germaniyada ekzistensializm

DOC 138.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1712994208.doc germaniyada ekzistensializm reja: 1. ekzistensializmning ijtimoiy-ruhiy, falsafiy asoslari. 2. martin xaydegger ekzistensializmi. 3. karl yaspersning ekzistensialistik qarashlari. 4. nemis ekzistensializmining boshqa oqimlarga ta’siri, hozirdagi ahamiyati. ekzistensializm falsafasi xx asr boshlarida germaniyada yuzaga keldi. bu davrda ijtimoiy-siyosiy sharoitlar birinchi jahon urushidan sо`ng ancha murakkab edi. germaniya urushda qattnashgan asosiy davlatlardan bо`lib, bu urushda yengilishi munosabati bilan ichki siyosiy-iqtisodiy ahvol nihoyatda og`ir edi. mamlakatda ishsizlik, iqtisodiy tanglik keng miqyosda tarqalgandi. germaniyaning ziyoli tabaqa vakillari ruhiy inqirozga yuz tutgan edilar. bunday sharoitda yangi falsafiy g`oyalarning shakllanishi va ularning yangi falsafiy oqimga aylanishi muqarrar edi. ekzistensializm falsafasi aynan shu oqimlardan biri bо`ldi. lekin bu falsafa, albatta, bо`shliqda paydo bо`lgani yо`q. uning nazariy va g`oyaviy asoslari s. kyerkegor va a. shopengauerning tushkunlik falsafasi, n.berdyayevning romantik va mistik qarashlari, f.nitshe va v. dilteyning “hayot falsafasi” dir. badiiy adabiyotda ekzistensializmning shakllanishiga kafka, mark avreliy, f. dostoyevskiylarning ijodi katta ta’sir kо`rsatdi. ekzistensionalizm falsafasida “ekzistensiya” tushunchasi asosiy tushunchalardan …

sondan tashqarida bо`lganligi uchun inson bu borliqni idrok eta olmaydi va u haqida hech narsa deya olmaydi. biz bu yerda ingliz faylasufi jorj berklining qarashlariga о`xshash mulohazalarga duch kelamiz. berkli “butun olam mening his-tuyg`ularim” - deganiday, ekzistensializm ham insonning his-tuyg`ulari chegarasidan chiqib bо`lmaydi, deb ta’kidlaydi. berklining bunday dunyoqarashi solipsizmga olib keldi, ya’ni bu olamda mendan boshqa hech narsa yо`q degan falsafiy fikrni keltirib chiqardi. solijizm nuzog`iga tutilmaslik uchun ekzistensionalizm falsafasining asoschilari insondan tashqaridagi borliq masalasini e’tiborga olishmadi. ular borliqqa emas, inson mavjudligiga diqqatlarini qaratdilar. inson borlig`ini “ekzistensiya” deb atadilar. insonning mavjudligida hayotning mohiyati ochilmaydi. biz inson borlig`ining moihyati nimada degan savolni о`rtaga tashlay olmaymiz. shuning uchun ham inson hayotining mavjudligi, mohiyati, mazmuni biz uchun sir bо`lib qolaveradi. nega degan savol tug`iladi? bu savolga javobni ekzistensialistlar insonning begonalashuvidan axtaradilar. dastlab, inson tabiat kо`ynida yashar ekan, uni о`zidan ajratmaydi va tabiatning bir qismi sifatida mavjuddir. lekin kо`hna о`tmishning bu davri uzoqqa chо`zilmaydi. …

n ham begonalashib qolmoqda. inson о`zining botiniy tabiatini yо`qotib, faqat zohiriy tabiatda yashab, unga moslashib bormoqda. inson tobora о`zining ichki hissiyotlarini yо`qotib jamiyat mashinasining bir zarrachasiga aylanib qolmoqda. demak, ekzistensialistlar fikricha, inson jamiyatda о`zining qandaydir rolini bajarib boradi. bu xilma-xil niqoblar ortida insonning asl qiyofasi yashirinib yotadi. bu asl qiyofa qachon ochilishi mumkin. bu qiyofa zaminida yotgan inson mohiyati qachon yuzaga chiqadi? bu masala ekzistensionalizmni nihoyatda qiziqtirib keldi. ekzistensializm falsafasi inson о`z hayotining mohiyati va ma’nosini anglashi uchun, u erkinlikka va erkin tanlash huquqiga ega bо`lishi kerak, degan fikrlarni ilgari surdi. lekin inson bu erkinlikni su’istemol qilib, bilim mevasidan tatib kо`rdi va shu bilan gunohkor bandaga aylandi. uning gunohi bilimga ega ekanligidir. shu bilim orqali inson о`zining fojiasiga о`zi sabab bо`ldi. demak, inson hayot mohiyatini bilishga emas, balki shu hayotda yashash, mavjud bо`lishga intilishi kerak. borliqdagi barcha jarayonlar sartr ta’limotiga kо`ra, “narsa о`zida” bо`lib qolaveradi va biz ularning sirini ocholmaymiz. …

