yer sayyorasi. yer geosferalari

DOC 93.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425982212_60248.doc yer sayyorasi. yer geosferalari. reja: 1. yerning quyosh sistemasida tutgan o’rni. 2. yerning ichki va tashqi tuzilishi 3. litosfera. foydali qazilmalar. 4. atmosfera va uning chegaralari. 5. gidrosfera. tabiatda suvning aylanishi. yer – sayyora (planeta). yer quyosh fokusida ellips shaklida aylanadigan uchinchi planeta hisoblanadi. quyosh atrofida yerning aylanish davri 365,25 o’rtacha quyosh sutkasiga to’g’ri keladi. yer o’z o’qi atrofida to’liq aylanishi 23 soat 56 minut 4,09 sekund vaqt ichida sodir bo’ladi. yer o’z o’qida egilgan holda orbita yuzasiga nisbatan 66033* 20* da to’liq aylanadi. quyosh sistemasidagi planetalarning qarshiligi tufayli bu burchak sekinlik bilan kuchayiyu har 100 yilda 46*,8 ga o’zgaradi. yerning aylanishi o’z aylanishini 26 ming yilda qonun shaklida o’zgartiradi va putatsiya deb yuritiladigan kichik tebranishlar sodir bo’ladi. shartli ravishda yerning o’z o’qi atrofida aylanish juda sekin har 100 ming yilda 1 sekund atrofida beradi. quyoshning tortish kuchi yerni o’z o’q orbitasida saqlanishini ta‘minlaydi, ammo oy va yulduzning tortish …

l oyi 29 kun bo’lib, kabisa yili deyiladi. yer quyosh atrofida aylanayotganda o’z orbita tekisligiga og’ishganligi tufayli yil fasllari namoyon bo’ladi. yer o’qi orbita tekisligiga perpendikulyar bo’lganda edi, quyosh nuri yer yuzasining barcha nuqtalariga bir xil tushadi va uni bir xilda yoritgan va isitgan bo’lur edi. shunga ko’ra quyosh nuri ekvatorga doimo tik tushib, undan shimol va janub tomon kamayib borar, kecha va kunduz doimo teng (12 soat) va teng yil fasllari hukmron bo’lar edi. yerning quyosh atrofida o’z orbita tekisligiga og’ishgan holda aylanganligi tufayli quyosh nurini tushish burchagi o’zgarib yil fasllarini almashinishiga sabab bo’ladi. yer o’qining og’ishi va quyoshga nisbatan neytrallik davri 21 mart 23 sentyabrga to’g’ri kelib, bu davrda quyosh nuri ekvatorga teng tushadi va shimoliy va janubiy yarim sharlarni bir xilda yoritadi. shunga ko’ra kun va tun vaqt jihatidan bir xil 12 soatga to’g’ri keladi. binobarin, 21 martni bahorgi, 23 sentyabrni kuzgi kun-tun tengligi deyiladi. 21 iyunda …

rim sharlarda qish bo’lib, kun qisqa, tun esa uzun bo’ladi, aksincha janubiy yarim sharlarda yoz va kun uzoq bo’ladi. yer yuzini quyosh bir xil yoritib isitmasligi, yer kurrasiga yil davomida quyosh nuri bir xil tushmasligi sababli uning yuzasi bir xilda isimaydi. shunday ekan yer yuzasiga issiqlik, yorug’lik va namlik yil davomida bir tekisda taqsimlanmaydi. shunga ko’ra yer yuzi quyidagi mintaqalarga bo’linadi. kun bilan tunning uzunligi 9 soat 0,9 minutdan 14 soat 51 minutgacha o’zgaradi. yoz bilan qish aniq ajralib turadi. shunga muvofiq ravishda issiqlik va namlikning miqdori bir xil emas, yoz bilan qish aniq ajralib tursada, bahor bilan qish u qadar aniq farq qilmaydi. mo’‘tadil mintaqa shimoliy va janubiy kenglikning 40-50 gradusida joylashgan, quyoshning tush paytidagi ufqdan balandligi qishda 8-20* dan, yozda 55-30* gacha o’zgaradi. tun bilan kunning uzunligi 6 dan 18 soatgacha, yil fasllari ajralib turadi, qish bilan deyarli teng. yozgi yorug’ tunlar va qishki g’ira-shira kunlar mintaqasi shimoliy …

