yerning atmosfera qobig'i

DOCX 49 pages 2.0 MB Free download

49 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type DOCX

Pages 49

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 49

yerning atmosfera qobig'i mundarija: kirish: 1. energiyaning asosiy manbalari. 2. issiqlik va magnitogidrodinamik energiya. 3. atom energiyasidan foydalanish. 4. noan'anaviy energiya manbalari va ulardan foydalanish. 5. yer uning shakli. 6. .yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. 7. oy. uning fazalari. 8. . ekvator. meridian va parallel chiziqlari. 1. energiyaning asosiy manbalari. gidroenergetika. ges larning asosiy manbai, energiya zahiralarining doimo oqib turadigan daryo suvi hisoblanadi. ges lar atrof-muhit, havo, suv, tuproqni chang, kul, azot va oltingugurt oksidlari bilan iflos qilmaydi. lekin ges lar ham, o'z navbatida, tabiatga juda katta zarar keltirmoqda. hozirgi vaqtda ges suv omborlari tomonidan 90000 km2 yer yoki har bir ishlab chiqarilgan kvt uchun 0,5 m2er suv ostida qolgan. shu jumladan, 0,17 m2/kvt ga qishloq xo'jalik eri va 0,23 m2/kvt ga o'rmonzorlar suv ostida qolgan. suv omborlarining qurilishi natijasida shu suv havzasining qirg'oqlari emiriladi, atrof tabiiy muhitni o'zgarishiga olib keladi. ya'ni qurg'oqchilik, er osti svlarining ko'tarilishi, …

2 / 49

iqlik energiyasi olishda ishlatilsa, atrof muxitga oltingugurt oksidi, azot va chang zarralari chiqadi. ba'zan issiqlik energiyasi olishda ishlatiladigan ko'mirdan kul xosil qiladigan qismi ajratib olinadi. qolgan qismiga suv qo'shilib, o'ziga xos qorishma hosil qilinib, unga maxsus kimyoviy reagentlar qo'shiladi va keyin yoqilg'i sifatida ishlatiladi. bu jarayon natijasida ko'mirning 4-5 ming t qoldig'idan yuzlab gektar maydon, ko'mirni ho'llash uchun ishlatildigan 500-600 ming m3 iflos suv esa atrof muhitni buzadi. masalan ukrainada 1 t ko'mir olishda 0,15-0,75 t qoldiq, 1,5-12 m3 suv sarflanadi va ular iflos chiqindi sifatida atrof-muhitga tashlanadi. undan tashqari 1 t neft olish uchun 5 t ko'mir va 2-3 t toshko'mir ishlatiladi. o'zbekistonning angren va kuzbassning janubiy-abinsk ko'mir konlarida ko'mirni er ostida yoqib gazga aylantirish yo'li bilan 250 ming kvt kuchga ega bug' gaz qurilmalari qurilgan. bunday jarayonda ko'mir gazga aylanadi va gaz, bug' turbinalari yordamida elektroenergiya vujudga keladi. bunday elektrostansiyalarning kuchi 100 mvt ga teng bo'lib, juda kam …

3 / 49

urt h2s formasi uchraydi, shuning uchun ham tabiiy gaz h2s dan tozalanadi, chunki gazoprovod trubalarinikorroziya bo'lishiga olib keladi. 1990-yili tabiiy gaz olish 835-850 mlrd.m3 ga etgan va 250000 km keladigan umumiy gazoprovod tarmog'i tuzilgan. hozirgi kunda 230-250 mln. aholi gazdan foydalanadi. gazdan foydalanish o'zbekistonning qishloq va shaharlarida yaxshi yo'lga qo'yilgan. ko'p elektrostansiyalar neft qazib olishdan chiqayotgan gaz xisobiga ishlamoqda. bundaylardan 1987-yili ishga tushgan surgut gres-2 ning kuchi 800 ming kvt ga teng. 1990-yilning oxirigacha neft bilan chiqayotgan gazdan foydalanishni 90%ga etkazilgan. “tatneftegaz” kollektivi neftli gazdan foydalanishni 95,5%ga etkaziladi. undan tashqari qarg'ada havzasidagi 12 ta shaxtadan bir sistema tuzilsa, har yili 168 mln. m3 gaz omboriga yig'iladi, 200 ming tsh.yo. energiya tejaladi va umumiy tuzilgan sistema uchun tuzilgan sistema uchun ketgan xarajat 1,5-2 yilda qoplashi rejalashtirilgan edi. mgd-magnitogidrodinamik elektrostansiya. hozirgi vaqtdagi elektr toki asosan organik moddalardan kelib chiqadigan issiqlik hisobiga (ko'mir, neft, gaz) hosil bo'ladi. hattoki eng takomillashgan gyeskpd lar ham …

