yerning paydo bo`lishi, tuzilishi va kimyoviy tarkibi

PPTX 12 pages 472.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 472.7 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

yerning gravitatsiya maydoni mavzu: yerning paydo bo`lishi, tuzilishi va kimyoviy tarkibi 1.kimyoviy elementlarning yer po`sti, mantiya va yadrolarda tarqalishi. 2.yer po`sti va mantiyalarning o`zaro bog`liqligi va sabablari. 3.yer po`sti geokimyosi. 4.yer pustining turlari (kontinentlarda, okean tublari) va ularning geokimyosi. xx asrning 50-yillarida o.yu. shmidt tomonidan ishlab chiqilgan kosmogoniknazariyaga ko’ra yulduzlar hosil bo’layotgan vaqtda ular oralig’idagi fazoda diffuziyalimateriya-bulutlar qoladi, ular tez aylanishi sababli yulduzlarga borib tushmaydi.dastlabki bulut qattiq sovuq zarrachalardan, ya’ni planetezimal-kosmik chang va gazlardan iborat bo’lgan. bu kosmik chang va gazlar buluti tez aylanishi va zarralarning bir-birlariga urilishi natijasida juda yassi aylana qatlam hosil qilib, quyoshni o’rab olgan. planetezimallarning o’zaro tortishishi ayrim quyuqlashgan bo’laklarning hosil bo’lyshiga olib kelgan, bu bo’laklar keyinchalik tso’shila borib, katta planetalarni vujudga keltirgan. chang-gaz buluti diskasimon shaklda bo’lganligidan eng katta planetalar-yupiter bilan saturn uning o’rta qismida paydo bo’lgan, bu joydan har ikki tomonga qarab planetalar kichiklasha boradi. bulutdagi zarralar bir-birlariga qo’shilish vaqtida ularning dastlabki harakatlari o’rtacha …

2 / 12

haroitda merkuriy orbitasigacha bo’lgan fazoda harorat shu darajada yuqori, quyosh nurlari bosimi shunchalik kuchli bo’lganki, tumanlikdagi hatto qattiq jismlar ham bug’lanib va uzoqroq sferalarga o’tib ketishi kerak edi. bu joyda planetalar hosil bo’lolmas edi. yer guruhidagi planetalar doirasidagi radiusda harorat va yorug’lik nuri bosimi gazsimon yengil massalarni bug’latib, ularni planetalar hosil qilgan bulutning uzoqroq qismiga surib yuborishga yetadigan miqdorda bo’lgan. shu sababli quyoshga yaqin fazoda kichik, lekin yer tipidagi zich planetalar vujudga kelgan. yer orbitasida haqiqatda qo’sh planeta bo’lgan, yer-oy vujudga kelgan. oy yo’ldosh bo’lsa ham, yerga nisbatan olganda shu qadar katta (erdan faqatgina 81 baravar kichik) va unga shuncha yaqin (384 ming km) joylashganki, aslida yer bilan birgalikda ikki planeta sistemasini hosil qiladi. bunga sabab shuki, gaz-chang bulutining bu qismida materiya massasi juda katta va aylanish harakati juda kuchli bo’lib, barcha modda bitta markazda to’planishi mumkin emas edi. kondensatsiyaning ikkinchi markazi bo’lgan oy aylanish harakatining ortiqcha qismini o’ziga olib, …

3 / 12

ularni umumlashtirgan holda quyida yerning ulushlardagi (%) kimyoviy tarkibi berilgan: ushbu sonlar yer asosan to’rtta fe, o, si, mg elementlaridan tuzilganligini ko’rsatadi. ular yerning 90-95% massasini tashkil etadi. qat’iy chegaralangan holda ni, s, ca, al ham mavjud ularning yalpi ulushi 5-10% ni tashkil etadi. boshqa elementlarga 3 % dan ko’p bo’lmagan miqdor to’g’ri keladi. ko’rinib turibdiki yer yengil va tez eriydigan komponetlarga kambag’al. erning o’rtacha radiusi 6371 km. chuqurga tushgan sa’ri harorat va litostatik bosim ortib boradm. masalan 400 km chuqurlikda harorat 1400-1700 os va 133,2 kbar ni tashkil etadi. er yer po’sti, mantiya va yadrodan tashkil topgan. yer po’stining qalinligi qit’alar tagida o’rtacha 40 km, okeanlar tagida – 7 km ga teng. undan pastda mantiya yotadi, mantiyada yuqori (400 km chuqurlikkacha), o’tish zona (400-1000 km) va quyi mantiya (1000-2900 km) ajratiladi. yer po’sti va mantiya moxo chegarasi bilan ajratiladi, bu yerda jnslar zichligi birdan 3,0 dan 3,3 g/sm3 ga …

