махтумқули ижоди (махтумкули ижоди)

DOC 103,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662748007.doc махтумқули ижоди махтумқули ижоди режа: 1. махтумқули ҳаёти ва ижоди. 2. шоир шеъриятининг ғоявий-эстетик хусусиятлари. 3. шоир шеърларининг ўрганилиш тарихи. 4. махтумқули мероси. махтумқули ҳаёти ва ижоди. улуғ туркман шоири ва мутафаккири махтумқули 1733 йили атрек дарёси бўйидаги хожиговшан овулида туғилган. унинг илк устози озодий тахаллуси билан шеърлар ёзган отаси давлатмамад эди. оилада хат-саводини чиқарган бўлажак шоир тахминан олти ёшидан овул мактабида - ниёзсолиҳ мулла қўлида ўқий бошлайди. ўткир зеҳни ва тиришқоқлиги билан ўқувчилар орасида алоҳида ажралиб турган махтумқули кейин қизилоёқ (ҳозирги чоржуй вилояти, халач тумани) даги идрис бобо мадрасасида таҳсилини давом эттиради. сўнг хиванинг шерғозихон мадрасасида илмини камолга етказади. шунингдек бир муддат бухородаги кўкалдош мадрасасида ҳам ўқигани ҳақида ривоятлар мавжуд. махтумқули бадиий сўзни юксак қадрлаган ва ижодий қобилиятга эга маърифатли оилага мансуб. атрек жанубидаги вилоятда туғилган бобоси (воқеан, унинг исми ҳам махтумқули бўлган - шоирга бобосининг отини беришган) тирикчилик важидан туркманларнинг гуркўз қабиласига иш излаб келади ва уруғ …

идаги «вазъи озод» («озод вазъи») номли достони сақланиб қолган. бу асарлар озодийнннг форсий (вокеан, у яхшигина шоҳномахон бўлган) ва туркий адабиётдан, хусусан, алишер навоий ижодидан етарли даражада хабардорлигини кўрсатади. давлатмамаднииг оиласи катта бўлиб, махтумқули унинг учинчи ўғли ҳисобланади. бўш вақтларида пода боқиб, отасига кумаклашган махтумқули 9 ёшидан шеър машқ қила бошлайди. туркман халқи тарихининг энг нотинч ва оғир даврида яшаб ўтган махтумқули оилавий хаётда ҳам ҳаловат топмади. човдурхон бошчилигида афғонистонга вакил қилиб жунатилган акалари абдулла ва муҳаммадсафо душманлар томонидан шафқатсиз ўлдирилади. катта хонадоннинг бутун оғирлиги махтумқули елкасига тушади. у мударрислик қилиш, ота-бобосидан мерос ёначилик касбини давом эттириш билан бирга, темирчилик ва заргарлик хунарларини ҳам эгаллайди. «гўзал шерғози» шеъридан маълум бўлишича, у хивада тахсил олаётган даврида бирин-кетин отаси ва онасидан жудо бўлган: комил бўлиб, саранжомлик қилибман, машаккат-ла ул падардан қолибман, каъбамдан айрилиб, жудо бўлибман, кетар бўлдим, хуш қол, гўзал шерғози! махтумқули ҳоласининг қизи менгли билан болаликдан бирга уйнаб ўсган, икки ёш …

га хос назмий хайкал куяди. баъзи тадқикотчиларнинг таъкидлашларича, шоирнинг ўзига фироғий тахаллусини танлаши айни шу жудоликлар билан боғлик. махтумқули шеърларида жуда кўплаб жой номларига дуч келамиз. бу унинг кўп саёхат қилганлигидан далолат беради. сафарга оқ фотиха сураб, отаси билан савол-жавоб йусинида ёзган бир шеъри ҳам шоирнинг саёҳатга, дунёни кўришга хаваси кучли бўлганлигини кўрсатади («ота-уғил дардлашуви»). шеърда «кўнглим истар, сафар қилсак…», «сайрон этсак неча тенгу туш билан, магар шунда ғамгин кўнглим хуш бўлар» каби мисраларни ўкиймиз. «маълум бўлишича, махтумқули ёшлигидаи саёҳатларда юриб, каспий бўйидан то амударёгача келган. бухорода таълим олган, сўнгра афғонистонга ўтган, ҳиндистонда бир йилу уч ой турган, қайтиб фарғона (андижон, марғилон)ни кўрган, қозоғистоннинг туркистон шахрига борган. хоразмга - хивадаги шерғози мадрасасига келиб ўқиган, сўнг яна ўз элига — атрек дарёси водийсига, дехистонга қайтган. шундан сўнг озарбайжон, эрон, туркиянинг шарқий қисми, ироқни айланиб келган. махтумқулининг астраханда бўлганлиги ҳам, у ерда руслар хаёти билан танишганлиги ҳам ажаб эмас. хатто эрон билан …