dday о`z nurini hech kimga yog`dira olmaydi. inson qalbi yashirin qolar ekan, undagi nur ham xiralashadi. qalbi yashirin insondan tashkil topgan jamiyat esa yopiq jamiyatga aylanib qoladi. bunday jamiyatda inson ijod qilishdan mahrum bо`lib qoladi. u faqat moddiy manfaatlarga intilib yashaydi. uning moddiy manfaatlari va ehtiyojlari birin-ketin paydo bо`lib, hech vaqt tugamaydi. bu manfaatlar ketidan intilgan shaxs hech vaqt о`z maqsadiga erisha olmaydi. ekzistensial faylasuflar fikricha, hozirgi jamiyatdagi inson hayotga bо`lgan qiziqishini tobora yо`qotib bormoqda. u tabiatning gо`zalligini ham, boshqa insonlar kayfiyatini ham his qilmaydi. inson faqat aqli bilan yashar ekan, aql uni faqat о`z manfaatlarini kо`zlashga undaydi. natijada inson hayotidan ezgulik о`rniga faqat foyda axtaradi. bunday odamning ongi dasturlashtirilgan mashinaga, kompyuterga о`xshab qoladi. inson ham kompyuterga о`xshab, ichki beg`ubor hissiyotlaridan mahrum bо`lib qoladi. bunday odamlarga hayot zerikarli, ma’nosiz bо`lib tuyuladi. yurakdagi bolalarga xos bо`lgan samimiylik va hayratlanish xususiyatlarini saqlab qolgan odamlar hayotning gо`zalligini his qilishi mumkin. xaydegger fikricha, inson …

.p. sartr va a. kamyu asarlarida insonning erkinligi, erkin tanlash huquqi asosiy muammolardan biridir.sartr ikkinchi jahon urushi davrida fashistlarga qarshi “ozodlik” harakatida faol qatnashib nihoyat boy tajribaga ega bо`lgan. bu harakatda vatanparvar qatnashchilar bilan bir qatorda sotqinlar ham bо`lgan. ularni bunday qilishga majburlagan xolat о`lim oldidagi qо`rquvdir. sartrning fikricha, о`lim muqarrar bо`lgan xolatda ham insonda erkin tanlash imkoniyati bor. agar inson о`z erkinligidan voz kechsa, bu о`limdan ham og`irroqdir, deb hisoblaydi. qisqacha aytganda, о`lim haqiqatdir. о`lim arafasida insonning ichki kechinmalarida keskin о`zgarish sodir bо`ladi. bu о`zgarish natijasida inson avval anglab yetmagan narsalari birdaniga о`z-о`zidan ravshanlashadi. inson uchun yaxshilik va yomonlik ortida yotgan cheksiz olam ochiladi. barcha narsalardagi ziddiyatlar birdaniga birlashadi. yaspersning fikricha, о`lim bilan bir qatorda parokandalik xolatida ham inson mehr qо`ygan narsalaridan ajralar ekan, bulardan ham ustun turadigan qadr-qimmat borligini his qiladi. bu qadriyat moddiy boylik bо`lmay, beqiyos cheksiz ummondir. bu ummonni qalb xotirjamligi, ichki sokinlik deb ham atashimiz …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "germaniyada ekzistensializm"

1712994208.doc germaniyada ekzistensializm reja: 1. ekzistensializmning ijtimoiy-ruhiy, falsafiy asoslari. 2. martin xaydegger ekzistensializmi. 3. karl yaspersning ekzistensialistik qarashlari. 4. nemis ekzistensializmining boshqa oqimlarga ta’siri, hozirdagi ahamiyati. ekzistensializm falsafasi xx asr boshlarida germaniyada yuzaga keldi. bu davrda ijtimoiy-siyosiy sharoitlar birinchi jahon urushidan sо`ng ancha murakkab edi. germaniya urushda qattnashgan asosiy davlatlardan bо`lib, bu urushda yengilishi munosabati bilan ichki siyosiy-iqtisodiy ahvol nihoyatda og`ir edi. mamlakatda ishsizlik, iqtisodiy tanglik keng miqyosda tarqalgandi. germaniyaning ziyoli tabaqa vakillari ruhiy inqirozga yuz tutgan edilar. bunday sharoitda yangi falsafiy g`oyalarning shakllanishi va ularning yangi falsa...

DOC format, 138.0 KB. To download "germaniyada ekzistensializm", click the Telegram button on the left.

Tags: germaniyada ekzistensializm DOC Free download Telegram