yer sayyorasi (ensiklopediya)

PDF 96 sahifa 4,6 MB Bepul yuklash

96 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 4,6 MB

Fayl turi PDF

Sahifalar 96

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 96

p o t .l f .a r d c i i (1,4 e n s i k l s p e d i y a yer sayyorasi davr nashriyoti t o s h k e n t 2013 loorfigujpttk bra di o'si.shi, alisher navoiy bomidagi o zbekiston mk yerning ichki va tashqi tuzilishi insoniyatning buyuk mutafakkirlari oyog‘larimiz ostidagi yerning tubida nima joylashgan, atrofimizni o‘rab turgan olam asosini nima tashkil qilganligi haqida savollar bilan qadimdan o‘ylanib kelishadi. shunga qaramay yerning ich ki qatlamlari haqidagi ma’lumotlarimiz hattoki kosmos ha qidagi bilimlarimizdan ham kamroq. yer osti dunyosini qa- chonlardir tomiq o'rganib chiqa olish imkoniyatlari esa ko'p emas. yerning ichki tuzilishi vulqon otilishi, ulkan jarliklar, chu- qurliklar, yer silkinishlarining barcha si olimlarni yer ostida qandaydir tu- shunarsiz jarayonlar yuz berayapti degan fikrga undagan. shu asnoda yer ostida hayot kechiradigan va yer ustiga hech qachon chiqmaydigan odamlar va hayvonlar to‘g ‘risidagi turli xil afsonalar paydo …

2 / 96

a, q it’alarda esa uning qalinligi 75 km gacha boradi. yerning po'stlog'i sayyoramizga nisbiy olinsa, shaftoli po'stidan ham yupqa ekanligi ma’lum bo'ladi. po'stlog'ning yuqori qismi cho'kma tog' jinslaridan hosil bo'lgan bo'lib, unung ostida «granit» va «bazalt» deb shartli nomlangan qatlamlar joylashgan. yer postlog'i ostida mantiya yotadi. u tarkib topgan juda issiq va zich modda magma deb ataladi. magmaning yuqori qavat harorati +2000 °c ni tashkil etsa, quyi qavatlarida issiqlik darajasi +5000 °c gacha yetishi mumkin.yer po'stlog'i hamda qaynoq mantiyaning yuqori qismi «litosfera» deb nomlanadi. yer yuzasidan yana 2900 km mantiyadan chuqurroqda esa yer yadrosi berkingan. uning radiusi 3500 km ga teng bo'lgan doira shaklida bo'lib, bir-biridan tarkibi, harorati hamda zichligi bilan farq qiladigan ichki va tashqi qism- yer pos tlog 'imantiya qoladi. tashqi yadroning ha- yadro rorati +4300 °c ni tashkil qiladi va u suyuq holatda bo'ladi. yerning ichk i q ism in i tuzilishi 20 yersayyorasi minerallar dunyosi yer …

3 / 96

- ni, ularni modda deb atashni ma’qul ko'rishlarini aytmoqdalar. hozirgi paytda sayyoramizda 3000 ga yaqin mineral xillari aniqlangan bo'lsada, olimlar doim ularning yangi turlarini topib kelmoqdalar. g ranit - m agm atik to g ' jin s i har bir minerallar o'ziga xos fi- zik xususiyatlarga ega. zichlik biz- ga qarshimizdagi mineral yengil yoki og'irligini ko'rsatadi. tabiiy oltin va platina eng og'ir minerallar hisoblana di. qattiqlik maxsus shkalada aniq- lanadi. sayyoramizdagi eng qattiq odatda minerallar yak- ka holda uchramay, bal ki tog1 jinslarini tash kil qiladi. kelib chiqishi- ga qarab ular magmatik, metamorfik va cho'kindi bo'ladi. magmatik tog' jinslari yuqori harorat va bosim sharoitida katta chuqurlikda hosil bo'ladi. yer sirtiga ko'tarilayotgan magma juda sekin soviydi va granit singari yirik jins hosil qiladi. yer yuzasida tarqalayotgan vulqon esa nisbatan tezroq soviydi. buning natijasida kristallari yetilishga ulgurmagan bir turdagi bazalt hosil bo'ladi, ular sayyoramizda eng kop tarqalgan cho'kindi jinslari hisoblanadi. bo'laklangan cho'kindi …

