нозимахоним ҳаёти ва ижоди

DOC 67,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662746995.doc нозимахоним ҳаёти ва ижоди www.arxiv.uz нозимахоним ҳаёти ва ижоди (1870 – 1924 йил) режа: 1. нозимахонимнинг ижодига муносабат масаласи. 2. шоиранинг ҳаёт йўли. 3. нозимахоним – истеъдодли шоира. 4. шоира ижодида ижтимоий қарашларнинг ифодаланиши. 5. нозимахоним ижодиётида адолатпарварлик ғоялари. адабиёт оламида шундай қалам соҳиблари ҳам борки, улар шоирликни даъво қилмайдилар, шеъриятни кўнгил иши деб биладилар. ёзмишлари кўп бўлмаса-да саноқли шеърлари билан ҳам халқ қалбидан ўрин оладилар, адабиётимизнинг қайсидир томонини тўлдирадилар. шоира нозимахоним ана шундай оз ва соз ёзган шоиралардан. унинг бизгача етиб келган мавжуд шеърлари 20 тага боради. бироқ шу бор-йўғи йигирма шеъри билан ҳам ўзбек адабиёти тарихида истеъдодли шоира сифатида ўрин олди. шоира ҳақидаги маълумотлар ҳам кўп эмас. унинг шеърлари ўша пайтдаги “тараққий”, “шуҳрат”,”садои туркистон”, “иштирокион» газеталарида чоп этилган. нозимахоним ҳаёти ва ижоди ҳақида илк бора адабиётшунос м.зокиров маълумот берган. олим шоиранинг вақтли матбуотларда чоп этилган шеърларини йиғиб, нозимахоним шогирди оҳангузарлик манзурабону мажидова хотираларидан шоира ҳақидаги маълумотларни маълум …

қилади, шунингдек, шоиранинг истиқлол йўлидаги кураш фаолиятини яққол очиб беради, ижодини ватан ва миллат манфаати нуқтаи назаридан холис баҳолайди. кўринадики, нозимахоним ҳаёти ва ижоди адабиётшунослигимизда ҳар бир даврда ўзига хос эътибор билан кузатилди ва ўрганилди. нозимахоним 1870 йилда тошкентнинг бешёғоч даҳасида зиёли оиласида туғилди. унинг отаси мулла саид аҳмад замонасининг зиёли, пешқадам кишиларидан бўлиб, қизининг келажаги ҳақида қайғуриб, мукаммал таълим ва тарбия олиши учун қўлидан келганча уринган. саид аҳмад ака қизини дастлаб эски мактабда, сўнгроқ маҳаллий хотин-қизлар учун очилган русча мактабда ўқитди. хотин-қизларга паст назар билан қаралган, уларни ўқиш ва ўқитиш ишларини мутлақо кераксиз деб билган бу мураккаб замонда бўлажак шоиранинг отасини унга бўлган юқори эътибори ва орзу–умидлари бу кишининг ўз даврининг юксак савияли шахси бўлганлигини кўрсатади. шоиранинг шогирди манзурабону мажидова ўз хотираларида нозимахонимнинг рус тилида эркин гаплаша олгани, оренбург ва қозонда чиқиб турган матбуотни мунтазам кузатиб борганлиги ҳақида қуйидагиларни ҳикоя қилади: «отинча аям ўрис тилида яхши гаплашар, ўқур ва …

н ҳам жуда катта воқеа бўлди. дарҳақиқат, нозимахоним домла б.қосимов эътироф этганларидек, “ўз даврининг маданиятли, илғор қарашли аёли эди. нозимахоним оврупо адабиёти ва маданияти билан таниш, оврупо эркпарварлик ғояларидан баҳраманд хотин-қизларимиздан” эканлиги ўша даврнинг нодир ҳодисасидир. нозимахоним ўз ҳақ-ҳуқуқини таниган, оммавий чиқишларда уни ҳимоя қила олган сиёсатдон аёл даражасигача етди. унинг 1904 йилда «туркистон вилоятининг газети»да босилган «инсонга қанча эрк даркор?», «хотинлар ҳуқуқига оид», «илм ва маориф борасида бир-икки сўз» каби мақолаларида зулм ва жаҳолат поймол этган ўзбек аёлининг миллий, инсоний ҳақ-ҳуқуқини талаб қилиб чиқди. унинг мақолаларидан озодлик орзулари ҳамда истиқболга илинж нафаси уфуриб туради. ҳа, нозимахоним ўзининг турли кўлам ва мақомдаги мақолалари билан аёлларимиз орасидан етишиб чиққан биринчи журналист эди. бу публицист аёл проф. б.қосимовнинг таъбири билан айтганда, “ўзбек аёлининг тутқун ва жамиятдаги роли ва ўрни масаласини” қўзғатади, аёлларни тақдири ва аччиқ қисматидан куюниб, уларнинг ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қилади. шубҳасиз, унинг бу эрк ва озодлик руҳидаги мақолалари хотин-қизларни фикрий уйғотишга …