. чунончи, сарахсда нақшбандия намояндаси ниёзқўли халифага мурид тушишни орзу қилган бўлса, отаниёз охўнга ҳам шогирдлик талабида бўлган. шўро давридаёқ баъзи тадқиқотчилар махтумқулининг тасаввуфга муносабати юзасидан айрим мулохазаларни билдирган эдилар. жумладан, г.карпов хаётининг муайян даврларида махтумқулининг тасаввуф тариқатлари билан алоқаси бўлгани, бинобарин, ижодида суфиёна оханглар мавжудлигига эътиборни қаратган. п.скосирев махтумқулининг фалсафий шеърларида шоир яқин алоқада бўлган тасаввуф илмининг таъсири шундоққина сезилиб туришини таъкидлаган. а.мулкаманов эса махтумқулининг тасаввуфдан ниҳоятда таъсирлангани, шеърларида «фано тупроғи», «аҳли ҳол», «факр мулки». «ёр», «сохибжамол», «дўст», «зулф» каби суфиёна истилоҳ-тушунчалар кўп учраши, «саташдим», «кўрдингми?», «ёр сендан», «намасан?», «эй дўст», «ошиқ бўлмишам» шеърларида суфиёна рух кучлилигини қайд этган. албатта, диний-тасаввуфий мавзудаги шеърлар махтумқули ижодида етакчи ўрин тутади. афсуски, шўро мафкураси шоирнинг исломий маърифат ва тасаввуф хақиқатлари уфуриб турган асарлари мутолаасидан бизни бебаҳра қилган эди. шунинг учун унинг асосан шу мавзудаги шеьрларини танлаб таржима қилган таниқли шоир ва захматкаш мутаржим мирзо кенжабек ўз таржималарига ёзган сўз бошисида: «махтумқули фироғий …

мқули адабий меросинииг умумий миқдори тахминан 16—18 минг мисрага етади. а.бобоев шоирнинг 700 га яқин лирик асарлари бизгача етиб келганлиги ҳақида маълумот беради. ўзбек олимаси с.шукруллаева эса собиқ қўлёзмалар институти (хозирги узбекистон республикаси фанлар академияси абу райхон беруний номидаги шарқшунослик институти хамид сулаймон фонди)даги 1997-рақамли қўлёзмада шоирнинг 900 дан ортиқ шеъру ғазаллари мавжудлиги тўғрисида хабар берган эди. махтумқули ижоди кўплаб чашмалардан сув ичган: улар - қуръони карим ва ўнга ёзилган тафсирлар. хадиси шариф ва диний адабиётлар, тасаввуф фалсафаси ва адабиёти, шарқ мумтоз сўз санъати ва халқ огзаки ижоди. шунинг учун шоир ижодида исломий мавзуларни ҳам, суфиёна рухни ҳам, халқона охангларни ҳам, мумтоз адабиёт таъсирини ҳам кўрамиз — улар ўзаро омухта бўлиб, махтумқули асарларининг юксак бадиияти, таъсирчанлиги ва умрбоқийлигини таъминлаган. шоир шеърларида пайғамбарлар, авлиёлар, саҳобалар, тасаввуф пирлари, халқ қаҳрамонларининг номига кўп дуч келамиз. туркман халқининг тарихи, бугуни ва эртаси, урф-одатлари, анъаналари, даврининг мухим сиёсий-ижтимоий ҳодисалари, шоирнинг дарду хасратлари бу шеърларнинг асосий …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "махтумқули ижоди (махтумкули ижоди) "

1662748007.doc махтумқули ижоди махтумқули ижоди режа: 1. махтумқули ҳаёти ва ижоди. 2. шоир шеъриятининг ғоявий-эстетик хусусиятлари. 3. шоир шеърларининг ўрганилиш тарихи. 4. махтумқули мероси. махтумқули ҳаёти ва ижоди. улуғ туркман шоири ва мутафаккири махтумқули 1733 йили атрек дарёси бўйидаги хожиговшан овулида туғилган. унинг илк устози озодий тахаллуси билан шеърлар ёзган отаси давлатмамад эди. оилада хат-саводини чиқарган бўлажак шоир тахминан олти ёшидан овул мактабида - ниёзсолиҳ мулла қўлида ўқий бошлайди. ўткир зеҳни ва тиришқоқлиги билан ўқувчилар орасида алоҳида ажралиб турган махтумқули кейин қизилоёқ (ҳозирги чоржуй вилояти, халач тумани) даги идрис бобо мадрасасида таҳсилини давом эттиради. сўнг хиванинг шерғозихон мадрасасида илмини камолга етказади. шунингдек бир муддат...

Формат DOC, 103,0 КБ. Чтобы скачать "махтумқули ижоди (махтумкули ижоди) ", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: махтумқули ижоди (махтумкули иж… DOC Бесплатная загрузка Telegram