iqlim o’zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri

PPTX 1.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1709285790.pptx /docprops/thumbnail.jpeg iqlim o’zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri mavzu: reja: tuproq eroziyasi nima? tuproq eroziyasi turlari. tuproq eroziyasini oldini olish va unga qarshi kurash choralari. tuproq muhofazasi. iqlim o‘zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri eroziya (lotincha erosio – o’yilish, yemirish) suv va shamol ta’sirida tuproqning yemirilish jarayonidir. tuproqning suv ta’sirida emirilishga suv eroziyasi, shamol natijasida emirilib, uchirilib ketilishiga esa shamol eroziyasi yoki deflyasiya deyiladi. suv eroziyasi ham ikkiga: yoppasiga yuvilish yoki yuza eroziya va uzunasiga ro’y beradigan yoki jarlik eroziyasiga bo’linadi. shuningdek, oqar suvlarning ta’siriga qarab suv eroziyasi yuza oqar suvlar (qor va yomg’ir suvlari) ta’sirida ro’y beradigan eroziya va sug’orish suvlari natijasida yuzaga keladigan irrigatsion eroziyaga ajratiladi. yoppasiga yuvilish (yuza eroziya) ko’proq tarqalgan bo’lib, tuproqning yuqori gorizontlari yonbag’irlar bo’ylab oqadigan suvlar ta’sirida yuvilib yuzaga keladi. oqar suvlar ta’sirida tuproq qalinligi kamayadi, tuproqning unumdor qismidagi turli o’lchamdagi zarrachalar bilan birga oziq moddalar ham yuvilib nishabligi kam va tekis maydonlarga olib borib yotqiziladi. yuvilgan …

iyasining rivojlanish jadalligi (1 kv. kilometr maydondagi jarliklarning uzunligi km hisobida) darajasi quyidagi gradatsiya bilan baholanadi: kuchsiz jarlanish-0,25 km/km2 dan kam; o’rtacha 0,25-0,50; kuchli-0,50-0,75 va juda kuchli-0,75 dan ko’p. tog’li o’lkalarda oddiy suv eroziyasi bilan birga sel oqimlari ta’siridagi yuvilish ham keng tarqalgan. dunyo bo‘yicha, quruqlikdagi erning 31 % suv eroziyasi va 34 % shamol eroziyasiga mubtalo bo‘lishi natijasida 430 mln ga erdan 60 mlrd tonna mahsulot tuproqdan olib chiqib ketiladi. shu davrgacha qishloq xo‘jaligida foydalanilgan erdan ikki milliard gektar va 2000 yil ohiriga borib esa yana bir milliard gektar er eroziya natijasida ishdan chiqishi aniqlangan. tuproqning suv va shamol ta’sirida emirilishiga eroziya deyiladi. eroziya sodir bo‘lgan maydonlarda suv va shamol tuproqning unumdor qatlamini yemirib, bir joydan ikkinchi joyga olib borib yotqizadi. natijada tuproqning unumdorligi pasayib, bu erga ekilgan ekinlarning hosildorligi nihoyatda kamayib ketadi. эрозияни келтириб чиқарувчи вақтинчалик сув оқимлари қор ва ёмғир сувлари суғориш сувлари эрозия шакллари ирригация сув …

ning bir ko’rinishidir. yer nishabligi katta bo’lgan yerlar o’zlashtirilib paxtachilikda foydalana boshlashi natijasida keyingi yillarda ana shunday eroziya maydonlari ko’payib bormoqda. masalan, o’zbekistonning sug’oriladigan rayonlarida irrigatsion eroziya maydonlari 1965 yilda 395,1 ming gektar bo’lgan bo’lsa, 1990 yilga kelib taxminan 951,9 ming gektarni tashkil etdi. xozirgi kunga kelib respublika bo’yicha sug’oriladigan yerlarning deyarli yarmida eroziya jarayonlari kuzatilmoqda. tuproqning irrigatsion eroziyasi asosan nishab yerlarda ekinlarni ko’p suv oqizib sug’orish sababli yuzaga keladi. maydon nishabligi 2-30 bo’lganda tuproq yuzasini suv yuvib keta boshlaydi. o’zbekiston tuproqshunoslarining ma’lumotlariga ko’ra, qiya maydonlarda bir marta egatlab sug’orilganda suv oqizib ketadigan tuproq gektariga 22-50 tonnaga, o’ta qiyaliklarda esa 690 tonnaga etadi. masalan, 3-50 nishab maydonlardagi oqova suvlarda 94 foiz-tuproq va atigi 6 foiz qum borligi aniqlangan. bir yilda har gektardan o’rtacha 100 t tuproqning yuvilib ketishi 100 kg azot va 115 kg/ga fosfor yo’qolishi demakdir. h.hamdamov i.boboxo’jaevning ma’lumotlariga ko’ra (1986 y), bir xil kattalikda bo’lgan uchastkalarda va past-baland …