4 / 12

inslardan tashkil topgan. asosan ular – o’rtacha tarkibli qizil lertsolitlardan: olivin – 64%, ortopiroksen – 27%, klinopiroksen – 3%, yoqut – 6% dan tashkil topgan. ringvud ushbu jinsni pirolit deb nomlagan. ushbu jins va minerallarning temirliligi ya’ni feo / (mgo + feo) nisbati 0,07 – 0,12 atrofidadir. qit’alar ostida mantiya pirolitida eklogitlar to’planishi qayd etilgan. chuqurga tushgan sari mantiyada moddalar zichligi ortib boradi. zichlik chuqurlikka tushgan sari bir tekis ortib borishi barobarida 220, 400, 500, 670 km chuqurliklarda birdan “sakrashi” ham kuzatiladi. zichlikning bir tekis ortib borishi yuqori litologik bosim ostida anion va kationlarning turli tezlikda kichrayishi natijasida minerallardagi atomlar o’rtasidagi masofaning qisqarishi sabab bo’ladi, ayrim chuqurliklarda esa minerallar tarkibida nisbatan yengilroqlari yo’qolib zichroq va og’irlari o’rin olishi bilan moddalar zichligi birdan ortadi. masaln 400 km chuqurlikda olivin (mg, fe)2 sio4yo’qolib uning atomlaridan shpinel tarkibli β-(mg, fe)2 sio4vadsleit shakllanadi. yuqori mantiya sio2 – 45,16%,tio2 – 0,22%, al2o3 – 3,97%, mgo …

5 / 12

tik bosim ortib borgan sari mantiyada minerallar o’z zichligini oshirish uchun kationlaridan holi bo’lishga intiladi. yuqori mantiyaning asosiy minerali olivin (mg, fe)2 [sio4] bo’lgani bois bu jaaryonni uning misolida ko’rish qulayroq. fe2+ 0,78 ǻ ion radiusi mg2+ 0,72 ǻ ionikidan ancha katta. shu bois fayalit komponentlar mol hajmi fe2 [sio4] 46,39 sm3/mol, fosteritkomponentlar mg2[sio4] 43,79 sm3/mol dan katta. mantiyada moddalar differentsiatsiyasi. mantiyaning oz sonli elementlari mos va nomos elementlarga bo’linadi. mos elementlar mantiyaning asosiy va ikkinchi darajali elementlarini oson izomorf o’rnini bosa oladi. masalan ni, co - mg va fe bilan, cral bilan mos, oson o’rin almasha oladi. hajmi, zaryadi, tipi bo’yicha farq qiladigan k, rb, cs, sn, w, ta, nb, mo, p, cu, pb, as, hg, sb, bi, b, c, s, u, th va boshqalar qarama-qarshi yoki mos kelmaydigan mantiya elementlari sanaladi. flyuid-magmatik differentsiatsiya. u yuqori mantiyada 200 km chuqurlikkacha yadro va quyi mantiya bilan yadro chegarasida, subduktsiya zonalardagi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yerning paydo bo`lishi, tuzilishi va kimyoviy tarkibi"

yerning gravitatsiya maydoni mavzu: yerning paydo bo`lishi, tuzilishi va kimyoviy tarkibi 1.kimyoviy elementlarning yer po`sti, mantiya va yadrolarda tarqalishi. 2.yer po`sti va mantiyalarning o`zaro bog`liqligi va sabablari. 3.yer po`sti geokimyosi. 4.yer pustining turlari (kontinentlarda, okean tublari) va ularning geokimyosi. xx asrning 50-yillarida o.yu. shmidt tomonidan ishlab chiqilgan kosmogoniknazariyaga ko’ra yulduzlar hosil bo’layotgan vaqtda ular oralig’idagi fazoda diffuziyalimateriya-bulutlar qoladi, ular tez aylanishi sababli yulduzlarga borib tushmaydi.dastlabki bulut qattiq sovuq zarrachalardan, ya’ni planetezimal-kosmik chang va gazlardan iborat bo’lgan. bu kosmik chang va gazlar buluti tez aylanishi va zarralarning bir-birlariga urilishi natijasida juda yassi aylana qatla...

This file contains 12 pages in PPTX format (472.7 KB). To download "yerning paydo bo`lishi, tuzilishi va kimyoviy tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: yerning paydo bo`lishi, tuzilis… PPTX 12 pages Free download Telegram