ҳақиқат тушунчаси ва унинг шакллари

DOC 74,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1354325994_40364.doc www.arxiv.uz режа: 1. “ҳақиқат” тушунчаси, конкретлиги. 2. ҳақиқатнинг теологик, аксиологик, праксеологик жиҳати. 3. объектив ва субъектив ҳақиқат. 4. илмий, нисбий ва мутлақ ҳақиқат. ҳақиқат билиш фалсафасининг энг муҳим муаммоси, асосий масаласидир. билиш назариясининг барча фалсафий муаммолари ҳақиқатга эришишнинг воситалари ва йўллари билан (ҳиссийлик ва ақлийлик, интуитивлик ва дискурсивлик кабилар) ёки ҳақиқатнинг мавжудлик шакллари (далил, гепотеза, назария ва шу каби тушунчалар), билиш методларининг тузилиши кабилар билан узвий алоқадордир. буларнинг барчаси ушбу муаммони, унинг ечимини гоҳ конкретлаштиради, гоҳид эса мураккаблаштиради ёки мавҳумлаштиради. фалсафа тарихида, умуман фалсафада ҳақиқатни тушунишда турли хил ёдашувлар мавжуд. яъни, «ҳақиқат - билимларннг воқеликка мослиги». «ҳақиқат - билимларнинг тажрибада исботланганлиги». «ҳақиқат - билимнинг фойдалилиги, унинг самарадорлиги» ва ҳоказо. баъзан ҳақиқатнинг классик таърифи, яъни билиш оламнинг адекват инъикосидир, деган хулоса тавтологиядан иборат дейишади. бизнинг фикримизча, бу фикр интуитив жиҳатдан тушунарли бўлган сўздарни англашда муайян аҳамиятга эга бўлганлиги учун ҳам унга қўшилиш мумкин. аммо ҳалигача ҳақиқатнинг ушбу таърифи ўз ахамиятини …

сни ифодалашнииг қисқа атамаси сифатида майдонга чиқади. ҳақиқатнинг анъанавий таьрифи қисқача ана шулар билан изоҳланади. ҳақиқат объектив бўлиши билан бирга конкрет ҳамдир. конкретлик тамойилини юқоридаги атомистик гипотеза мисолида ҳам кўриш мумкин. ёки кўп марта мисол қилиб келгириладиган «сув 1000 да қайнайди» деган фикр нормал атмосфера босимида (симоб устуни 760 мм. бўлганда) тўғри ва акс ҳолда нотўғридир. социал билиш соҳасидан бунга мисоллар ниҳоятда кўп. инсоният тарихининг бирон бир даври, жамият ёки давлатда тўғри бўлган ислоҳот ёки ижтимоий ўзгартириш бошқа давр ёки давлатда иш бермаслиги мумкин. худди шунинг учун «тараққиётиинг ўзбек модели» бизнинг мамлакатимиз реаллигига мос келадиган усул сифатида қаралади. ҳолбуки, ўзга мамлакатлар ҳам ўтиш даврини бошидан кечирган, аммо уларнинг тажрибасини бизга тўла кучириб бўлмас ади. ана шу сабабдан ушбу ўзимизга хос ва мос модел ишлаб чиқилган. у ҳозирги даврни ифодалайдиган модел бўлиб, догма эмас, балки тараққиёт давомида ривожланиб боради. конкрет ҳақиқат масаласида вақт омилига эътибор бериш зарур. бу ерда объектнинг субъект …

шоирлар ҳам ана шу дунёқараш позициясида турганлиги маълум. гарчанд улар орасида бошқа масалаларда талқин ва ёндашувлар турлича бўлсада, ушбу масалада деярли ихтилофлар йўқ. ҳаққа етиш, эришишнинг усуллари, йўллари, имкониятлари борасида ўзига хослик, турли-туманлик бўлганлиги эса табиий ҳол сифатида қаралиши лозим. фан соҳасида қилинган кашфиётлар ва қўлга киритилган ютуқлар ҳам диний-теологик дунёқараш вакиллари томонидан ҳаққа эришиш йўлидаги фаолият мевалари сифатида талқин қилинади. ҳақнинг ўзи эса тўла-тўкис англаб бўлмайдиган, сир-синоатларнинг чеки йўқ, одамзот учун доимо «нарса ўзида» бўлиб қолаверади. биз ушбу қарашни собиқ иттифоқ даврида қаттиқ қораланганини биламиз, унга атеистик позициядан туриб баҳо беришнинг оқибати бугунги кунга келиб аён бўлди. афсус билан шуни қайд қилиш керакки, масаланинг моҳияти узоқ йиллар теологик жиҳатдан талқин этилмади, агар ўрганилса ҳам тор, диний доирада ўрганилди, холос. аммо бу соҳадаги фикр, мулоҳаза ва хулосалар расмий фалсафа доирасига киритилмади ҳамда улар аксарият мутахассислар учун қоронғу мавзу бўлиб қолаверди. биз ҳақиқатга диний-теологик ёндашувни бутунлай рад килиш ёки уни тўла-тўкис …

