психологик таҳлилнинг драматургик усули

DOC 168.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662757508.doc психологик таҳлилнинг драматургик усули психологик таҳлилнинг драматургик усули режа: 1. драматик асарларда коммуникация турлари. 2. ёзувчининг психологик имкониятлари ва қаҳрамон руҳияти. 3. ппсихологик контраст. 4. адабиётга вульгар социологик ёндашиш. 5. динамик принцип асосига қурилган характерлар руҳияти бадиий асарни қабул қилиш жараёни коммуникация тури сифатида ўқувчидан муайян фаолликни, ижодий тасаввурини ишга солиб, ёзувчига ҳаммуаллиф бўлишликни тақозо қилади. айниқса, динамик принцип асосига қурилган характерлар психикасини, хатти-ҳаракатларининг руҳий асосларини англашда бу нарса муҳим аҳамият касб этади. гап шундаки, бу хилдаги қаҳрамонлар руҳияси уларнинг муайян ҳаётий ситуацияларда ўзини тутишлари, хатти-ҳаракатлари ва гап-сўзлари орқали очилади. муаллифнинг қаҳрамон руҳий ҳолати ҳақидаги маълумотлари ўта сиқиқ, асосан, мимик-пантомимик ҳаракатлар, ташқи психофизиологик белгиларни қайд этиш билан чекланган бўлади. бошқача айтганда, ўқувчи қаҳрамон хатти-ҳаракатларини, юз-кўз ифодаларини «кўриш», гап-сўзларини «эшитиш» имкониятига эга. яъни, бу типдаги қаҳрамонлар кўпроқ драматик асар персонажлари(действуюҳее лицо)га яқин туради. айрим адабиётшуносларнинг буни психологик таҳлилнинг драматургик усули деб аташлари бежиз эмас. ўқувчи савияси ва бадиий тасаввур имкониятига …

ҳрамонга «эврилган» (перевоплоҳение, вживание) ёзувчи уни ўзида мавжуд психологик имкониятлар доирасида яратади, тирик одамни кузатгандек кузатади-да, сиртдан тасвирлайди. ўзи яратган қаҳрамон руҳиятини жуда яхши билган ёзувчи, табиийки, асарни ёзаётганида (ёки ўз асарини ўқиётганида) беихтиёр образга киради ва қаҳрамонини ғоят кенг тушунганидан ҳар қандай тафсилотни ортиқча ҳисоблайди. бу, бир тарафдан, ижодий актнинг ғайришуурий томони билан изоҳланса, иккинчи тарафдан, англанган ижодий приём сифатида ҳам бўй кўрсатади. масалан, а.п.чехов: «мен ёзаётган вақтимда ўқувчи ҳикояда етишмаётган субъектив унсурларни ўзи қўшиб олишига умид қиламан» ,- деб ёзади. «кеча»нинг энг дилбар қаҳрамони — зеби образини яратишда чўлпон «эврилиш санъати»нинг беқиёс намунасини намоён қилади. албатта, зебининг руҳиятини англашда у яшаётган микромуҳитни назарда тутиш лозим, лекин бу нарса аввалги бобда кўрилганидек етакчи аҳамият касб этмайди. зеро, а.қодирий раъно ҳақида «табиат хасис эмас: тикандан гул, аридан бол яратаверади» дегани каби, зеби ҳам раззоқ сўфи хонадонида ўша саҳоватли табиат мўъжизасидек ажралиб туради. романнинг бошланишида қўлланган психологик параллелизм усули ўқувчини қаҳрамон …

монга тикилиб қолди». кўрамизки, қаҳрамони руҳига кириб олган адиб борлиқни унинг сезгилари билан қабул қилади («эшикнинг бесаранжом очилиши»), яъни, интроспекция усулидан фойдаланади. ёзувчи қаҳрамонидаги психофизиологик ўзгаришни (кўнгилнинг сесканиши) қайд этади-ю, унинг дилида нелар кечганини айтмайди. ўқувчи қаршисида табиий савол кўндаланг бўлади: совчилардан безган қиз эшикнинг «бесаранжом очилиши»дан сесканиб, турган жойида қотиб қолган дам дилида нелар кечди? ўзида мавжуд психологик имкониятларга таянган ва конкрет ҳаётий ситуациядан келиб чиққан китобхон аввалига қиз дилида ширин ташвиш, қўрқинчли умид ҳукмрон деб ўйлаши табиий. лекин зебининг эшикдан кириб келган дугонаси билан мулоқоти бу фикрни тез йўққа чиқаради. «салти энди гап очди: — эрта саҳарлаб чопганим бекор эмас... — мен ҳам сезганман... юрагим бир қур сесканиб ҳам олди... — нимага, ўртоқжон? — ўзингиз билган совчилар балоси-да... қиш ичи кети узилмади. — менам безганман, жоним қақа... шунинг учун бир қишлоққа чиқиб келсакмикан деб эдим... — нимасини айтасиз... ариқдаги сув ҳам музнинг тагидан чиқади-ку. зебининг юзини, шу топда …