лган ғазалларда унинг ғоявий ва бадиий усуллари, маҳорати яққол кўриниб туради. нозимахоним шеъриятда фикрий муддаонинг бутунлиги, тасвирда субъектив ҳисларнинг жилвасини эмас, объектив ҳаётий воқеаларнинг мантиқий силсилавий ифодасини берадики, натижада ғазалда бутунлик, байтларнинг бир-бирига тасодифий эмас, балки мантиқий муносабатда боғланишини таъминлайди. айниқса, унинг “ҳасрат”, “минг таассуф”, “афсус”, “эшон ойимлар таърифида”, “аё маҳкумалар” каби ғазалларидаги ҳар бир байтлар фикран, руҳан, ҳам воқеан бир-бирига чамбарчарс боғланган. бу эса улуғ алишер навоий гўзал намуналарини яратган мусалсал, яъни воқеалар тизимининг силсиласидан ҳосил бўлган ғазал анъанасини ўзига хос давом эттиришнинг бир кўринишидир. адади жиҳатдан катта бўлмаган ижодида шоира ишқ туғёнларини эҳтирос ила куйлайди: кўргузуб нозик жамолин масту-ҳайрон айлади, ўзи гул сайриға кетти, бизни боғбон айлади. нозимахоним шеърлари ранг-баранг, шоира руҳий дунёси эса самимий, кези келганда халқона: кўзи сузук нигорим, сўзи чучук нигорим. ҳажрингда дарду ғамдин, қаддим букук нигорим. ҳижрони оташингдин бағрим куюк нигорим. жамиятни зийраклик билан мушоҳада қилган нозимахоним замонасининг ижтимоий-сиёсий масалаларига акс садо беради: кўринг, …

орзуларини қалбан ҳис эта олади: балқиб чиқди нур сочиб, инқилобнинг қуёши, тинди, абад қуриди мазлумларнинг кўз ёши. эру хотин ҳуқуқи эмди бўлуб баробар, барча ишда тенг бўлур ҳам қариси, ҳам ёши... нозимахоним аёл киши бўлишига қарамай жамиятдаги ҳаётга, рўй бераётган воқеа-ҳодисаларга бефарқ бўлмади, аксинча, тўғри тушуниб, тўғри баҳо берди. зийрак шоира шеърларида ноҳақлик ва зулмдан норозилик кайфияти яққол сезилади: қаён боқсам жаҳон мулки аро беморни кўрдим, дили юз минг жароҳатдин фалак озорни кўрдим. нозимахоним ижодидаги ғоят муҳим ижтимоий мавзудаги шеърлари яна-да кескин тус олиб, ўткир сиёсий сатира даражасига кўтарилади, унда давр ҳодисалари ҳажв тиғи билан фош этилади. ўзбек адабиётида 1905 йил воқеаларини адабий манзарасини яратган, таъриф, тавсиф ва чуқур таҳлил этган шеърлар ичида нозимахонимнинг «афсус» шеъри ягона мукаммал адабий асар бўлиб, унда русия мустамлакачилиги воқеалари аниқ ифодасини топган. нозимахоним ижоди бизгача тўлиқ етиб келмаган. шоира ана шу йигирмага яқин шеърларида инсон ва жамият, ватан ва миллат тушунчаларини улуғ билиб, туркистон …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нозимахоним ҳаёти ва ижоди"

1662746995.doc нозимахоним ҳаёти ва ижоди www.arxiv.uz нозимахоним ҳаёти ва ижоди (1870 – 1924 йил) режа: 1. нозимахонимнинг ижодига муносабат масаласи. 2. шоиранинг ҳаёт йўли. 3. нозимахоним – истеъдодли шоира. 4. шоира ижодида ижтимоий қарашларнинг ифодаланиши. 5. нозимахоним ижодиётида адолатпарварлик ғоялари. адабиёт оламида шундай қалам соҳиблари ҳам борки, улар шоирликни даъво қилмайдилар, шеъриятни кўнгил иши деб биладилар. ёзмишлари кўп бўлмаса-да саноқли шеърлари билан ҳам халқ қалбидан ўрин оладилар, адабиётимизнинг қайсидир томонини тўлдирадилар. шоира нозимахоним ана шундай оз ва соз ёзган шоиралардан. унинг бизгача етиб келган мавжуд шеърлари 20 тага боради. бироқ шу бор-йўғи йигирма шеъри билан ҳам ўзбек адабиёти тарихида истеъдодли шоира сифатида ўрин олди. шоира ҳақидаги ма...

Формат DOC, 67,5 КБ. Чтобы скачать "нозимахоним ҳаёти ва ижоди", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нозимахоним ҳаёти ва ижоди DOC Бесплатная загрузка Telegram