уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий фалсафий қарашлар ривожланиши

DOC 114,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663535408.doc уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий фалсафий қарашлар ривожланиши режа: 1.ислом дини ва фиқҳшунослик алломаларининг диний - хуқуқий таълимотлари. 2. уйғониш даври ва шарқ олимларининг хуқуқий - фалсафий қарашлари . 3. а. темур ва темурийлар даврида хуқуқ, қонун, давлат категорияларининг ўзига хос хусусиятлари. 4. ўрта асрлар ғарб черков хокимиятчилиги ва инкивизицининг ҳуқуқий жараёнларга таъсири. 5. ғарбда давлат ва диний - ҳуқуқий қонунларнинг ажралиши таснифи. таянч тушунчалар ислом, мусулмон ҳуқуқи, шариат, фаробий, беруний, мотуридий, марғиноний “темур тузуклари” амир темур, адолат, бурч, эрк, христиан дини, инкивизация, давлат қонунчилиги ва шахс эрки. уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий – фалсафий қарашлар ривожланиши vii аср охирларида ва viii аср бошларида мовароуннахр халқлари араб ҳалифаликлари томонидан босиб олинди. натижада кавказ тогларидан хинд океанигача, атлантика океапи киргоклари-дан тянь-шан тогларигача бўлган худудда араблар ислом динини маҳаллий халкларга зўрлаб сингдиришга ҳаракат кнлднлар. аммо кўплаб халқ харакатлари, куролли кўзғолонлар диний мафкуравий қарактерга эга бўлиб, улар халқ оммасини араблар …

диий, ҳуқуқий рисолаларниш юзага кс- 1 лиши, ҳамда фаида қишилар инкилобий ўзгаришлар айнан мана шу даврга тўғри келади. ўзбекистон бу тарихий даврда жахон, цивили-зациясининг йирик фанда ва маданият ўчокига айланади. жахонга машхур бўлган ижтимоий-фалсафий, хуқуқий фикр тараққиётинг йирик камоёндаларидан бири бу абу наср форобий- 1 дир (873-950). форобий ижтимоий фапсафани изчил таълимот сифатида иш-лаб чикан, шунингдек ҳуқуқ фалсафасининг ижтимоий фалсафаси-нинг бир кисми сифатида таҳлил этган мутафаккирдир. унинг фик-рича, жамият тараққистининг муҳим муаммоларини қуйидаги фан-лар ўрганмоғи лозим. а) шаҳар-давлат ҳақидаги фанлар, яъни сиесий фанлар, сиёсатшунослик иолитология-ал-мадания, б) ҳукуқшупослик - юриспруденция яъни фикх ва в) мусулмон теологияси-калом. шу-нинг учун ҳам форобий ҳукуқ фалсафаси, унинг фалсафа ҳуқуки билан ҳамохангдир. кдйд этилган фанларнинг бирортаси ҳам ижчи-моий билишнинг тўлалигича таъминлай олмайди. бинобарин, ижчи-моий билишнинг, ижтимоий хақиқатга эришишнинг мураккаблигшш тушунган ҳолда бир нсчта фанлар мажмуигина мазкур ҳақиқатии билиш имконини беради. шунинг учуи ҳам форобий, ҳукук, фалс;1-фаси фақатгина фикх билан чекланмасдан, балки шариат қонунлари сиёсий - ҳук,укий …

$оробий. ва айии чокда форобий, зурлик адолатсизликни қоралайди. у зўрлнк қуллар ва беъмани кишиларга нисбатан тсз таъсирини кўрсатади, аммо зўрлик билан озодликни бугиб бўлмайди, дейди. кўриниб гурибдики, форобий қарашлари инсон, унинг эрки, озод-лиги, мустақиллиги учун интилиши мухим ўрин эгаллайди. «одамларга нисбатан~аеб таъкидлайди форобий-уларни бир-лаштириб турувчи ибтидо - инсонийликдир»1. форобий инсон озодлиги ва эркинлигани таъминлашни ҳар кандай цивилизациянинг муҳим кўринишларидан бири деб билди. жумладан у шундай деб ёзади: «маданий жамият ва маданий шах,ар ёки мамлакат шундай бўладики, шу мамлакатни ақолисидан бўлган ҳар бир одам касб-хунарда озод, ҳамма баробар бўлади, кишилар ўртасида фарк бўлмайди, х,ар ким ўзи истаган ёки танлагап касб-хунар билан шутулланади. одамлар чин маъноси билан озод бўлади- лар»2. форобий ижтимоий-сиёсий, фалсафий-ҳукукий қарашларини, ўзинипг «ижтимоий сиёсат», «бахт-саодачта эришув тўғрисида», «фозил шахар одамларнинг фикрлари»даги мумтоз рисолаларида инсон ижтимоий қаетининг паёдо бўлиши ва давлатни бошқаришда қук.укий-фалсафий маьлумотни аҳамияти, фозил давлатларда ижги-моий-сиёсий муносабатларига фадсафий, \уқуқий ва ахлоқий та-мойиллари ва қоидалари хақшга ҳам. фикр юритган. …$

