yer haqida umumiy ma’lumotlar

DOC 114,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1708066600.doc yer haqida umumiy ma’lumotlar reja: 1- yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli 2- yer sharining tuzilishi, tarkibi 3- yerning issiqlik rejimi yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli yer quyosh sistemasidagi planetadir. quyosh sistemasi markazida-sekin aylanayotgan yulduz-quyosh joylashgan bo`lib, uning atmosferasi harorati 5700k, markazida esa – 5.106 k ga yaqin. quyosh atrofida 9 ta planeta aylanib turadi va ularni 2 guruhga ajratish mumkin: ichki planetalar-myerkuriy, venera, yer va marsdir. tashqi planetalar-yupityer, saturn, uran, neptun, plutondir. quyosh sistemasiga ko`p sonli kometalar kiradi va ular quyosh sistemasining chekkalarida tarqalgan bo`ladi. quyosh sistemasi va yerning kelib chiqish muammosi tabiatni bilish sohasidagi muhim sanalib, yerda inson va hayotni paydo bo`lishi muammolari bilan bir xildir. qadim zamonlarda yerni paydo bo`lishi haqida diniy tushunchalargina mavjud edi. xviii asrning ikkinchi yarmida planetalar sistemasining vujudga kelishi haqida dastlabki moddiyun gipotezalar paydo bo`ldi. bu gipotezalar yerni suyuq-qizigan tumandan hosil bo`lganligini tushuntirib, uning asta-sekin sovishi natijasida yuqori qavati asta qotib, …

pdilar. tekshirishlar shuni ko`rsatdiki, ekvator radiusi qutb radiusiga qaraganda 21,38 km ga katta bo`lib, yerning shar shakli qutblarda o`zgargan bo`lib, ellipsoid shakliga yaqindir. yerning ellipsoid aylanasi bo`yicha o`lchami: katta yarim o`q (ekvator radiusi)-6378,24 km kichik yarim o`q (qutb radiusi)-6356,86 km o`rtacha radius (teng hajmli shar)-6371,1 km yer yuzasi maydoni-5,1 -108 km2; hajmi-1,0831012 km3; massasi-61024 kg; oxirgi yillarda olingan ma’lumotlar shuni ko`rsatadiki, yerning yuzasi ma’lum bo`lgan geometrik shakllarning birortasiga ham to`g`ri kelmaydi, u o`ziga xos shaklga ega. quruqliklarning ko`tarilganligi, dengiz va okeanlarning cho`kkanligi, yer yuzasining o`ziga xos geoid-shakliga shartli mos deb olindi. yer sharining tuzilishi, tarkibi yerning tuzilishini o`rganish, katta ilmiy va amaliy ahamiyatga egadir. yerda sodir bo`ladigan zilzilalarni, yerni massasini va zichligini o`rganish asosida, yerning yadro, (o`zak), oraliq qobiqlari, mantiya va yerning po`sti-litosferadan tuzilganligi ma’lum bo`ldi. (1.1-rasm). yerning ustki qismi, suv qobig`i (gidrosfera), biosfera, (organizmlar yashash sferasi) va atmosferadan iborat. burg`ulash quduqlari yordamida yerning eng chuqur kovlangani 12 km bo`lib …

dan yuqorida esa harorat yana bir oz ko`tariladi va o`rganilgan balandlikka qadar deyarli o`zgarmaydi. 1- yer sirtidan ko`tarilgan sari bosim o`zgarashi: balandlik, km 0 1 2 3 4 5 6 bosim, atm 762,0 614,9 596,5 526,1 462,7 406,5 200,5 troposferadan keyin stratosfera qatlami keladi. stratosfera yuqori qatlam bo`lib, qalinligi 80-90 km ga teng. uning pastroq 30-33 km qismida esa, ozon qatlami uchraydi va unda harorat +500s ga yetadi, ammo 80-90 km balandlikda harorat yana pasayib 60-900s ga tushib qoladi. bosim juda kichik va haroratning haddan tashqari pastligi tufayli atmosferaning yuqori qatlamlarini o`rganish juda ham murakkablashadi (1.1 -jadval). keyingi qatlam-ionosfera-atmosferaning eng yuqori qatlami bo`lib, bu sferada zichlik kichik bo`lib, gazlar ionlashgan, 220 km yuqorida harorat minus bir necha 1000s ga yetadi. katta meteoritlar atmosferaning zichroq qismlarida 100-160 km balandlikda yonib, yop-yorug` bo`lib ko`rinadi, 80-83 km balandlikda pat-pat bulutlar ko`rinadi, ular suvning to`yingan bug`i bo`lsa kerak. 80-100 km da yorug` shafaq qutblari …