гаки, бу сўз кўпинча ҳаққонийлик, адолат, одиллик сўзлари билан ҳамоҳанг. хакиқат кўпроқ ақл ва тафаккурга тегишли, тўғрилик, эзгулик ёки яхшилик эса ахлоқ, иродага тааллуклидир. аслини олганда, «ҳақиқат» тушунчаси кенг маънода объектив ҳақиқатни ҳам, ахлоқий ҳақликни ҳам, аниқ, тўғри натижани ҳам ўзида қамраб олган. ҳақиқатни топишга, унга эришишга интилиш, уни инсонлар ўртасида қарор топтириш, илм-фаннинг, маънавият ва ахлоқнинг муҳим элементи, таркибий қисми ҳисобланади. ҳақиқатни билиш, уни англаш, тўғри натижага эришиш инсонни маънан бойитади, унга амалий фаолияти давомида аниқроқ ҳаракат қилишга ёрдам беради. аниқ фанларда, исбот талаб қилинадиган жойларда ҳақиқат «тўғри» сўзи орқали, унинг зидди эса «нотўғри» ибораси билан ифодаланади. масаланинг ечими ҳақиқат бўлса «тўғри», ҳақиқатга мос бўлмаса «нотўғри» дейилади. ижтимоий маънода, айниқса, маънавий-ахлоқий соҳада “ҳақиқат”, «ҳақгўйлик» ва унинг зидди «ёлғон», «ҳақсизлик» тушунчалари кўпроқ ишлатилади. гоҳида ҳақиқат «адолат», “одиллик” атамалари орқали ҳам ифодаланади. бу тушунча ва атамалар ахлоқ, ҳуқук, ва бошқа ижтимоий фанлар (масалан, педагогика) ҳамда соҳаларда аниқ мазмунга эга. ахлоқий-маънавий маънода …

ра олмайди, хакқикий ижтимоий мазмунини намоён қилолмайди. шу билан бирга, бундай ҳолда ҳақиқат соҳиби азият чекади, у ўз меҳнатининг самарасини кўрмаслиги ҳам мумкин. баъзида ҳақиқатнинг ўзи бир четда қолиб, ҳақиқатга эришиш йўлидаги фаолият қадрланмаслиги, ҳатто қораланиш холлари ҳам рўй беради. машраб ва коперник, насимий ва жордано брунолар ҳақиҳат излаганлари учун азият чекканлар. зеро, ҳақсизлик доимо ҳақиқатдан қўрқади, уни қадрсизлантиришга ҳаракат қилади. масаланинг бу жиҳати гносеологиядан кўра этика нуқтаи назаридан тахлил қилингани маъқул. умуман олганда, ҳақиқатнинг аксиологик жиҳатини тахлили нафақат гносеология, балки бошқа ижтимоий фанларга асосланганида тўлароқ ва мазмунлироқ бўлади. ҳақиқатнинг параксеологик жиҳати унинг амалиёт билн боғлиқлиги томонини ўз ичига олади. ушбу жиҳат қадрият сифатида қаралганида, ҳакиқатнинг амалиёт учун фойдалилиги намоён бўлади. тўғри, бу унинг аксиологик аспектига киради, бироқ уни нисбатан мустақил жиҳат сифатида алоҳида ажратиб талқин этиш учун ҳам илмий асослар йўқ эмас. аввало, бу жиҳат ҳақиқатнинг акл эркинлигини таъминлаши билан борлиқ моҳиятида намоён бўлади. ҳар бир англанган, билиб олинган …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳақиқат тушунчаси ва унинг шакллари"

1354325994_40364.doc www.arxiv.uz режа: 1. “ҳақиқат” тушунчаси, конкретлиги. 2. ҳақиқатнинг теологик, аксиологик, праксеологик жиҳати. 3. объектив ва субъектив ҳақиқат. 4. илмий, нисбий ва мутлақ ҳақиқат. ҳақиқат билиш фалсафасининг энг муҳим муаммоси, асосий масаласидир. билиш назариясининг барча фалсафий муаммолари ҳақиқатга эришишнинг воситалари ва йўллари билан (ҳиссийлик ва ақлийлик, интуитивлик ва дискурсивлик кабилар) ёки ҳақиқатнинг мавжудлик шакллари (далил, гепотеза, назария ва шу каби тушунчалар), билиш методларининг тузилиши кабилар билан узвий алоқадордир. буларнинг барчаси ушбу муаммони, унинг ечимини гоҳ конкретлаштиради, гоҳид эса мураккаблаштиради ёки мавҳумлаштиради. фалсафа тарихида, умуман фалсафада ҳақиқатни тушунишда турли хил ёдашувлар мавжуд. яъни, «ҳақиқат - билимл...

Формат DOC, 74,5 КБ. Чтобы скачать "ҳақиқат тушунчаси ва унинг шакллари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳақиқат тушунчаси ва унинг шакл… DOC Бесплатная загрузка Telegram