$атида талқин этилади. форобий ўзиншп «эхсо ул-улум» рисоласида \ам сиесий-қукуқий қарашларини изоҳлади. илм ўрганишни инсон комиллигининг олий кадрияти деб ҳисоблайди.комил инсоннинг ватан олдидаг^и бурчи ҳақидаги форо-бийнинг фикрларида, сиесий етакчининг ролиняиг ҳам мухим экан-лиги ҳақидаги ғоя алоҳида ўрин эгаллаган. форобий ўз даврининг буюк инсонпарвар мугафаккири сифа-тида кишилик жамимтиии урушларсиз, зулмсиз, жиноятчиларсиз, кашшокларсиз тасаввур қилган. фукароларни бахтли бўлиши ва жа-миятни барқарорлиги тўғрисида, адолат тантанаси ҳакдда, тснглик, дўстлик, юксак маданиятли жамият қақида орзу қилиб колмасдан, унинг сиёсий-ҳуқуқий жиқатлариии илмий - фалсафий асослаб бер-ган эди. форобий ҳуқуқ фалсафасида сиёсий-ҳуқуқий жараёнларни бошқариш муаммосига алоҳида эътиборини қаратади. унинг қуйидаги таърифи х.уқуқ фадсафасининг моҳияти ва мазмунини тўла очиб беради; «мавжудот ҳақидаги бидим қўлга ки-ритилса, шу ҳакда таълим берилса, - деб ёаади форобий, мавжудот-дан бўлгаи нарсанинг зоти билинса, нарсанинг маъноси тушунилса, ишопчли далил-ҳужжатлар асосида {курсии-б.т.) шу нарса ҳакида мияда бир турли ишонч ва тасаввур пайдо булса, мана шу маълумот-га доир фанни фалсафа деймиз» фалсафага берилган буидай таъриф айни …$

$ол-майди. демак, идеал жамиятда хукуқий тизимлар ҳам одшюна бо-шқарилуви лозим. бинобарин, бу жараемларни бошқариш эса форо-бий таълимотида ик.ки турга булинади. биринчидан кишиларни бахт-саодатга элтувчи бошқариш санъати, икинчидан эса кишиларни ёлгон бахтга эриштиручи бошкярув усулидир. жамият ижтимоий--сиссий хаетипи бошқарув эса фақат кишиларни бахтли, фаровон ва адолатли жамиятда турмуш кечиришларини таъминланмоги керак. бу эса, ўз мавбатида ахлоқий на \уқукий нормаларга, қонунларга қатьий амал қилиш асосидагина амалга оишрилиши мумкин. форо-бий таълимотига кўра сиссий-хукукий жараёнларни бошқариш, жа-миятни бошқариш каби ўзиниш конун ва қояуниятларига эга. фо-робий идеаи шаҳар-даааат концснциясида кулдорлик жамиятини адолатсизликка, тенгсизликка асосланган жамият деб хисоблайди. бу тенгсипиқцан, адолатсизликлан кутулишнинг икки муқим омилини у кайд этади. улардан биринчиси кишилар ўртасида ижтимоий ^иуносабатлар бирлик ва ҳамжиҳатликка, мсхнатсеварликка асосланмоги ксрак. дехкончилик, чорвачилик тўқимачилик, баликчилик ва бошқалар каби мехнат фаолиятида том маънода тенглик, эркиатакка эришиш мумкин. иккинчиси эса маърифат ва билим, яъни халқ бахт-саодати маърифатсиз, кишиларнинг илимини, акл-идрокини ривожлатирмасдан амалга ошириб бўлмайди. бу хакда америкалик машхур шарқшунос …$

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий фалсафий қарашлар ривожланиши"

1663535408.doc уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий фалсафий қарашлар ривожланиши режа: 1.ислом дини ва фиқҳшунослик алломаларининг диний - хуқуқий таълимотлари. 2. уйғониш даври ва шарқ олимларининг хуқуқий - фалсафий қарашлари . 3. а. темур ва темурийлар даврида хуқуқ, қонун, давлат категорияларининг ўзига хос хусусиятлари. 4. ўрта асрлар ғарб черков хокимиятчилиги ва инкивизицининг ҳуқуқий жараёнларга таъсири. 5. ғарбда давлат ва диний - ҳуқуқий қонунларнинг ажралиши таснифи. таянч тушунчалар ислом, мусулмон ҳуқуқи, шариат, фаробий, беруний, мотуридий, марғиноний “темур тузуклари” амир темур, адолат, бурч, эрк, христиан дини, инкивизация, давлат қонунчилиги ва шахс эрки. уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий – фалсафий қарашлар ривожланиши vii аср охирларида ва viii аср бошларида...

Формат DOC, 114,5 КБ. Чтобы скачать "уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаги хуқуқий фалсафий қарашлар ривожланиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: уйғониш даврида шарқ ва ғарбдаг… DOC Бесплатная загрузка Telegram