сирлар оламига саёхат- (абдулла қаҳҳор ижоди)

DOC 101,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1662746751.doc сирлар оламига саёхат сирлар оламига саёхат- (абдулла қаҳҳор ижоди) ўзбек адабиётининг тараккиётида, айникса, унда янги жанр хисобланган реалистик хикоянинг камол топишида, юксак чуккига кутарилишида улкан суз санъаткори абдулла каххорнинг хизмати катта булди. узбек адабиёти янгиланиш жараёнини бошдан кечираётган хх асрнинг 20-30 йилларида худди абдулла кодирий узбек романчилигида, хамза хакимзода драматургияда, чулпон шеpриятда ислох ясагани сингари а.каххор хам эпик турнинг кичик жанри хисобланган хикоячиликнинг ривожланишига ана шундай хисса кушди. унинг хар бир асари укувчини узининг бадиий гузаллиги билан мафтун киладиган, сюжети ва композицион курилишининг пишиклиги билан хайратга соладиган, тилининг мукаммаллиги хамда самимийлиги билан хаяжонлантирадиган ижод намуналаридир. бу асарларни мутолаа килган хар кандай китобхон узини сехрлар оламига кириб колгандек хис килади. бу сирлар оламининг айрим фазилатлари хакида талай тадкикотлар олиб борилган булса-да, йиллар утган сари улар тобора купайиб бораётир ва янги-янги кирралари кашф этиляпти. абдулла каххорнинг хикоянавислик санъати узидан кейинги бутун бир ижодкорлар авлоди учун ибратли мактаб булиб колди. адибнинг, айникса, …
2
даги биронта сузнинг ортикчалиги сезилмайди. аксинча, ихчам иборалардан ташкил топган тасвирлар маънодорлиги билан исталганидан кура купрок мазмун касб этади. масалан, ёзувчининг «томошабоғ» хикоясида шундай эпизод бор: тоби кочиб колган кадокчи хамрокулни шахардаги «романска» томошабоғининг коровули «юзини кексаликдан кура купрок кургуликлар ғижимлаб ташлаган» уста кулол (стокгулов) куярда-куймай бокка олиб киради. улар утган йили бахорда, шу урис кишисининг «гул куядиган вазасини кадаклаб берганида танишган эди»лар. уста кулол дустига сув ичирди ва бироз дам олишга ундади. бирок шу пайт бу ерга «хотинчалиш бир офицер» етиб келади ва иккови карияни тепади. чунки «узларига сохиблик килиб турган русия тураларининг истирохатгохларига» ерлик сартияларнинг кириши мумкин эмас-да! ёзувчи бу холатни ортикча изохлар билан тасвирлаб утирмай, «чурр... миршаб!» деган ибораниишлатади. мана шу киска иборанинг замирида манзара хам, рухий холат хам, тукнашув хам, яна айтилмаган канчадан канча мазмун хам бор. адиб тасвирламаса хам укувчи бу иборадан миршабнинг шпорларини жаранглатиб етиб келганлигини, лунжини шишириб хуштак чалганлигини, юзидан ғазаб ва нафрат …
3
ирт саводсизлиги аён булади. аммо ёзувчи уларни атайлаб шу холга солмайди. персонажларнинг узларини узлари фош этиши учун адиб шундай кулай вазият яратадики, бу табиийлик хикоянинг реалистик кудратини бир поғона юксакликка кутаради. масалан, шахмат уйини хакида гап кетар экан, кутбиддинов узининг бундан бир неча йил мукаддам бобожонов деган билан уйнаб, ракиби шохини олиб куйса хам уйинни давом эттириб,уни ютганини айтиб мактанади. узининг махоратига тан берган кутбиддинов «шундан бери уйнамайдиган булиб кетдим. хуш, ана,колдирдим,нима бупти?» дейди. заргаров унга албатта хамдардлик билдириши,дустини макташи шарт. бирок у хам шахмат нималигини билмайди. шунинг учун бепарвогина «шуни айтинг, поезддан колибдими?» дейди. бу ердаги «поезддан колибдими?» ибораси шу кадар уринли кулланилганки,унда заргаровнинг билимсизлиги хам,локайдлиги хам,хамсухбатининг гапларини умуман тушунмаганлигини хам,шунчаки йулига нимадир дейиш керак кабилида гапириб куйганлигига хам ишора килинади. бундай характерли мисолларни а.каххорнинг хар бир хикоясидан куплаб келтириш мумкин. абдулла каххор хикояларининг улмас фазилатларидан яна бири вокеанинг дабдурустдан,яpни тугундан бошланишидир. ёзувчининг деярли барча асарлари ана шундай кескинлиги …
