узбекистон халкларининг ахлокий карашларидан тарихий лавхалар

DOC 91,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1354357787_40394.doc www.arxiv.uz режа: 1. узбекистон халклари ахлокшунослигига оид фикрларнинг шакилланиши ва маъданияти. 2. абу носир фаробий ахлокий карашлари. 3. юсуф хос хожибнинг ахлокий карашлари. 4. алишер навоийнинг ахлокий карашлари. 5. а. навоийнинг «махбуб-ул кулб» ва «хамса» асарларида тарбия, ахлок ва одоб хакида. кириш кайси даврга мансуб булмасин хар бир миллатнинг, хар бир юртнинг фахри ва ифтихори унинг омиллари-ю жахон илми фани ва маданияти равнакига кушган хиссаси билан улчанади ва кадрланади. мана шу мезонга таянибадолат кузи билан карайдиган булсак, кухна туркистон (урта осиё) заминимиз, хеч бир муболагасиз, дунёда энг илгор олдинги уринлардан бирини эгаллайди. чунончи, илм-фаннинг кайси бир жабхасини олмайлик аник фанларни, табиий фанларни ёки ижтимоий фанлар дейсизми урта осиё олимларининг хизматлари бекиёсдир. айникса, урта асрларда яшаган алломаларимизнинг бу борадаги улушлари дунё микёсида салмоклидир. диёримиздан чиккан имом бухорий, имом исо-аш-термизий, мусо ал-хоразмий, ахмад ал-фаргоний, абу носир фаробий, алишер навоий, мирзо улугбек каби юзлаб, минглаб буюк сиймоларимиз билан хакли равишда фахрланамиз. чунончи …
2
-соний» номлари билан шухрат козонди. чунки фаробий аристотелнинг фалсафа, ахлокшунослик сохасидаги асарларига 1-чи булиб илмий шархлар ёзган. бундан ташкари птоломей, александр афрозинский, профирий ва бошкаларнинг ахлок, психология ва табиатшуносликка доир куп асарларини шархлаб чикди. плотон, аристотель, гален ва бошка файласфлар хакида кимматли асарлар яратади. у ижтимоий-сиёсий масалаларга богишланган 34 та бобдан иборат «фазилатли шахар», «шахарни идора этиш» китоби, «бахт саодатга эришувчи хакида хикоят» каби асарларида одоб-ахлокка куп эътибор берди. фаробий инсонни аклли мавжудот деб хисоблайди. у инсон хислатларини 4-кисмга булади: 1. 1. назарий фазилатлар. 2. 2. тафаккур фазилатлар. 3. 3. яралама фазилатлар. 4. 4. амалий санъат (касб, хунар) фазилатлар. бу фазилатларининг инсон учун зарур булган бу касб-хунар фазилатидир. урта осиё халкларининг ахлокшунослиги сохасида билим ва тажрибаларини юксалиб боришида фаробийнинг карашлари мухим ахамиятга эга. фаробий «фалсафа манбалари», «акл хакида рисола», «фалсафани урганишга кабар нимани билиш керак», «суботанция», «давлат хакида рисола», «фазилатли шахар ахолисининг фикр карашлари ибтидоси хакида китоб» каби хилма хил …
3
булган товгар баграхонга такдим этган. юсуф хос хожибнинг бу достони унинг ахлок дифактикаси яратар экан, у корахонийлар давлати хокимиятини мустахкамлаш, товгачхон ва илегхонлар (вилоят хокимлари) уртасидаги ихтилофларни бартараф этиш, маърифат ва ободончилик учун кураш, яхши хулк одобни таргиб килиш каби максадларни уз олдига куйган эди. достоннинг прозойик мукаддимасида айтишича, унда турт масала мажозий образ киёфасида ифодаланган. бу масалалар: адолат, давлат, акл ва каноат булиб, адолат-подшо кунтугди (чиккан кун), давлат-вазир ойтулди (тулган ой), акл-вазирнинг угли угдулмиш (аклга тулган) ва каноат-узгурмиш (уйгонган) образларидан берилган достонда подшонинг хузурига ойтулди, кейин угдулмиш ва узгурмишнинг баён этувчи киска вокеа-сжет хам бор. аммо автор уз фикр мулохазаларини достондаги вокеа баёни билан эмас, балки образларнинг узаро савол жавоблари ва мунозаралари йули билан ифода этади. юсуф хос хожиб хукмдор ва сарой ахлини одил булишга, адолат билан иш юритиб, мамлакатни обод ва элни шод хуррам килишга даъват этади. жумладан у бундай дейди. кунилик уза булди беглик ули, бу беглик …
4
р. уларлимли булди будунга йула, ёриса йула, тунли озмас йула. (олимларнинг илм халкка машъалдир, машъал ёруглик берса, киши тунда хам йулдан адашмайди). юсуф хос хожиб кишиларни илм-хунарга ундаб дейди: билим хам хунар ол, кадрла уни, билим-ла хунар хам кадрлар сени заковат, билим изла, юрма бекор, кези келса, нафи тегар бир куни. «кутадгу билиг» достони ахлок ва одобга доир куп кимматли панд насихатларни уз ичига олади. достон автори тил одоби, севги ва садокат, ростгуйлик ва халоллик каби масалалар хакида хикматли сузлар экан, рост ва тугри, киска ва мазмунли гапиришни махтаб, махмадонали ва лакмаликни хусусан уринсиз ва ёлгон сузлашни каттик коралайди. тилга эхтиётсиз киши уз бошига мусибат келтириши мумкин, дейди автор: кора бош ёгиси кизил турур (кизил тил кора бошнинг душманидир) шоир хар бир ишни уйлаб, акл-фаросат билан кишини маслахат бериб айтади: шошиб келса ишни, сукут кил, сабр, шошиб килинган ишлар охири жабр… юсуф хос хожибодамгарчилик, вафо садокат ва мархаматни инсоннинг олижаноб …
5
ри булган, алишер гудаклигидан темурий шахзодалар билан бирга тарбияланди. зийрак ва кобилиятли алишер мактабда болалардан ажралиб турар, катталарни диккатини узига жалб килар эди. навоий урта осиёдаги илгор фалсафий, ахлокий фикрлар тараккиёти, уз карашларини намоён килди. навоий ахлокни юксак инсоний фазилатларига эргашиш деб таърифлайди. алишер навоий ахлок системасида, адолат категорияси марказий уринни эгаллайди. яхшилик кишиларнинг бир бирларига хурмати, узаро ёрдам хамдардлик ва шу каби ходисаларда уз узини «хайратул-аброр» асарининг бир неча бобини бевосита ахлок-одоб ва таълим тарбия масалаларига багишлайди. у хикматимиз сузлар билан яхши хулк-одобни мехнатсеварлик ва бошка эзгу хислатларни таргиб этади, ярамас одат ва хислатларни шавкатсиз тадкик килади. бешинчи маколот карам ва саховатга багишлайди. навоий бу маколотга сахийлик ва бахилликни бир-бирига карама-карши куяди. улардан хар бирининг мохиятини очиб беради. саховат инсоннинг энг яхши сифати ва фазилатидир. бирок саховатнинг хам уз шартлари бор, сахий киши эхтиёжмандларга кумаклашиши, бегараз, беминнат булиши керак деб тукиб сочиш хам яхши эмас, бу исрофгарчилик. кишиларнинг саховатига …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "узбекистон халкларининг ахлокий карашларидан тарихий лавхалар"