4 / 49

energiya ishlab chiqarishda asosiy o'rinni egallaydi. masalan, bolgariyaning elektr energiyasi 30%, shvesariyaning 39%, belgiyaning 50%, fransiyaning 65% energiyasining aes energiyasi tashkil qiladi. sobiq ittifoq (37,1 mln kvt), yaponiya (29,3), kanada (11,8), ispaniya (7,5), tayvan (4,9), chexiya (3,2), hindiston (1,5 mln.kvt) kabi mamlakatlarda aes ishlaydi. aes energiya ishlab chiqarishning eng yuqori yutug'i bo'lishi bilan birga, alohida e'tibor, ehtiyotkorlik talab qiladi, chunki chernobil, aqsh, angliya, germaniya kabi mamlakatlarda aes ning avariyaga uchrashi bunga yaqqol misol bo'la oladi. 1986- yili chernobil aes ning halokati vaqtida yadro yoqilg'isini yuqori haroratda (700-9000s) temir, tosh, hosil bo'lgan plutoniy zarrachali chang-to'zon atrof-muhitga tarqalgan. buning natijasida chernobilga yaqin joylashgan ukraina, belorussiya erlarida radioaktiv chang-to'zon tushgan. yer, suv, o'simlik, hayvonot va odamlar tanasida radioaktivlik ortib ketgan. hozirgi vaqtda shunday radioaktivlashgan yuzlab qishloqlari aholilari boshqa joylarga ko'chirilgan. 1971-1984-yillar ichida 14 ta mamlakatning 151 ta aes larida halokat sodir bo'lgan. buning natijasida tabiat va undagi tiriklik xavf ostida qolgan, 2001-yil boshida …

5 / 49

tkazadi (masalan, navoiy shahri atrofining radioaktivligi). yer yuzida uran kam joylardagina uchraydi va uning zahirasi juda chegaralidir. tabiatda uran 235 holda bo'lib, uning miqdori qazib olingan uran tarkibi 1% ni, qolgani esa 238 ni tashkil qiladi. agar uni «tez» reaktorga joylashtirib, maxsus ishlov berilsa, undan xom ashyo sun'iy izotop-plutoniy olinadi. natijada olingan yoqilg'ining samaradorligi 50-60 barobar oshadi. qozog'istonning mang'ishton (bn-350) va sverdlov viloyatining beloyarsk aes ida («bn-600») reaktor tezlashgan neytronda ishlaydi. ularni suv o'rnidv issiqlik olib yuruvchi sifatida eritilgan natriydan foydalaniladi. uning qaynash holati 900 0c va shu haroratda natriy bug'ga aylanadi, reaktor ichida bosim oshadi. bu holatda reaktor o'zini-o'zi o'chiradi, bosim pasayadi, portlash bo'lmaydi. shu vaqtda olinayotgan elektr energiyaning 70% ga yaqini neft. gaz, ko'mir, torf yoqish hisobida bo'ladi. ularning tabiatdagi zaxirasi 200-300 yilga arang etadi xolos. shuning uchun termoyadro energiyasining xillarikelajak enegiya manbai hisoblanadi. chunki, bir kunda, 1000000000 kvt energiya olish uchun 750 tonna ko'mir yoki 400 tonna …

Want to read more?

Download all 49 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yerning atmosfera qobig'i"

yerning atmosfera qobig'i mundarija: kirish: 1. energiyaning asosiy manbalari. 2. issiqlik va magnitogidrodinamik energiya. 3. atom energiyasidan foydalanish. 4. noan'anaviy energiya manbalari va ulardan foydalanish. 5. yer uning shakli. 6. .yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. 7. oy. uning fazalari. 8. . ekvator. meridian va parallel chiziqlari. 1. energiyaning asosiy manbalari. gidroenergetika. ges larning asosiy manbai, energiya zahiralarining doimo oqib turadigan daryo suvi hisoblanadi. ges lar atrof-muhit, havo, suv, tuproqni chang, kul, azot va oltingugurt oksidlari bilan iflos qilmaydi. lekin ges lar ham, o'z navbatida, tabiatga juda katta zarar keltirmoqda. hozirgi vaqtda ges suv omborlari tomonidan 90000 km2 yer yoki har bir ishlab chiqarilgan kvt uchun 0,5 m2er...

This file contains 49 pages in DOCX format (2.0 MB). To download "yerning atmosfera qobig'i", click the Telegram button on the left.

Tags: yerning atmosfera qobig'i DOCX 49 pages Free download Telegram