4
ди. о!.. хукиз йук...» («уғри»). ия! «узининг айтишига кура «нафис адабиёт муаллими» урток бокижон бакоев оғилга кириб таъби хира булди» («адабиёт муаллими»). нега? куриниб турибдики, хикояларнинг бошланишиёк укувчида юкоридаги савол ва хис-хаяжонларни пайдо килиб,узи учун нотаниш сирлар оламига етаклайди. шуниси борки, бу фазилат а.каххорнинг факат хикояларигагина хос эмас. адибнинг роман ва киссалари хам ана шундай тугундан бошланиши билан эътиборни тортади. масалан, «сароб» романининг «киз эшик олдига юраги бетламайрок келди» деб бошланган илк иборасиёк китобхонда «киз ким? каердаги эшикка? нега юраги бетламай келди? бу канака жой?» сингари талай саволларни туғдиради ва уларга жавоб олиш учун астойдил мутолаага киришади. «кушчинор чироклари» эса туғридан-туғри «казисан, картасан, ахир аслингга тортасан!-деди кампир омборни кулфлаётиб.- энди жир битди-да! битта куйлак иккита булди! увада, ислики тун, чилвир белбоғнинг хумориси тутгандир!..» кабилидаги шиддатли диалог билан бошланади ва шу ерданок конфликт кескинлаша бошлайди. бу а.каххор ижодининг бош услубига айланган фазилат булиб колди. абдулла каххор уз хикояларининг хулосасига хам алохида …
5
нди кобил бобонинг холига маймунлар йиғлайди. чунки зийрак укувчи элликбоши билан кайнотаси эгамберди пахтафурушнинг бу «сахийлиги» замирида кандай фожиа яширинганини жуда яхши тушуниб етади. бу каби кучли портловчи хулосалар билан туйдирилган хикоялари сафига утмиш мавзусида яратилган «бемор», «анор», «дахшат» кабиларни хам кушиш мумкин. ёки замонавий мавзуда ёзилган «нурли чуккилар» хикоясини олиб курайлик. унда оғирнинг устидан, енгилнинг остидан юриб бахтга эришмокчи булган зухра нафакат эридан,балки туғишганларидан,хатто уз кизидан хам бегоналашиб колади. кизини фотима олиб кетаётганида нима килишини билмай колган зухранинг холати шундай тасвирланади: «зухра кузи жикка ёшга тулиб,кулидаги катак румолчасини силтади: шундай яхши кизи борлигини,уни куп уришиб узидан бунчалик бездириб куйганини энди 6 пайкади; билагига ташлаб олган жилеткаси оёғи остига тушганидан бехабар,автобуснинг кетидан бир-икки кадам босди...». бу тасвирнинг зиммасига юкланган мазмун нихоятда залворли. унда зухранинг мураккаб кисмати, армонлари, орзулари, юрагини кемирган, аммо айтолмаган дарду хасратлари яширинган. абдулла каххор бунёд этган ижод кошонасининг мармар устунларидан яна бири аксарият асарларининг эпиграфлар билан бошланишидир. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"сирлар оламига саёхат- (абдулла қаҳҳор ижоди)" haqida

1662746751.doc сирлар оламига саёхат сирлар оламига саёхат- (абдулла қаҳҳор ижоди) ўзбек адабиётининг тараккиётида, айникса, унда янги жанр хисобланган реалистик хикоянинг камол топишида, юксак чуккига кутарилишида улкан суз санъаткори абдулла каххорнинг хизмати катта булди. узбек адабиёти янгиланиш жараёнини бошдан кечираётган хх асрнинг 20-30 йилларида худди абдулла кодирий узбек романчилигида, хамза хакимзода драматургияда, чулпон шеpриятда ислох ясагани сингари а.каххор хам эпик турнинг кичик жанри хисобланган хикоячиликнинг ривожланишига ана шундай хисса кушди. унинг хар бир асари укувчини узининг бадиий гузаллиги билан мафтун киладиган, сюжети ва композицион курилишининг пишиклиги билан хайратга соладиган, тилининг мукаммаллиги хамда самимийлиги билан хаяжонлантирадиган ижод намунала...

DOC format, 101,0 KB. "сирлар оламига саёхат- (абдулла қаҳҳор ижоди)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.