g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizm. artur shopengauerning iroda falsafasi

DOC 142.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1712994195.doc g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizm. artur shopengauerning iroda falsafasi reja: 1. g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizmning shakllanishi. 2. artur shopengauerning “tassavur va iroda dunyo”si. 3. shopengauerning axloqiy ta’limoti. 4. shopengauer ijodining “hayot falsafasi”ga ta’siri. artur shopengauer 1788 yil dansig (hozirgi gdansk) da, о`ziga tо`q tijoratchi va yozuvchi oilasida dunyoga keldi. 17 yoshga tо`lganda, xotirlaydi faylasuf, “hali maktab ta’limini tugatmasdanoq, buddaning yoshligi singari dunyo tashvishiga berilgan edim, qarilik, iztirob va о`lim mazmunini tuydim”. dunyo halokatlari haqida mushohada yuritib, shopengauer xulosa qiladi: “bu dunyo qandaydir ezgu mavjudot faoliyati mahsuli emas, shubhasiz – qandaydir shaytonning ishi, u о`z malaylarini yaratib insoniy azoblardan rohatlanadi”. ushbu tushkun kayfiyat shopengauer tomonidan о`zgartirilib, turli ofatlar dunyoning mavjudligi bilan bog`lanadi, aslida esa bu dunyo “eng yuksak ezguga” yetishish uchun zaruriy vositadir. urg`uning boshqa yoqqa berilishi bilan shopengauerning dunyo talqini ham о`zgardi. shaytoniy ibtidodan, aqldan tashqaridagi ongsiz darajada о`z-о`zini anglash, izlash darajasiga о`tadi. hissiyot dunyosi voqeiy mustaqilligini yо`qotdi, qо`rqinchli tushga …

ildizi” nomli doktorlik dissertatsiyasini yoqlaydi, bu dissertatsiya 1813 yilda kitob bо`lib chiqadi. 1818 yilda shopengauer “dunyo iroda va tasavvur sifatida” nomli asarini yoza boshlaydi. asarni tugatib yevropa bо`ylab sayohatga chiqadi. sо`ngra 1820 yilda berlin universitetiga privat-dotsent lavozimiga qabul qilinadi. shopengauer о`z ma’ruzalarini gegel ma’ruzalari vaqtiga qо`yadi. u gegelni hech ham yoqtirmas edi. uni kantning buyuk g`oyalarini mensimagan “sofist” deb ataydi. lekin gegel bilan raqobatlashish unga juda qiyin kechadi. talabalar uning ma’ruzalariga qatnashmaydilar. shuning uchun ham u keying mashg`ulotlarini bekor qiladi. 1831 yilda u universitetdan ketadi va frankfurt maynda yashay boshlaydi. о`zini chalg`ituvchi mashg`ulotlardan chegaralab “dunyo iroda va tasavvur sifatida” asarining asosiy tezislarini sharhlashga о`tadi. 1851 yilda “parerga va paralipomena” nomli tо`plami nashrdan chiqadi. vaziyat о`zgara boshlaydi, keyin shopengauer “tabiat irodasi haqida” (1836) nomli risolasini nashr qiladi, 1840 yilda “axloq masalasining ikki asosi” nomli risolasini yozadi. 1844 yilda “dunyo iroda va tasavvur sifatida” nomli asarini sharhlar bilan tо`ldirib, ikkinchi jildini qayta …

undan tashqari, aflotun, qadimgi hind falsafasini ham ta’sirida bо`ladi. falsafa, deb yozadi shopengauer, borliqning sinoatligidan boshlanadi, ushbu masalani yechishni maqsad qiladi, dunyo mohiyati haqidagi savolga javob beradi. shopengauerning hisobiga kо`ra, hech kim uchalik bu masalaga yaqin kelmagan. dunyo tasavvur mahsuli. shopengauer fikriga kо`ra, dunyo ikki kо`rinishga ega: tasavvurning mahsuli sifatida va о`zidagi dunyo sifatida. tasavvur mahsuli sifatidagi dunyo – bu inson subyektiga namoyon bо`ladigan dunyodir. u о`zidagi dunyo hissiyot va tafakkurning aprior shakllari orqali namoyon bо`ladi. bular makon, zamon va sababiyatning tafakkuriy qonunlaridir. dunyoning tasavvur mahsuli sifatidagi ta’limotida shopengauer kantga taqlid qiladi. kantning hissiyot va tafakkur haqidagi xulosalarini qabul qilib, lekin kategoriyalar tizimini soddalashtiradi. kantcha 12 ta kategoriyadan bittasi hodisalarni qabul qilish uchun yetarli hisoblanadi. u ham bо`lsa, sababiyat kategoriyasi. ana shu kategoriya orqali inson makon va zamonda sodir bо`ladigan jarayonlarni sababiyat qonuni asosida predmetlarni subyektiv hissiy qabul bilan solishtiradi. qabul qilishda tafakkurning ishtiroki shopengauer fikriga kо`ra, hissiy mushohadani “intllektualligidan” …

