yer haqida umumiy ma’lumotlar

DOC 114.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1708066600.doc yer haqida umumiy ma’lumotlar reja: 1- yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli 2- yer sharining tuzilishi, tarkibi 3- yerning issiqlik rejimi yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli yer quyosh sistemasidagi planetadir. quyosh sistemasi markazida-sekin aylanayotgan yulduz-quyosh joylashgan bo`lib, uning atmosferasi harorati 5700k, markazida esa – 5.106 k ga yaqin. quyosh atrofida 9 ta planeta aylanib turadi va ularni 2 guruhga ajratish mumkin: ichki planetalar-myerkuriy, venera, yer va marsdir. tashqi planetalar-yupityer, saturn, uran, neptun, plutondir. quyosh sistemasiga ko`p sonli kometalar kiradi va ular quyosh sistemasining chekkalarida tarqalgan bo`ladi. quyosh sistemasi va yerning kelib chiqish muammosi tabiatni bilish sohasidagi muhim sanalib, yerda inson va hayotni paydo bo`lishi muammolari bilan bir xildir. qadim zamonlarda yerni paydo bo`lishi haqida diniy tushunchalargina mavjud edi. xviii asrning ikkinchi yarmida planetalar sistemasining vujudga kelishi haqida dastlabki moddiyun gipotezalar paydo bo`ldi. bu gipotezalar yerni suyuq-qizigan tumandan hosil bo`lganligini tushuntirib, uning asta-sekin sovishi natijasida yuqori qavati asta qotib, …

pdilar. tekshirishlar shuni ko`rsatdiki, ekvator radiusi qutb radiusiga qaraganda 21,38 km ga katta bo`lib, yerning shar shakli qutblarda o`zgargan bo`lib, ellipsoid shakliga yaqindir. yerning ellipsoid aylanasi bo`yicha o`lchami: katta yarim o`q (ekvator radiusi)-6378,24 km kichik yarim o`q (qutb radiusi)-6356,86 km o`rtacha radius (teng hajmli shar)-6371,1 km yer yuzasi maydoni-5,1 -108 km2; hajmi-1,0831012 km3; massasi-61024 kg; oxirgi yillarda olingan ma’lumotlar shuni ko`rsatadiki, yerning yuzasi ma’lum bo`lgan geometrik shakllarning birortasiga ham to`g`ri kelmaydi, u o`ziga xos shaklga ega. quruqliklarning ko`tarilganligi, dengiz va okeanlarning cho`kkanligi, yer yuzasining o`ziga xos geoid-shakliga shartli mos deb olindi. yer sharining tuzilishi, tarkibi yerning tuzilishini o`rganish, katta ilmiy va amaliy ahamiyatga egadir. yerda sodir bo`ladigan zilzilalarni, yerni massasini va zichligini o`rganish asosida, yerning yadro, (o`zak), oraliq qobiqlari, mantiya va yerning po`sti-litosferadan tuzilganligi ma’lum bo`ldi. (1.1-rasm). yerning ustki qismi, suv qobig`i (gidrosfera), biosfera, (organizmlar yashash sferasi) va atmosferadan iborat. burg`ulash quduqlari yordamida yerning eng chuqur kovlangani 12 km bo`lib …

dan yuqorida esa harorat yana bir oz ko`tariladi va o`rganilgan balandlikka qadar deyarli o`zgarmaydi. 1- yer sirtidan ko`tarilgan sari bosim o`zgarashi: balandlik, km 0 1 2 3 4 5 6 bosim, atm 762,0 614,9 596,5 526,1 462,7 406,5 200,5 troposferadan keyin stratosfera qatlami keladi. stratosfera yuqori qatlam bo`lib, qalinligi 80-90 km ga teng. uning pastroq 30-33 km qismida esa, ozon qatlami uchraydi va unda harorat +500s ga yetadi, ammo 80-90 km balandlikda harorat yana pasayib 60-900s ga tushib qoladi. bosim juda kichik va haroratning haddan tashqari pastligi tufayli atmosferaning yuqori qatlamlarini o`rganish juda ham murakkablashadi (1.1 -jadval). keyingi qatlam-ionosfera-atmosferaning eng yuqori qatlami bo`lib, bu sferada zichlik kichik bo`lib, gazlar ionlashgan, 220 km yuqorida harorat minus bir necha 1000s ga yetadi. katta meteoritlar atmosferaning zichroq qismlarida 100-160 km balandlikda yonib, yop-yorug` bo`lib ko`rinadi, 80-83 km balandlikda pat-pat bulutlar ko`rinadi, ular suvning to`yingan bug`i bo`lsa kerak. 80-100 km da yorug` shafaq qutblari …

