экологиянинг умумий масалалари

DOC 87.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1407322639_57833.doc экологиянинг умумий масалалари режа 1.«табиат-инсон-жамият» тизимининг эвалюцион ривожланишдаги ижтимоий-экологик боскичлар тугрисида. 2. демографик партлаш. 3. экологиянинг фан сифатида ривожланиши. 4. экологик инкироз тушунчаси xxi аср инсониятнинг ривожланиши тарихида туб бурилиш асри булиши шубхасиздир. инсониятнинг яшаш мухити булган биосферадаги хаёт шароитларини келажак авлодларнинг эхтиёжларини хисобга олган холда саклаб колиш зарурдир. бунинг учун мисли курилмаган саъй-характларни амалга ошириш талаб килинади. атроф мухитни ифлосланишдан саклаш, ахолини ичимлик суви, экологик тоза озик махсулотлари билан таъминлаш, биологик хилма-хилликни асраш, иклим узгаришларининг олдини олиш, табиий бойликлардан окилона фойдаланиш долзарб муаммолар хисобланади ва уларни ижобий хал килиш инсониятнинг келгуси тарраккиётини белгилайди. хозирги мавжуд экологик муаммоларни урганиш, уларни тушуниб етиш ва зарур тадбирларни амалга оширишда иштирок этиш учун хар бир инсон коинот, куёш, ер, нотирик ва тирик табиатнинг уйгунлиги тугрисидаги билимларга эга булиши лозимдир. куёш, юлдузлар ва уларнинг тупламлари-галактикалар биз яшайдиган коинотни ташкил килади. коинот-бу бизни ураб турадиган олам, куруклик ва денгиздаги тирик ва нотирик табиат, масалан, …
2
. ер сайёрасида хаётнинг мавжудлиги энг буюк мужизалардан хисобланади. шу вактгача бошка сайёраларда хаёт аникланган эмас. сайёрамиздаги тириклик ва уни таъминловчи нотирик табиатни асраб авайлашнинг ахамияти бекиёсдир. тирик жонзодлар ичида гултожиси, шубхасиз, инсон хисобланади. инсон жонзотлар ичида ягона акл ва тафаккур эгасидир. инсон бир вактнинг узида хам хам табиатнинг хам жамиятнинг ажралмас кисми хисобланади ва биосоциал мохиятга эгадир. энг сунгги илмий тадкикотлар буйича хозирги инсоният ягона генотипик асосга эга булиб, тахминан 150 минг йил олдин ягона эркак ав ягона аёлнинг аёлнинг гинотипларидан келиб чиккан. одамзод аллохнинг ердаги сир-асрорини биладиган халифасидир ва у коинотдаги энг азиз ва мукаррам зотдир. инсонларга ер бутун гузаллиги, бойликлари билан берилган. ер юзидаги тартиб-мувозанат учун инсонлар масъулдирлар. чексиз коинтдаги узга сайёраларда хам шу вактгачахаёт белгилари аникланмаган ва ердаги хаёт яратганнинг мужизаси эканлигига шубха йукдир. хаёт, тирикликни асраш инсонларни мукаддас бурчларидир. ер инсонларга омонатга берилган ва ундан хаёт шароитларини бор гузаллиги, мукамаллиги билан авлодлар учун саклаб колиш …
3
да инсонларнинг атроф-мухитга таъсири махаллий даражада булган. бу ибтидоий боскич деб юритилади. кейинчалик дехкончилик ва чорвачиликнинг ривожланиши билан билан инсонлар утрок яшашга ута бошладилар ва жамият шаклланди. инсонларнинг атроф –мухитга таъсири хакарктери ва микёси узгарган. 2. 10 минг йил олдин озик етишмаслиги ва табиий шароитларни чекловчи роли яна хам камайган. ер юзида ахолии сони 50 млн. кишидан ортган. дастлабки антик шахарлар вужудга келган, маданият ривожланган. усимлик ва хайвонларнинг хаёт тарзи, яшаш шароитлари ва мослашишлари, сонининг узгаришлари хакидаги дастлабки экологик билимлар эрамиздан аввалги асрларда кадимги рим ва юнонистонда вужудга келган. бу даврга келиб табиатга инсон таъсирининг кучайиши- урмонларни кесилиши, ерларни шур босиши, дастлабки чуллашиш вазиятлари кузатилган. антропоген таъсир натижасида, айрим хайвон турлари кирилиб кетган, алохида ноёб усимлик ва хайвон турлари мухофаза килинган. бу аграр боскич деб юритилади. кейинчалик инсонларнинг атроф табиий мухитга таъсири кучайиб борган. 3. урта асрларга келиб ахолии сони 500 млн. кишидан ортган. урта осиёда дастлабки экологик билимлар вужудга …