um tasavvurlar haqiqiyligi, ularning hissiy mushohadada asoslanganligida namoyon bо`ladi. zero, mushohada, “har qanday namoyonning birlamchi manbai hisoblanadi” va hattoki “mutloq haqiqat” dir. mushohadaga berilgan dunyo, mutlaqlikdan yiroqdir. undagi asoslov, shopengauerga kо`ra, о`z-о`ziga yetarli emasligini tasdiqlaydi. bu qonun dunyoning har bir qismini, boshqa qismga muhtojligidan dalolat beradi. demak, maxsus о`z borlig`iga ega emas. bu nafaqat dunyo qismlariga xos. hodisalar dunyosi mustaqil emas, u faqat “men” ning tasavvurida mavjud. dunyo nafaqat tasavvur mahsuli sifatida, balki о`z xolicha ham mavjud. narsa о`zidan chiqish, inson о`ziga bog`liq. inson ham botiniy, ham zohiriy olam sarvaridir. zohiriy mavjudot sifatida u murakkab biologik mexanizm singari kо`plab a’zolardan va vazifalardan iborat. о`zga odamlarda, biz ana shu tashqi qobiqni kо`ramiz. lekin о`zimizda kо`proq narsani kuzatamiz. har birimiz, masalan, qо`limizni yoki boshqa a’zolarimizni harakati bilan birga qandaydir ichki kuchni sezamiz. shunday holat iroda deb ataladi. uni tashqi hissiyot yordamida mushohada qilib bо`lmaydi, ular makonda joylashmagan. shopengauerning ishonchiga kо`ra, ana shu …

zilishi, uning yagona mohiyatidan dalolat beradi, uni olamiy iroda deb atash mumkin. olamiy iroda nima? iroda umuman olganda intilishdir. insonda u qandaydir maqsadga intilishda namoyon bо`ldai. maqsad esa voqeiy bо`la olmaydi, balki tasavvur qilinadi. tasavvur – intellektning ishi. lekin intellekt, shopengauerning ta’kidiga kо`ra, irodaga bо`ysunmaydi. u о`ziga xos tana tuzilishiga bog`liq bо`ladi, ya’ni rivojlangan nerv sistemasiga bog`liq. mohiyatdan olganda, intellekt irodaning bir kо`rinishidir, aynan “bilimga bо`lgan iroda” dir. boshqa sо`z bilan aytganda, iroda intellektga muhtoj emas. u kо`r-kо`rona intilishdan iborat. dunyo mohiyati, ratsional ibtidodan mosuvodir. u qorong`u va irratsionaldir. shuning uchun ham, iroda orqali tug`ilgan dunyo cheksiz iztirob va dahshatdan iborat. ayrim faylasuflar uni gо`zal deganlarida juda sodda kо`rinadilar. aslida u nomukammal dunyolardan biridir. yuqoridagi fikrlardan shunday xulosa qilish mumkinki, shopengauerning pozitsiyasi bir xil emas. birinchidan, olamiy iroda butunlay noaqliy emas. chunki u aqlni ham yaratgan. ikkinchidan, hodisalar dunyosini farqlash zarur. u yerda yashash uchun kurash ketadi. “aflotuncha gо`zal g`oyalar” …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizm. artur shopengauerning iroda falsafasi"

1712994195.doc g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizm. artur shopengauerning iroda falsafasi reja: 1. g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizmning shakllanishi. 2. artur shopengauerning “tassavur va iroda dunyo”si. 3. shopengauerning axloqiy ta’limoti. 4. shopengauer ijodining “hayot falsafasi”ga ta’siri. artur shopengauer 1788 yil dansig (hozirgi gdansk) da, о`ziga tо`q tijoratchi va yozuvchi oilasida dunyoga keldi. 17 yoshga tо`lganda, xotirlaydi faylasuf, “hali maktab ta’limini tugatmasdanoq, buddaning yoshligi singari dunyo tashvishiga berilgan edim, qarilik, iztirob va о`lim mazmunini tuydim”. dunyo halokatlari haqida mushohada yuritib, shopengauer xulosa qiladi: “bu dunyo qandaydir ezgu mavjudot faoliyati mahsuli emas, shubhasiz – qandaydir shaytonning ishi, u о`z malayla...

DOC format, 142.0 KB. To download "g`arbiy yevropa mamlakatlarida irratsionalizm. artur shopengauerning iroda falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: g`arbiy yevropa mamlakatlarida … DOC Free download Telegram