keanining o`rtacha chuqurligi-3,89 km va tinch okeanining o`rtacha chuqurligi-4,03 km deb qabul qilingan. ammo tinch okeanining eng chuqur joyi-11 km dan ortiqdir. gidrosferaning asosiy kimyoviy tarkibi quyidagichadir: kislorod (o)-85%, vodorod (n)-10,7%, xlor (cl)-0-2,0%, natriy (na)-1,0%. yerning qattiq qismi litosfera deb atalib, ba’zan uni yer po`stlog`i deb atashadi. litosfera yerning qattiq qobig`i bo`lib, planetamizning sial va sima xududlarini o`z ichiga oladi. litosfera yuzasidagi notekisliklar uning rel’efini tashkil qiladi, okean cho`kmalari va matyeriklar massalari litosfera rel’efining asosiy elementlaridir. shokal’skiy hisoblariga ko`ra, quruqlikning dengiz sathidan balandligi 900 m tashkil qiladi. litosferaaning kimyoviy tarkibini o`rganish sohasidagi barcha ishlar a.p.vinogradovning 1950 yilda qilgan hisobiga ko`ra 16 km chuqurlik uchungina olib borilmoqda. bunda litosferadagi minerallar tarkibida kislorod-46,8%, natriy-2,6%, kremniy- 27,3%, kaliy-2,6%, alyuminiy-8,7%, magniy-2,1%, temir-5,1%, kal’tsiy-3,6% ekanligi aniqlandi. matyeriklarning sathida pastliklar va balandliklar, yassi tog`lar, tog` tizmalari, tog`lar, tepaliklar bor. litosferada 3 xil qatlam joylashgan. eng ustki qatlam cho`kindi jinslar, o`rtada granit va eng ostida bazal’t qatlami …

zal’t qatlamining quruqlikdagi qalinligi 30-35 km, okeanda esa 5-6 km ga teng. uning zichligi 2,7-2,9 g/sm3 gacha ortib boradi. tarkibida qumtuproq kamroq bo`ladi. bazal’t, gabbro kabi tog` jinslari ushbu turkumlardandir. yer qobig`i, litosferaning o`rtacha zichligi 2,7 g/sm3 ga teng. uni tashkil etuvchi elementlardan asosiylari: kislorod, kremniy, alyuminiy, temir, kaliy, natriy, kal’tsiy, va magniydir. yer ichiga kirib borgan sari kislorod, kremniy, alyuminiy ishqorli metallar kamayib boradi, temir, magniy va og`ir metallar: jumladan, nikel’ miqdori oshib boradi. mantiya qismining jinslari tarkibida temir, magniy, xrom, kobal’tlar bo`ladi. mantiya moddalarining tarkibi o`ta asosliligi bilan ajralib turadi: dunit, pyeridodit, zichliklari 3-3,3 g/sm3 dan (yuqori mantiya) 5,9 g/sm3 gacha (quyi mantiya). mantiya qismida yuqori bosim va harorat bo`lib, uni holati qattiq moddaga yaqindir. yadro (o`zak)-3500 km radiusda joylashgan. u ichki va tashqi sferalarga bo`linib, zichligi 9-11 g/sm3 ga yaqin. hozirda uning tarkibi to`g`risida aniq fikr aytilmagan. ba’zi bir taxminlarga ko`ra, yadro zich joylashgan temir, nikel va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yer haqida umumiy ma’lumotlar"

1708066600.doc yer haqida umumiy ma’lumotlar reja: 1- yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli 2- yer sharining tuzilishi, tarkibi 3- yerning issiqlik rejimi yerning kelib chiqishi, yer sharining shakli yer quyosh sistemasidagi planetadir. quyosh sistemasi markazida-sekin aylanayotgan yulduz-quyosh joylashgan bo`lib, uning atmosferasi harorati 5700k, markazida esa – 5.106 k ga yaqin. quyosh atrofida 9 ta planeta aylanib turadi va ularni 2 guruhga ajratish mumkin: ichki planetalar-myerkuriy, venera, yer va marsdir. tashqi planetalar-yupityer, saturn, uran, neptun, plutondir. quyosh sistemasiga ko`p sonli kometalar kiradi va ular quyosh sistemasining chekkalarida tarqalgan bo`ladi. quyosh sistemasi va yerning kelib chiqish muammosi tabiatni bilish sohasidagi muhim sanalib, yerda inson va...

DOC format, 114.0 KB. To download "yer haqida umumiy ma’lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: yer haqida umumiy ma’lumotlar DOC Free download Telegram