4 / 96

tba ho toshning 3 ta asosiy xususiyati bo'lishi lozim. ular go'zallik, kamyob- lik va noyoblik xislatlaridir. ko'pgina qimmatbaho toshlar o'ziga xos nomga va ta ’rifga egadir. odamlar qadim zamonlardanoq bu ajoyib rangli toshlar sirli xislatlarga egalar deb e’tirof etib, hatto maxsus taqvim ham yaratganlar. 0 ‘rta asrlarda bu noyob toshlarning hislatlari maxsus lapidariya deb nomlanuvchi kitoblarda yozil- gan. ularning ko 'pch ilig i fran- suz rohibi reni m arbod 1068-yil yozib qoldirgan klassik «toshlar kitobi» da asoslangan. bu taqvimda birinchi o'rinni granat egallab turadi. uning yorqin qizil yoki pushti rangi qishdagi gulxanning olovi yoki qor- dagi issiq ko'mirchalar bilan qiyoslangan bo'lsa kerak. aslida granat so'zi qadimgi grekchadan olingan bo'lib «ko'mir» degan ma’noni bildiradi. granat - katta minerallar oilasining familiyasi desa ham bo'ladi. bu oila a’zolarining nomlari esa turli xil: al- mandin, grossulyar, demantoid, karbunkul. a m etis t fevral oyining toshi am etist bizning era mizgacha ma’lum bo'lgan. bu mineralning …

5 / 96

yevropada bu tosh egasiga o'ziga bo'lgan ishonchni berib, uni bag'rikeng, tushunuvchan insonga aylantirishi- ga ishonishgan. olmos - bu toshlarning qirolidir (aprel oyining toshi). u mi nerallarning eng qattig'i va chiroylisidir. olmosning betakror go'zalligi va tabiiy jilvasini yanada ochib berish uchun unga max sus ishlov beriladi. zargar tomonidan ishlangan olmos kristalli brilliant deb ataladi. olmosning o'ta mayda kristallarini burg'ilash jarayonida qo'llaniladi. ularni olmos maydalovchi uskunalar yor damida kukunga aylantirib tosh va metallar yuzasiga ishlov be- rishda qo'llashadi. 24 yer sayyorasi foydali qazilmalar mineral va tog' jinslarining asosiy qismi inson tomonidan foydalaniladi. ularning foydali va foydasizlarga taqsimlanishi shartlidir. bu ularning o'zlariga emas, balki ularni qazib olish qanchalar daromadli ekanligiga bog'liq. ko'p hollarda foyda li qazilmalar sifatida neft.gaz, ko'mir, oltin,olmoslar, mis va ni- kel kabi minerallar hisoblanadi. foydali qazilmalar 3 guruhga bo'linadi: metall, nometall va yonuvchi qazilmalar. tubidan kvars olishsa, chinni idishlar uchun dala shpatlari juda muhimdir. oziqa tuzini esa kon yoki ko'llar …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 96 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"yer sayyorasi (ensiklopediya)" haqida

p o t .l f .a r d c i i (1,4 e n s i k l s p e d i y a yer sayyorasi davr nashriyoti t o s h k e n t 2013 loorfigujpttk bra di o'si.shi, alisher navoiy bomidagi o zbekiston mk yerning ichki va tashqi tuzilishi insoniyatning buyuk mutafakkirlari oyog‘larimiz ostidagi yerning tubida nima joylashgan, atrofimizni o‘rab turgan olam asosini nima tashkil qilganligi haqida savollar bilan qadimdan o‘ylanib kelishadi. shunga qaramay yerning ich ki qatlamlari haqidagi ma’lumotlarimiz hattoki kosmos ha qidagi bilimlarimizdan ham kamroq. yer osti dunyosini qa- chonlardir tomiq o'rganib chiqa olish imkoniyatlari esa ko'p emas. yerning ichki tuzilishi vulqon otilishi, ulkan jarliklar, chu- qurliklar, yer silkinishlarining barcha si olimlarni yer ostida …

Bu fayl PDF formatida 96 sahifadan iborat (4,6 MB). "yer sayyorasi (ensiklopediya)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: yer sayyorasi (ensiklopediya) PDF 96 sahifa Bepul yuklash Telegram