1354357787_40394.doc www.arxiv.uz режа: 1. узбекистон халклари ахлокшунослигига оид фикрларнинг шакилланиши ва маъданияти. 2. абу носир фаробий ахлокий карашлари. 3. юсуф хос хожибнинг ахлокий карашлари. 4. алишер навоийнинг ахлокий карашлари. 5. а. навоийнинг «махбуб-ул кулб» ва «хамса» асарларида тарбия, ахлок ва одоб хакида. кириш кайси даврга мансуб булмасин хар бир миллатнинг, хар бир юртнинг фахри ва ифтихори унинг омиллари-ю жахон илми фани ва маданияти равнакига кушган хиссаси билан улчанади ва кадрланади. мана шу мезонга таянибадолат кузи билан карайдиган булсак, кухна туркистон (урта осиё) заминимиз, хеч бир муболагасиз, дунёда энг илгор олдинги уринлардан бирини эгаллайди. чунончи, илм-фаннинг кайси бир жабхасини олмайлик аник фанларни, табиий фанларни ёки ижтимоий фанлар дейсиз...

Формат DOC, 91,5 КБ. Чтобы скачать "узбекистон халкларининг ахлокий карашларидан тарихий лавхалар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: узбекистон халкларининг ахлокий… DOC Бесплатная загрузка Telegram