuq gaz-chang buluti moddalaridan paydo bo‘lgan. vaqt o‘tishi bilan bu bulutning shakli o‘zgarib borgan, zarralarning to‘qnashishlari va ularning o‘zaro energiya almashinishi shunga olib kelgan-ki, bunda bulut asta-sekin yassilana borgan, zarralarning orbitalari esa aylanalarga yaqinlashib borgan. yirik zarralar o‘zlariga maydalarini qo‘shib olgan. bir tomonga yo‘nalgan harakat ko‘payib borgan. moddaning quyuqlashgan bo‘laklari hosil bo‘lib, ular qalinligi diametriga qaraganda minglab marta kichik bo‘lgan disk shaklida taqsimlangan. eng yirik quyuqlashgan bo‘laklarning massasi tez ortib borgan. keyin moddaning har xil kattalikdagi hosil bo‘lgan dastlabki “po‘k” guvalaklarning ko‘pchiligidan bir necha yirik jismlar-planetalar paydo bo‘lgan. hisob-kitoblar, yer o‘zining hozirgi massasiga bir necha yuz million yilda erishganligini ko‘rsatdi. sirti sovuq bo‘lgan yerning ichki qismi radioktiv elementlar hisobiga qiziy boshlagan. bu yerning ichidagi moddalarni erishiga olib kelgan. og‘ir elementlar cho‘kib yadroni vujudga keltirganda, yengil elementlar sirtga chiqib yer qobig‘ini vujudga keltirgan. bo‘lajak …

3 / 31

o‘ladi. quyoshda 69 kimyoviy element borligi olimlar tomonidan aniqlangan. quyosh atmosferasi uch qatlamga bo‘linadi: - fotosfera - eng pastki qatlam, quyoshning barcha nurlanish energiyasi asosan fotosferadan sochiladi. fotosferada dog‘lar va mash’alalar mavjud. quyosh dog‘lari uzuq-uzuq to‘rsimon yorug‘ maydonchalar-mash’alalar bilan o‘ralgan. quyosh dog‘lari va mash’alalari quyosh yuzasining faol sohalarini tashkil etadi; - xromosfera-fotosferaning ustida joylashgan. xromosfera bilan fotosfera chegarasida harorat 4500s; - xromosfera asosidan bir necha ming km. balandlikda esa harorat ortib, 15-20 mingga yetadi. atmosfera bosimi fotosferanikidan million marta kam; - quyosh toji - quyoshning tashqi, eng ko‘p cho‘zilgan qatlami. quyosh toji quyosh gardishidan 106 marotaba xira bo‘lib, quyoshning to‘la tutilishi paytida yaqqol ko‘rish mumkin. quyosh toji spektorida ko‘p marta ionlangan fe, ca, mg va boshqa elementlar atomlarning emission chiziqlari bor. sayyoralar va ularning harakati yupiter, saturn, uran, neptun, pluton) va ularning yo‘ldoshlaridan iborat osmon jismlari, yana bir necha o‘n ming kichik sayyora (asteroid), ko‘pdan-ko‘p kometa va mayda meteor moddalar …

4 / 31

da) harakat qiladi; - barcha sayyoralar (urandan tashqari) va ularning ko‘pchilik yo‘ldoshlari ham o‘z o‘qi atrofida soat mili yo‘nalishiga qarshi harakat qiladi; - barcha sayyoralar (merkuriy va plutondan tashqari) orbitalari bir tekislikda joylashadi; - ularda bir-biridan tubdan farq qiladigan xususiyatlari mavjud. masalan, astronomik apparatlar yordamida tekshirish natijasida ma’lum bo‘lishicha, ichki sayyoralar atmosferasi tashqilarnikiga qaraganda ancha siyrak. merkuriyda atmosfera yo‘q, venera va marsda so2 dan iborat juda zich atmosfera. tashqi sayyoralar atmosferasi juda qalin, zich bo‘lib, asosan metan, ammiak va vodoroddan iborat. gigant sayyoralar ichki sayyoralarga qaraganda o‘z o‘qlari atrofida juda katta tezlik bilan aylanadilar. plutonning fizik tabiati, gigant sayyoralardan tubdan farq qilganligi uchun uni tashqi sayyoralar qatoriga qo‘shib bo‘lmaydi. saturn ham o‘ziga xos, uning atrofida xuddi yo‘ldoshlari kabi son-sanoqsiz mayda jismlardan tashkil topgan xalqalar tizimi aylanadi. xalqalarning eni 70000 km, qalinligi 5 km. quyosh sistemasida 40000 ga yaqin kichik sayyoralar (asteroidlar) borligi taxmin qilinsa-da, ammo shulardan 2 mingtasi topilib, orbitalari …

5 / 31

aydi. yerdagi barcha hodisalarga faqat yuyoshdan doimiy keladigan energiyagina emas, balki quyosh faolligi bilan bog‘liq bo‘lgan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishdagi o‘zgarishlar ham ta’sir etadi. bular quyosh faolligining 11 yillik davri va quyoshning o‘z o‘qi atrofida aylanish davri bo‘lgan 27 kunlik davriyliklarda seziladi. asteroidlar, kometalar va meteor modda. asteroidlar.kichik sayyoralar yoki asteroidlar, asosan mars va yupiter orbitasi oralig‘ida aylanadi va bevosita qaraganda ko‘rinmaydi. birinchi kichik sayyora 1801 yilda kashf etilganva uni an’anaga ko‘ra yunon-rim mifologiyasidagi nomlardan biri - serrera deb atashdi. tezda boshqa kichik sayyoralar topildi va ularga pallada, vesta va yunona nomlari berildi. fotografiyaning qo‘llanilishi natijasida yorug‘ligi xira bo‘lgan asteroidlar ham kashf etila boshladi. hozirgi vaqtda 3000 dan ortiq asteroidlar ma’lum.milliardlab yillar davomida asteroidlar vaqti-vaqti bilan to‘qnashadilar. bir qator asteroidlar sharsimon bo‘lmay, aniq shaklga ega emasligi ana shunday xulosaga olib keladi. asteroidlarning umumiy massasi, yer massasining atigi 0,1 qismiga to‘g‘ri keladi. kometalar (dumli yulduz) fazoda quyoshdan uzoqda joylashib, markazlarida yadrosi …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh tizimi. yer sayyorasi. geografik qobiqlar"

quyosh sistemasi reja: 1. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. 2.sayyoralar va ularning harakati 3.asteroidlar, kometalar va meteor modda. mavzu:quyosh tizimi. yer sayyorasi. geografik qobiqlar (litosfera. gidrosfera, аtmosfera. biosfera) reja: 1.koinot, quyosh sistemasi va sayyoralar, sayyoralar va ularning harakati. 2. asteroidlar, kometalar va meteor modda,yer. yerning shakli, vaqt. hafta. astronomik va taqvimiy yil, kun va tun almashishi, yil fasllarining almashishi, globus. harita. plan. navigatorlar,yer qobig‘i. mantiya. yadro,yerdagi suv manbalari. okean. dengiz. daryo. suv omborlari. ko‘llar. 3. atmosferaning ahamiyati, tuzilishi, tarkibi, quyosh radiatsiyasi. quyosh doimiyligi, ob-havo.yog‘inlar va ularning hosil bo‘lishi. 4. qobiqlar haqida umumiy tushuncha, biosferaning paydo b...

This file contains 31 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "quyosh tizimi. yer sayyorasi. geografik qobiqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh tizimi. yer sayyorasi. g… PPTX 31 pages Free download Telegram