keanining o`rtacha chuqurligi-3,89 km va tinch okeanining o`rtacha chuqurligi-4,03 km deb qabul qilingan. ammo tinch okeanining eng chuqur joyi-11 km dan ortiqdir. gidrosferaning asosiy kimyoviy tarkibi quyidagichadir: kislorod (o)-85%, vodorod (n)-10,7%, xlor (cl)-0-2,0%, natriy (na)-1,0%. yerning qattiq qismi litosfera deb atalib, ba’zan uni yer po`stlog`i deb atashadi. litosfera yerning qattiq qobig`i bo`lib, planetamizning sial va sima xududlarini o`z ichiga oladi. litosfera yuzasidagi notekisliklar uning rel’efini tashkil qiladi, okean cho`kmalari va matyeriklar massalari litosfera rel’efining asosiy elementlaridir. shokal’skiy hisoblariga ko`ra, quruqlikning dengiz sathidan balandligi 900 m tashkil qiladi. litosferaaning kimyoviy tarkibini o`rganish sohasidagi barcha ishlar a.p.vinogradovning 1950 yilda qilgan hisobiga ko`ra 16 km chuqurlik uchungina olib borilmoqda. bunda litosferadagi minerallar tarkibida kislorod-46,8%, natriy-2,6%, kremniy- 27,3%, kaliy-2,6%, alyuminiy-8,7%, magniy-2,1%, temir-5,1%, kal’tsiy-3,6% ekanligi aniqlandi. matyeriklarning sathida pastliklar va balandliklar, yassi tog`lar, tog` tizmalari, tog`lar, tepaliklar bor. litosferada 3 xil qatlam joylashgan. eng ustki qatlam cho`kindi jinslar, o`rtada granit va eng ostida bazal’t qatlami …

zal’t qatlamining quruqlikdagi qalinligi 30-35 km, okeanda esa 5-6 km ga teng. uning zichligi 2,7-2,9 g/sm3 gacha ortib boradi. tarkibida qumtuproq kamroq bo`ladi. bazal’t, gabbro kabi tog` jinslari ushbu turkumlardandir. yer qobig`i, litosferaning o`rtacha zichligi 2,7 g/sm3 ga teng. uni tashkil etuvchi elementlardan asosiylari: kislorod, kremniy, alyuminiy, temir, kaliy, natriy, kal’tsiy, va magniydir. yer ichiga kirib borgan sari kislorod, kremniy, alyuminiy ishqorli metallar kamayib boradi, temir, magniy va og`ir metallar: jumladan, nikel’ miqdori oshib boradi. mantiya qismining jinslari tarkibida temir, magniy, xrom, kobal’tlar bo`ladi. mantiya moddalarining tarkibi o`ta asosliligi bilan ajralib turadi: dunit, pyeridodit, zichliklari 3-3,3 g/sm3 dan (yuqori mantiya) 5,9 g/sm3 gacha (quyi mantiya). mantiya qismida yuqori bosim va harorat bo`lib, uni holati qattiq moddaga yaqindir. yadro (o`zak)-3500 km radiusda joylashgan. u ichki va tashqi sferalarga bo`linib, zichligi 9-11 g/sm3 ga yaqin. hozirda uning tarkibi to`g`risida aniq fikr aytilmagan. ba’zi bir taxminlarga ko`ra, yadro zich joylashgan temir, nikel va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yer haqida umumiy ma’lumotlar"

1708066600.doc yer haqida umumiy ma’lumotlar reja: 1- yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli 2- yer sharining tuzilishi, tarkibi 3- yerning issiqlik rejimi yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli yer quyosh sistemasidagi planetadir. quyosh sistemasi markazida-sekin aylanayotgan yulduz-quyosh joylashgan bo`lib, uning atmosferasi harorati 5700k, markazida esa – 5.106 k ga yaqin. quyosh atrofida 9 ta planeta aylanib turadi va ularni 2 guruhga ajratish mumkin: ichki planetalar-myerkuriy, venera, yer va marsdir. tashqi planetalar-yupityer, saturn, uran, neptun, plutondir. quyosh sistemasiga ko`p sonli kometalar kiradi va ular quyosh sistemasining chekkalarida tarqalgan bo`ladi. quyosh sistemasi va yerning kelib chiqish muammosi tabiatni bilish sohasidagi muhim sanalib, yerda inson va...

Формат DOC, 114,0 КБ. Чтобы скачать "yer haqida umumiy ma’lumotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yer haqida umumiy ma’lumotlar DOC Бесплатная загрузка Telegram