rning havo qatlami yoki atmosfera haqida, so’ngra xix asrda avstriya geologi eduard eyus ilmiy muomala uchun ilmiy atama sifatida suyuq qatlam - gidrosfera va qattiq qatlam - litosfera deb atashni taklif etadi. ko’pchilik hollarda litosfera yer qobig’i deb yuritiladi. xx asr boshida yerning tashqi qatlami ta‘limotini v.i.vernadskiy rivojlantirib, yuqorida nomi keltirilgan uch atama - yerning notekis muz qatlami kriosferani va yer qurrasining yirik qatlami - biosfera atamalarini fanga kiritishga muvaffaq bo’ladi. keyinroq geofiziklar o’z tadqiqotlarining muvaffaqiyatli rivojlantirganligi tufayli bu tushunchalarni yerning ichki tuzilishi haqida, uning markaziy qismi, uning chuqur qismida markaziy yadro joylashganligi va uning sidirg’a ravishda juda issiq haroratli ekanligini isbotladilar. v.i.vernadskiy yerning tashqi geosferasini ximiyaviy tarkibi va gazlar tarkibining muvozanati nuqtai nazaridan qarashni taklif etadi. muvozanat parametrlaridan kelib chiqib, harorat va bosim muvozanati, yer qurrasining termodinamik qobig’i haqida so’z yuritish mumkin. moddalarning fazali holatiga ko’ra, yer qurrasi uchun fazoviy qobiqlarni tafovut qilish mumkin. bu qobiqlar qatlam holida ajratilsada, …

bo’lgan. gaz qatlamidan farqli ravishda gidrosfera yer qurrasini to’liq qoplab olgan emas, balki o’qtin-o’qtin (uziq-uziq) joylashgan. adabiyotlarda ko’rsatilishicha qachonlardir qadimiy geologik davrlarning birida gidrosfera yer qurrasi quruq qismini to’liq qoplab olgan. hozirgi kunda suv yer qurrasi quruq qismiga nisbatan olganda 70,8-29,2 nisbatda. gidrosfera bu bilan tugamaydi, u yer qurrasi quruq qismini chuqur qatlamlariga kirib, katta maydonlarni egallaydi. daryo, ariq, ko’l va suv havzalari, grunt suvlari ko’rinishida turli xil qit‘a va mintaqalarda keng tarqalgan. gidrosferaning o’rtacha quvvati 3,8+0,1 km. qattiq qatlam litosfera yer qurrasida sodir bo’ladigan ximiyaviy reaktsiyalar markazi. unga yerning butun quruq qismi taalluqli va gidrosfera unda joy olgan. v.i.vernadskiy yerda tirik moddalar kontsentratsiyasi (yig’ilishi, to’planishi)ni taklif qilib, bu qatlam biosfera nomini olgan. u litosferaning bir qismi, atmosfera va gidrosferani to’liq egallagan. tirik modda yer qurrasining ximiyaviy hayotiga muhim ahamiyat kasb etadi. u energiya manbai bo’lib, uning hisobida ko’pgina ximiyaviy reaktsiyalar sodir bo’ladi. ya‘ni tabiatda sodir bo’layotgan barcha o’zgarishlar vujudga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yer sayyorasi. yer geosferalari"

1425982212_60248.doc yer sayyorasi. yer geosferalari. reja: 1. yerning quyosh sistemasida tutgan o’rni. 2. yerning ichki va tashqi tuzilishi 3. litosfera. foydali qazilmalar. 4. atmosfera va uning chegaralari. 5. gidrosfera. tabiatda suvning aylanishi. yer – sayyora (planeta). yer quyosh fokusida ellips shaklida aylanadigan uchinchi planeta hisoblanadi. quyosh atrofida yerning aylanish davri 365,25 o’rtacha quyosh sutkasiga to’g’ri keladi. yer o’z o’qi atrofida to’liq aylanishi 23 soat 56 minut 4,09 sekund vaqt ichida sodir bo’ladi. yer o’z o’qida egilgan holda orbita yuzasiga nisbatan 66033* 20* da to’liq aylanadi. quyosh sistemasidagi planetalarning qarshiligi tufayli bu burchak sekinlik bilan kuchayiyu har 100 yilda 46*,8 ga o’zgaradi. yerning aylanishi o’z aylanishini 26 ming yilda qon...

DOC format, 93.0 KB. To download "yer sayyorasi. yer geosferalari", click the Telegram button on the left.

Tags: yer sayyorasi. yer geosferalari DOC Free download Telegram