4
а онгли ва стихияли тасирининг огир экологик окибатларини тахлил килиб, бу муаммоларни урганадиган алохида фан- «янги география» зарурлигини таъкидлаган. 1866-йили э.геккель (1834-1919) экология фанига асос солди. классик экология, мазмунан, «табиат иктисодиёти» деган тушунчани англатади. экологиянинг вужудга келишида ч.дарвин (1809-1882)нинг эвалюцион таълимоти ката рол уйнайди. экология алохида фан сифатида xxасрнинг бошларига келиб шаклланди. дастлаб усимлик ва хайвонлар экологияси, кейинчалик инсон экологияси ва ижтимоий экология вужудга келган. xx асрда табиат ва жамият муносабатлари кескинлаша бошлаган. асосий минерал хом-ашё ресурсларнинг етишмовчилиги, исрофгарчилик билан узгартирилиши нохуш ижтимоий-сиёсий ва экологик окибатларга сабаб булган. xx асрнинг иккинчи ярмига келиб хаёт шароитларининг яхшиланиши, фан техника инкилоби ахолии сонининг кескин ортиши- «демографик портлаш»га олиб келди. ер юзи ахолиси сонининг кескин усиши одамлар уртача умр давомийлигининг ортиши, озик махсулотлар билан таъминланишининг яхшиланиши, айрим касалликларнинг тугатилиши, болалар улимининг камайиши ва бошкалар билан богликдир. 5. ахоли сониниг усиши, табиатга таъсирининг кучайиши натижасида махаллий, регионал, дунё микёсидаги глобал экологик муаммолар келиб чикди. …
5
ологиянинг фан сифатида ахамиятини ошириб юборди. 1970-80-йилларда экологиянинг гоя ва муаммоларининг барча фанлар ва ишлаб чикариш сохаларга кириб бориши- экологиялаштириш амалга оширила бошлади. унда ишлаб чикариш жараёнларини экология талабларига караб ташкил килиш, таълимни ва ижтимоий хаётнинг бошка сохаларини экологиялаштириш кузда тутилган. 1980-90-йилларда баркарор ривожланиш концепцияси ишлаб чикилди ва уни хаётга тадбик этиш бошланди. xx аср охирига келиб ер «космик кемаси»да ахоли сони 6 млрд. кишидан ошди ва кунига урта хисобда 250 минг кишига купаймокда. xxi асрга келиб «табиат ва жамият» уртасидаги зиддиятлар кучайиб бормокда. агар якин ун йилликлар ичида тегишли чора-тадбирлар курилмаса, умумсайёравий микёсда экологик халокат мукаррар булиб колиши мумкин. атроф-мухит муаммоларини урганиш ва хал килиш жараёнида экологиянинг табиий, аник ва ижтимоий фанлар билан уйгунлашуви амалга ошди. хозирда экология «табиат ва жамият узаро алокадорлигининг умуий конуниятлари тугрисидаги фан»га айланиб бормокда. экология ва атроф-мухитни мухофаза килиш масалаларини камраб оладиган кенг куламли макроэкология шаклланмокда. макроэкология уз ичига назарий экология, биоэкология, геоэкология, инсон …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "экологиянинг умумий масалалари"

1407322639_57833.doc экологиянинг умумий масалалари режа 1.«табиат-инсон-жамият» тизимининг эвалюцион ривожланишдаги ижтимоий-экологик боскичлар тугрисида. 2. демографик партлаш. 3. экологиянинг фан сифатида ривожланиши. 4. экологик инкироз тушунчаси xxi аср инсониятнинг ривожланиши тарихида туб бурилиш асри булиши шубхасиздир. инсониятнинг яшаш мухити булган биосферадаги хаёт шароитларини келажак авлодларнинг эхтиёжларини хисобга олган холда саклаб колиш зарурдир. бунинг учун мисли курилмаган саъй-характларни амалга ошириш талаб килинади. атроф мухитни ифлосланишдан саклаш, ахолини ичимлик суви, экологик тоза озик махсулотлари билан таъминлаш, биологик хилма-хилликни асраш, иклим узгаришларининг олдини олиш, табиий бойликлардан окилона фойдаланиш долзарб муаммолар хисобланади ва уларни иж...

DOC format, 87.0 KB. To download "экологиянинг умумий масалалари", click the Telegram button on the left.