кадимги шарк мамлакатларида илк фалсафий фикрларнинг вужудга келиши

DOC 60.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1354440933_40429.doc www.arxiv.uz режа: 1. фалсафий фикрлар вужудга келишининг ўзига хос хусусиятлари. 2. кадимги миср ва бобилда фалсафий фикрларнинг шаклланиши. 3. кадимги хинд фалсафаси. 4. кадимги хитой фалсафаси. 1. бу мавзуда фалсафанинг келиб чикиш сабаблари, унинг мавжуд ижтимоий-иктисодий муносабатлар билан бирга кандай ривожланиб, такомиллашиб борганини аниклаб олинади. ґозирги адабиётларда фалсафанинг вужудга келишини марксизмнинг синфийлик тамойилларига асосланиб, кулдорлик тузумининг шаклланиши билан бо²лаб, унинг тарихини уч минг йил деб хисобланади. фикримизча, кадимги асотирлардаёк фалсафий фикрлашлар, олам ва ундаги ходисаларга акл кўзи ва тажриба мезони билан караш унсурлари мавжуддир. шу билан бирга фалсафа тарихининг ривожланиш боскичларини ижтимоий тараккиётнинг у ёки бу даврлари билан бо²лаб тушунтириш хам ўзини окламайди. чунки бу даврлар турли минтакаларда ўзига хос тарзда кечган. масалан, кадимги греция ва кадимги румода кулчилик иктисодий ишлаб чикариш усулини асосини ташкил килиб, бу давлатларнинг ривожланишида кулдорлик даврини ташкил килган. агар хитой, ґиндистон хамда марказий осиё халклари тарихига назар ташласак бу ерда соф кулдорлик тузуми бўлмаганлигини …
2
аврларга ажратиш тамойилларига эътибор каратиш билан бирга ¢арб ва шарк фалсафасидаги анъаналарнинг ўзаро муносабатини хам тахлил килиш лозим. шаркнинг ўзига хослиги, унга муносиб бўлган маданий тараккиёт жахон цивилизациясининг бешиги, дунё халклари ривожига кўшилган муносиб хисса экани хам сир эмас. бу хол жахоннинг барча холис мутахассис олимлари томонидан эътироф этилади. колаверса, ватанимиз цивилизациясининг шарк цивилизациясининг кучо²ида вояга етгани ва унинг кадриятларини ўзида акс эттирганини, унга ва бутун дунё маданиятига улкан таъсир кўрсатганини доимо эсда тутиш даркор. фалсафий ²оялар муайян ижтимоий шароитлар таъсирида, маълум тарихий–маданий манбалар асосида шаклланади. одамлар миллион йиллар давомида оила-оила, гала-гала булиб яшашдан бундан 50-40 минг йиллар мукаддам кромоньон типидаги аждодларимиз жамият мухитида яшаш ва тарбияланиш боскичига утдилар. натижада ибтидоий хаётнинг мураккаблашиши ва кишилар ижтимоий амалиётининг кенгайиши уларни абстракт фикрлашини ривожлантирди, шу билан бирга аста-секин илмий билимларни шакллантирди. фалсафа фани ўзига хос ёндошишга эга. кадимдан файласуфлар борлик нима? бор бўлишнинг ўзи нима? деган саволларга жавоб кидирганлар. фалсафий карашларнинг бу …
3
ишлар таъсир килади? деган саволлар ту²илиши табиийдир. кадимги грецияда фалсафа инсон хаётининг маъноси, унинг одатдаги тузуми ва тартиби хавф остида колган вактда шаклланди. фалсафанинг у ёки бу даврда шаклланишигина эмас, балки тараккиёти хам чукур ижтимоий кризис (инкироз)лар билан бо²лик бўлиб, инсон кийналганда, эскича яшай олмай колганда, эски кадриятлар ўз ахамиятини йўкотганда, энди нима килиш керак? деган савол ту²илади. кадимги грек фалсафасининг келиб чикишига келсак, у уша жойдаги кулдорлик тизимининг одатдаги мифологик–афсонавий тасаввурларини рад этиб, янги дунёкарашни такоза этарди. шундай килиб, фалсафий карашлар одатдаги турмуш тарзи ва одатдаги кадриятлар инкирози мухитида вужудга келади. у эскича ёндашувларга хос урф–одатларни танкид килиб, янгича карашларни карор топтириш, янгича турмуш тарзини шакллантиришга харакат килади. шунинг учун фалсафада назарий ва дунёкараш муаммолари узвий бо²ликдир. 2. кадимги шарк цивилизациясининг бешикларидан бўлган миср ва бобилда эрамиздан аввалги тўрт минг йилликнинг охири ва уч минг йилликнинг бошларида дастлабки фалсафий фикрлар, олам хакида содда илмий карашлар, жумладан, астрономия, космология, математикага …
