кеча структурасида эпик, драматик ва лирик унсурлар муносабати

DOC 151.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662751877.doc "кеча" структурасида эпик, драматик ва "кеча" структурасида эпик, драматик ва лирик унсурлар муносабати бадиий адабиёт ва санъатда реалистик тамойилларнинг ҳукмрон мавқе эгаллаши баробари роман жанрининг гуркираб ривожланиши кузатилади. сабабки, реал воқеликни бадиий тадқиқ этиш, одам ва олам ҳақидаги қарашларни бутлашу яхлит ифодалаш имкониятларини бериши жиҳатидан романга тенг келадигани йўқ. эстетик принципларнинг ўзгариши, табиийки, романдан ҳам шунга мос ўзгаришни, мослашишни талаб қилади. аксарият йирик романнавислар, мутахассислар янги типдаги романнинг майдонга келишида шотланд адиби в.скоттнинг катта хизмати борлигини таъкидлайдилар. хусусан, бальзак "инсоният комедияси"га ёзган сўз бошида в.скотт ҳақида: "он внес в него дух прошлого, соединил в нем драму, диалог, портрет, пейзаж, описание; он включил туда невероятное и истинное, эти элементы эпоса, и подкрепил поэзию непринужденностью самых простых разговоров , ( деган эди. демак, бальзакнинг фикрича, в.скоттнинг жанр такомилидаги буюк хизмати шуки, у романда барча адабий турларга хос хусусиятларни уйғунлаштирди. адиб ҳақида шунга ўхшаш фикрни бошқа бир романнавис–в.гюго ҳам таъкидлаб айтганди. ҳар …

и билдирадилар. қоришиқ дейилишининг боиси эса унда "эпик ҳикоя қилиш" ва "пьеса" хусусиятларининг аралаш ҳолда зуҳур қилишидир. америкалик тадқиқотчилар "анънавий-қоришиқ" ривояда икки томонга–"романтик-киноявий" ва "объектив" ривояга томон оғиш мумкинлигини таъкидлайдилар. табийики, бу оғишларнинг биринчисида ҳикоя қилишлик, иккинчисида диалог салмоғи устунлик қилади. ривоянинг иккинчи хилини "объектив" деб номлашаркан, тадқиқотчилар унинг "драматик" деб номланишини маъқулламайдилар, сабабки, бу ҳолда асар тўлалигича диалоглардан ташкил топиши лозим бўлади,–яъни, истилоҳ тушунча моҳиятига мос келмайди. айни шу нуқтадан р.уэллек ва о.уоррен фикрини давом эттириб кўрайлик. демак, романга хос ривоянинг "объективлик" томон оғишида муайян чегара бор, яъни, агар асар тўлалигича диалоглардангина ташкил топса,–қар- шимизда роман эмас, пьеса намоён бўлади. аксинча ҳолда ҳам, яъни, асарда диалог (кенгроқ, драматик элемент) бўлмаган тақдирда ҳам, табиий, классик тушунчадаги роман мавжуд бўлолмайди (шундай аталавериши мумкин, албатта). зеро, роман ўзининг классик тушунчадаги – "янги давр эпоси" (белинский), "буржуа эпоси" (гегель) сифатидаги кўринишини шахснинг жамиятдаги мақоми ўзгарган, у ўзини ўз ҳолича бутун бир олам сифатида …

ари (кенг маънода шахс драмаси) воситасида тикланиши шундай дейишга асос беради. адабий турлар орасида "хитой девори"нинг йўқлиги, бир турга мансуб асарда бошқа турга хос хусусиятларнинг у ёки бу даражада намоён бўлавериши мумкинлиги кўпчилик томонидан эътироф этилгандир. бу нарса, айниқса, романга хосдирки, адабиётшунос в.днепров буни хiх аср романчилиги мисолида, ўтган асрда етишган йирик романнавислар, файласуфлар фикрларига таянган ҳолда жуда яхши асослаб бера олган. в.днепров замонавий роман табиати ҳақида: "поэтическая сфера романа в своём роде трехмерна – она включает в себя не только эпические, но также драматические и лирические измерения", ( деб ёзадики, бу ўринда у тўла ҳақдир. бироқ унинг жанрга хос синтетиклик хусусиятидан келиб чиқиб романни алоҳида янги адабий тур сифатида таърифлашига қўшла олмаймиз. қўшилмаслигимизнинг сабаби аввалги бобда айтганимиз романнависнинг ички эҳтиёжи билан боғлиқдир. бизнингча, ўша эҳтиёжнинг қондирилиши ижодкордан эпик тафаккурни, аниқроғи, унинг замонавий эквиваленти бўлмиш романий тафаккурни тақозо қилади. зеро, дунёни бутунича ва ўзини унинг бир қисми сифатида кўрган ҳолда …