, қизлар бунга руҳан тайёрлар. салтининг кўнгли, айни ситуациядаги аксарият қизларда бўлгани каби, ширин ташвишга йўғрилган: бўлғуси турмуши ҳақида айрим ширин хаёллар суради, айни пайтда, янгича турмушнинг ўзи учун мавҳум жиҳатлари дилига ташвиш солади. зебидан фарқ қилароқ, салтида зўр ташвиш учун зоҳирий сабаб йўқ, шу боис ҳам дугонасининг «сўзларидаги оғир ва маъюсликни» пайқай олмади. аксинча, зебида «совчилар балоси»дан астойдил ташвишланиш учун етарли асос бор: аввало, қиз ота-онаси орасидаги муносабатларни кўраверганидан оилавий турмушдан безиллаб қолган; иккинчидан, ўзи билан заррача ҳисоблашмайдиган отасининг феълини ўйлаб ҳам қўрқади. шу ташвишлардан умидсизланган қиз дилидаги маъюслик унинг табиатига хос бўлган ҳаётсеварлик, серзавқ-сернашъаликка соя солади. яъни, оила муҳитида ўзини қафасдагидек ҳис қилган зеби ҳисларини жиловлашга, руҳини жисм қафасида тутишга мажбур. лекин ботиндаги нарса зоҳирга чиқмай қолиши мумкин эмас, зеро, инсоннинг ҳис-туйғулари нечоғлик ўзгарувчан бўлмасин, унинг табиатини белгиловчи ички «ядро» муқим характерга эга. шунинг учун ҳам, адабиётшунос м.бахтин айтмоқчи, «шахс экстенсив очиб беришликни талаб қилмайди, у ёлғиз бир …

раклигини ўйлаганида, «кўзлари андиша билан кенгайиб очилгани ҳолда индамасдан жойларни йиға бошлади». қувонч пардаларини пастроқ олишга мажбур бўлган қиз энди ишониб-ишонмай отасини кутади, сабрсизликдан «отамдан дарак йўқ-ку?» дея онасидан сўраб қўяди. хаёли фақат отасида бўлган, бутун вужуди умидга айланган қизнинг руҳий зўриқишдан қўли ишга бормайди, «дастурхон бошида чой келишини кутиб ўтирган» меҳмонини унутади. кўрамизки, ташқи белгилар динамикаси қаҳрамонда кечаётган руҳий жараён — ҳис-туйғулар, фикрлар динамикасини тасаввур қилишимизга имкон беради. ўзининг ўй-ташвишлари билан бўлиб меҳмонини унутган зеби «уни узр айтиб қарши олди: — ўртоқжон,- деди.- отам авродда ўтириб қолди, шекилли, шунақа одати бор. эндиёқ кириб келса керак. хафа бўлманг-а? бу сўнгги жумланинг айтилишидаги самимият бир-бири билан қалин ўртоқ тутишган ёш қизлардагина бўлади. «хафа бўлманг-а?» деб турган вақтида зебининг юзини кўриш керак эди! бир қўлида супурги, бир қўли тиззасида, супурги ҳам ердан узиб олинган эмас, фақат бош юқори кўтарилгану бутун вужуд салтининг ихтиёрида! кўнгил, орзу, севги, севинч... — булар ҳаммаси салтига томон …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "психологик таҳлилнинг драматургик усули"

1662757508.doc психологик таҳлилнинг драматургик усули психологик таҳлилнинг драматургик усули режа: 1. драматик асарларда коммуникация турлари. 2. ёзувчининг психологик имкониятлари ва қаҳрамон руҳияти. 3. ппсихологик контраст. 4. адабиётга вульгар социологик ёндашиш. 5. динамик принцип асосига қурилган характерлар руҳияти бадиий асарни қабул қилиш жараёни коммуникация тури сифатида ўқувчидан муайян фаолликни, ижодий тасаввурини ишга солиб, ёзувчига ҳаммуаллиф бўлишликни тақозо қилади. айниқса, динамик принцип асосига қурилган характерлар психикасини, хатти-ҳаракатларининг руҳий асосларини англашда бу нарса муҳим аҳамият касб этади. гап шундаки, бу хилдаги қаҳрамонлар руҳияси уларнинг муайян ҳаётий ситуацияларда ўзини тутишлари, хатти-ҳаракатлари ва гап-сўзлари орқали очилади. муаллифнинг...

DOC format, 168.5 KB. To download "психологик таҳлилнинг драматургик усули", click the Telegram button on the left.

Tags: психологик таҳлилнинг драматург… DOC Free download Telegram