4
стон, хитой, грецияда деярли бир вактнинг ўзида фалсафий фикрлар вужудга келди. унинг ту²илиши оламни мифологик тушунишдан билимга таянадиган дунёкарашга ўтишдек узок жараённи бошидан кечирди. хиндистон башарият тарихида цивилизация бешикларидан бири хисобланиб, унинг фалсафаси ўзининг кадимий ва бой тарихига эга. кадимги хинд фалсафасини ўрганишда «рамаяна», «махабхарота», «калила ва димна», «ведалар» каби машхур асарлар илк манбалар бўлиб хизмат килади. хинд маданияти ва фалсафасининг ана шу бебахо ёдгорликларининг хар бирида акл-идрок, адолат, инсоф-диёнат, халоллик, поклик, мехнатсеварлик, миллий тотувлик, тўгри сўзлилик хакида ва ёмон иллатларга карши курашиш зарурлигига доир жуда мухим фалсафий гоялар хикматлар, ривоятлар, маколлар шаклида баён этилган. фалсафий карашларнинг куртаклари хинд маданияти энг кадимги ёзма ёдгорликлари «ведалар»да («вед»лар – табиатнинг илохий кучларига каратилиб айтиладиган гимнлар, дуолар тўплами) учрайди. «веда» китоби ригведа, самаведа, яшурведа ва атхарведеда деб аталадиган 4 катта бўлимдан иборат. уларда борликнинг бош манбаи, моддий ибтидоси деб хисобланган сув, олов, хаво, ёруглик, тупрок хамда озик-овкат, фазо ва вакт хакидаги, шунингдек оламнинг …
5
хаёти ва рухиятининг мохияти, билиш имкониятининг чегаралари, ахлок меъёрлари хакидадир. фалсафий муаммолар асосан диний-мифологик нуктаи назардан баён этилган. эрамизгача бўлган viii-vii асрларда хиндистонда локаяти (бу дунё)ни тан олувчи фалсафий таълимот шакллана бошлади. бу таълимотнинг асоси брихаспати ва унинг издошлари ведаларда баён этилган диний карашларни танкид килиб, ердан бошка тарздаги хаётнинг бўлиши мумкин эмас, деган фикрни илгари сурдилар. локаятанинг энг ривожланган окими чарваклар (эр.авв. vi-аср) таълимотидир. уларнинг фикрича, дунё 4 элементдан - тупрок, хаво, сув ва оловдан ташкил топган бўлиб, барча нарса, ходисалар шу 4 элементнинг турли бирикмасидан иборатдир. улар дунёни билиш мумкин ва билишнинг манбаи идрокдир деб, билимда хиссиётнинг ролини буртириб юборганлар, хулосалар ёлгон бўлиши мумкин деб хисоблаганлар. 4. хитойдаги дастлабки фалсафий таълимотларда дунё абадий ва 5 унсур – олов, сув, ер, дарахт ва металлардан ташкил топган, деб уктирилади. эрамиздан олдинги vii-vi асрдаги хитой мутаффакирларининг фикрича, табиат ходисалари ци деган моддий зарралардан таркиб топган, у дао деган объектив табиий конуниятга …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "кадимги шарк мамлакатларида илк фалсафий фикрларнинг вужудга келиши"

1354440933_40429.doc www.arxiv.uz режа: 1. фалсафий фикрлар вужудга келишининг ўзига хос хусусиятлари. 2. кадимги миср ва бобилда фалсафий фикрларнинг шаклланиши. 3. кадимги хинд фалсафаси. 4. кадимги хитой фалсафаси. 1. бу мавзуда фалсафанинг келиб чикиш сабаблари, унинг мавжуд ижтимоий-иктисодий муносабатлар билан бирга кандай ривожланиб, такомиллашиб борганини аниклаб олинади. ґозирги адабиётларда фалсафанинг вужудга келишини марксизмнинг синфийлик тамойилларига асосланиб, кулдорлик тузумининг шаклланиши билан бо²лаб, унинг тарихини уч минг йил деб хисобланади. фикримизча, кадимги асотирлардаёк фалсафий фикрлашлар, олам ва ундаги ходисаларга акл кўзи ва тажриба мезони билан караш унсурлари мавжуддир. шу билан бирга фалсафа тарихининг ривожланиш боскичларини ижтимоий тараккиётнинг у ёки ...

DOC format, 60.0 KB. To download "кадимги шарк мамлакатларида илк фалсафий фикрларнинг вужудга келиши", click the Telegram button on the left.