олган. дарҳақиқат, "кеча" ўзида драматик унсурларнинг салмоқдорлиги билан 2о-3о-йиллар романчилигимиз фонида алоҳида ажралиб туради. драматик унсурлар салмоғининг устунлиги "кеча" композицион қурилишини кўп жиҳатдан белгилайди. агар "кеча" романи саҳналардан ташкил топган, деган фикрни қабул қилсак, у ҳолда асардаги "саҳна"ларни икки типга ажратиш мумкин: 1) с.мамажонов айтмоқчи,"мустақил ва аммо бир-бирини тақозо қилувчи", асарнинг сюжет ўқини тутиб турган "саҳна-кўринишлар"; 2) асарнинг эпик қамров кўламини оширишга, баъзан биринчи типдаги "саҳна-кўринишлар"ни изоҳлашга хизмат қилувчи, бе-восита ривоя билан боғлиқ "эпизод-саҳналар". "кеча"нинг асосий сюжет чизиғини биринчи типга мансуб саҳна-кўринишларнинг хроникали изчилликда жойлашиши ташкил қилади. бу саҳна кўринишлар ўз навбатида каттароқ композицион бўлак–"парда"ларга бириктирилиши мумкин. албатта, мазкур саҳна кўринишлар ривоя қобиғига ўралган, ривоя воситасида тайёрланган: иккаласини бир-биридан ажратиш мумкин эмас. бироқ ривоя ичидаги драма ҳам нисбий мустақилликка эга, пардалар бирлашгани ҳолда ўқувчи наздида бутун бир драматик асар юзага келади. фикримизни ойдинлаштириш учун юқорида айтганимиз йи-рикроқ композицион бўлак–пардалардан бирига муфассалроқ тўхталиб ўтиш мақсадга мувофиқ. ўйлашимизча, "кеча"нинг дастлабки икки бобини …

ик кўринишлар силсиласидан ташкил топади. агар юқоридагича тажрибани давом эттирилса, фикримизча, романда жами еттита "парда"ни ажратиш мумкин бўлади. бу етти парданинг бештаси бевосита ёки билвосита(марказга акбарали чиққан сўнгги қисмлар) зеби билан боғлиқ бўлса, қолган иккитаси мирёқуб билан боғликдир. табиийки, мазкур кўринишлар тасаввуримиз-даги "саҳна"да амалга ошади, биз уларни ўз кўзимиз билан кўриш имконига эга бўламиз. тасаввуримиздаги "саҳна"да юз берган воқеа-ҳодисалар охир-оқибатда ўзига хос бир бутунлик–роман ичидаги драмани юзага келтиради. бироқ романдаги драматик унсурлар салмоғи қанчалик катта бўлмасин, ўша кўринишлар ташкил этаётган драматик бутунликка мустақил ҳодиса сифатида қарай олмаймиз. сабабки, драматик бутунлик роман бадиий воқелигининг скелети, холос, яъни, унга жон ва қон бағишлаб турган эпик ва лирик унсурларсиз бадиий воқелик мавжуд эмас. эпоснинг ўзаги ривоя эканлиги маълум."кеча"да ривоянинг ўрни, бажараётган функциялари унда драматик унсурларнинг салмоқдорлиги билан белгиланади. бизнингча, чўлпон романида ривоянинг қуйидаги учта функциясини ажратиб кўрсатиш мумкин: 1) драматик кўринишларни тайёрлаш; 2) драматик кўринишларни амалга ошириш; 3) асарнинг эпик кўламини ошириш ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "кеча структурасида эпик, драматик ва лирик унсурлар муносабати"

1662751877.doc "кеча" структурасида эпик, драматик ва "кеча" структурасида эпик, драматик ва лирик унсурлар муносабати бадиий адабиёт ва санъатда реалистик тамойилларнинг ҳукмрон мавқе эгаллаши баробари роман жанрининг гуркираб ривожланиши кузатилади. сабабки, реал воқеликни бадиий тадқиқ этиш, одам ва олам ҳақидаги қарашларни бутлашу яхлит ифодалаш имкониятларини бериши жиҳатидан романга тенг келадигани йўқ. эстетик принципларнинг ўзгариши, табиийки, романдан ҳам шунга мос ўзгаришни, мослашишни талаб қилади. аксарият йирик романнавислар, мутахассислар янги типдаги романнинг майдонга келишида шотланд адиби в.скоттнинг катта хизмати борлигини таъкидлайдилар. хусусан, бальзак "инсоният комедияси"га ёзган сўз бошида в.скотт ҳақида: "он внес в него дух прошлого, соединил в нем драму, диалог, п...

DOC format, 151.5 KB. To download "кеча структурасида эпик, драматик ва лирик унсурлар муносабати", click the Telegram button on the left.

Tags: кеча структурасида эпик, драмат… DOC Free download Telegram