kasiga etarli rioya qilmaslik natijasida kelib chiqadi. bu eroziya tufayli suv jo‘yaklari tubini va pushtalarini yuvib, daladan juda ko‘p miqdorda mayda tuproq zarrachalarini oqizib ketadi, natijada erning unumdorligi pasayadi hamda bunday joylarda o‘simlik yaxshi o‘sa olmay, uning hosili kamayib ketadi. suv eroziyasi tashqi va ichki omillar ta’sirida kelib chiqadi. tashqi omillarga yog‘in miqdori, uning tez yoki sekin fursat ichida yog‘ishi, yil fasllarida taqsimlanishi, iqlim sharoitiga bog‘liq holda qor va muzliklarning erish sur’ati, erning nishabligi, tuproq betining o‘simliklar bilan qoplanish darajasi kiradi. ichki omillarga tuproqning hossalari, jumladan, donadorligi mexanikaviy tarkibi, suv o‘tkazuvchanligi, namlik darajasi, kimyoviy tarkibi, ayniqsa chirindi miqdori va boshqalar kiradi. agar tuproq donador, serchirindi hamda uning suv o‘tkazuvchanligi yaxshi bo‘lsa, suvda oson eruvchi tuzlar erda qancha kam bo‘lsa, eroziya ham shuncha kam rivojlanadi. shuning uchun sergumus va donadorligi yaxshi qora va o‘tloqi tuproqlar, kashtan va bo‘z tuproqlarga nisbatan eroziyaga ancha chidamli bo‘ladi. shamol eroziyasi. bu eroziya tufayli, ko‘pincha, tuproqning …

yasi. eroziyaning bu turi sobiq ittifok territoriyasida, shu jumladan o‘rta osiyoda keng tarqalgan bo‘lib, qishloq xo‘jaligiga yaroqli er fondining kamayib ketishiga sababchi bo‘ldi hamda katta zarar keltirdi. undan tashqari, sug‘oriladigan rayonlarda jarliklarga yaqin bo‘lgan maydonlarda, tuproqning gidrologik holati ham yomonlashadi va unumdorligi pasayib, natijada ekinlar hosili ham keskin kamayib ketadi. x. maxsudov, t. xoshimov, a. nig‘matov keltirib o‘tgan ilmiy ma’lumotlariga ko‘ra jarliklar ta’siri kuchsiz yoki kam bo‘lgan maydonlarda paxta hosilining ko‘payishi, jarga yaqin erlarda esa hosilning kamayishi qayd etiladi qishloq xo’jaligida jarlanish eroziyasi ham juda katta ziyon keltiradi. mamlakatimizda jarliklar bilan egallangan maydonlar juda ko’p (5,0 mln. ga dan ko’proq). jarlanish hodisasi keltiradigan zararni tasavvur etish uchun quyidagi raqamni ko’rsatish kifoya: uzunligi ellik, tubi to’rt, eni ikki yarim metr keladigan chuqurlik (jar) hosil bo’lganda 650 tonna tuproq oqib ketadi. bundan tashqari yana ancha miqdorda oziq moddalar yo’q bo’ladi. uni o’rnini to’ldirish uchun 20 pritsep (traktor) go’ng 3-4 pritsep turli mineral …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "iqlim o’zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri"

1709285790.pptx /docprops/thumbnail.jpeg iqlim o’zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri mavzu: reja: tuproq eroziyasi nima? tuproq eroziyasi turlari. tuproq eroziyasini oldini olish va unga qarshi kurash choralari. tuproq muhofazasi. iqlim o‘zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri eroziya (lotincha erosio – o’yilish, yemirish) suv va shamol ta’sirida tuproqning yemirilish jarayonidir. tuproqning suv ta’sirida emirilishga suv eroziyasi, shamol natijasida emirilib, uchirilib ketilishiga esa shamol eroziyasi yoki deflyasiya deyiladi. suv eroziyasi ham ikkiga: yoppasiga yuvilish yoki yuza eroziya va uzunasiga ro’y beradigan yoki jarlik eroziyasiga bo’linadi. shuningdek, oqar suvlarning ta’siriga qarab suv eroziyasi yuza oqar suvlar (qor va yomg’ir suvlari) ta’sirida ro’y beradigan eroziya va ...

PPTX format, 1.1 MB. To download "iqlim o’zgarishining tuproq eroziyasiga ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: iqlim o’zgarishining tuproq ero… PPTX Free download Telegram