biosfera.

DOC 71.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407322056_57824.doc biosfera. reja: 1. biosfera haqida tushuncha. 2. biosferada hayotning taqsimlanishi. 3. tirik modda. 4. tabiatda moddalarning aylanishi. 5. 1.suvning tabiatda aylanishi. 6. 2.uglerod elementining tabiatda aylanishi. 7. 3.azotning tabiatda aylanishi. 8. hozirgi davrda inson bilan tabiat o’rtasidagi munosabatlarning o’ziga xos xususiyatlari. 1.biosfera haqida tushuncha. erda hayot paydo bo’lgandan boshlab, uzoq tarixiy davrlar davomida u rivojlanib kelmoqda. erning tirik organizmlar va biogen cho’kindi tog’ jinslari tarqalgan qismini rus olimi akademik vernandskiy v.i (1920) biosfera (grekcha – “bios” – hayot, “sfera”- shar) deb nomlagan.biosfera sayyoramizdagi hayot qobig’i hisoblanib, tirik organizmlarning o’zaro chambarchas aloqa, munosabatlaridan iborat murakkab ekosistemalar majmuasini tashkil qiladi. biosferaga faqatgina erning qobig’ida tarqalgan tirik organizmlar kirib qolmasdan balki uning tarkibiga qadimgi davrlarda organizmlar ishtirokida hosil bo’lgan litosferaning yuqori qismi ham kiradi. 2.biosferada hayotning taqsimlanishi. biosfera o’z ichiga atmosferaning qo’yi qatlamlari, ya’ni troposferaning (10-15 km) gacha balandlikkacha faol hayot mavjud bo’lgan, ba’xi 20 km balandlikdagi strata-sfera qatlamida tinim holidagi organizmlarning …

kelib chiqishida ham tirik organizmlar, suv, shamol muhim omillardan hisoblanadi. 3.tirik modda. sayyoramizdagi barcha tirik organizmlar yig’indisini v.i.vernadskiy tirik modda deb atagan. organizmlar tirik massasining 99,9% i 14 ta ximiyaviy element tashkil qiladi va er sharining tuzilishini tarkibini ham 98,9% i shu elementlarga to’g’ri keladi. shunday qilib hayot bu er sharining ximiyaviy ishlab chiqarish mahsuludur. tirik organizmlarda mendeleev davriy sistemasidagi barcha elementlar uchraydi. tirik moddalar bir tekis tarqalgan joylar, suv qatlami-litosfera va troposferalar chegarasi, ya’ni tuproq va uning qatlamidagi o’simlik ildizlari, zamburug’lar, mikroorganizmlar, tuproqda hayot kechiruvchi boshqa organizmlar, shuningdek troposferaning tuproq yuzasidagi qismi, joylashgan qatlam hisoblanadi. bu erda o’simliklarning sporalari, chang donachalari va urug’larning asosiy massasi ham uchib yuradi. ushbu qatlam fitosfera deb yuritiladi va biosferada energiya to’plovchi organizmlar asosan o’simliklar hisoblanadi. biosfera uchun faqat tirik moddaning bo’lishi harakterli bo’lib qolmay, balki u qo’yidagi xususiyatlarga ham ega bo’ladi: suvning bo’lishi (suyuq holatda), juda ko’p miqdordagi quyosh nurlari oqimining tushishi: biosfera …

kkalg;sm kv. kaliy tushadi va organizmlar tomonidan o’zlashtiriladi. biosferadagi mahsuldorlik yashil o’simliklar va qisman ximosentizlovchi bakteriyalar hisobiga mahsuldorlik 1,7 1017 gni tashkil etadi. 4.tabiatda moddalarni aylanishi. ma’lumki tabiatda moddalarning aylanishi uchun uch guruh (elementlarning) organizmlarning bo’lishi shart. hayotni produstetlarsiz tasavvur qilish qiyin. ular birlamchi biomahsulotlarni hosil qiladi. konsumentlar birlamchi va ikkilamchi mahsulotni iste’mol qilgan holda, organik moddalarni bir holdan ikkinchi holga o’tkazadi va hayot xilma-xilligini keltirib chiqaradi. bu o’z navbatida turlarning evolyustiyasiga olib keladi. redustentlar organik moddalarni meneral moddalarga parchalab, sayyoramizda o’lik qoldiqlardan iborat bo’lgan katta “mozor” ning kelib chiqishiga imkon bermaydi. erda boradigan har qanday jarayonlarning manbai va boshlanishi quyosh nuri energiyasi hisoblanadi. yorug’lik ta’sirida boradigan yashil o’simlilardagi fotosintez jarayoni natijasida organik modda to’planadi. fotosintezning foydali ish koeffestenti nihoyatda past. er yuziga tushadigan quyush nurlarining atigi bir protstentida foydalaniladi. foydali qazilmalarida (toshko’mir, neft, trof, gaz va b.q.r.). quyosh energiyasi konservalangan holda uzoq vaqtlar saqlanib kelmoqda. ba’zi bir organizmlar organik …

ni tashkil etadi. suvni tabiatda aylanishi qo’yidagicha beradi. suv er yuziga atmosfera yog’inlari tarzida tushib, atmosferaga asosan o’simliklarning suv bug’lanishi va dengizlar yuzasining hisobiga bug’ holatda qaytadi. 4.2.uglerod elementining tabiatda aylanishi. biosferaning eng muhim jarayonlari uglerod elementining aylanishi bilan bog’liqdir. biosferadagi murakkab birikmalar tarkibidagi uglerod etakchi rol o’ynab, uning birikmalari doimo sintezlanib, o’zgarib, parchalanib turadi. bunda uglerodning bir qismi aylanishdan chiqib ham ketadi. organik kelib chiqishga ega bo’lgan foydali qazilmalarda uglerod konservalangan holda to’plangan. turik organizmlar to’qimalarida boradigan oksidlanish jarayoni natijasida karbonat angidrid ajralib chiqadi va bu hodisa nafas olish deb ataladi. bu hodisa har xil tartibdagi konsumentlar faoloiyati tufayli ozuqa tarkibiga kirgan organik moddalar qayta o’zgarishida va pirovadida nafas olish jarayonida co2 holida ajralib chiqadi. karbonat kislotaning zaxiralari o’simlik va hayvon qoldiqlarining chirishi hisobiga to’ldirilib turiladi. uglerod elementi okeanlarida o’ziga xos tarzda aylanadi. fitoplanktonlar tomonidan to’plangan organik moddalar okeandagi zooplankton, zoobentos, nektonlar tomonidan o’zlashtiriladi. ularning nafas olishi va qoldiqlari …

i. bu muzliklarning erishi, okean sathining ko’tarilishi kabi salbiy holatlarga olib keladi. shuning uchun insoniyat oldida yangi energiya manbalari va texnologik jarayonlarni topish muammolari turibdi. 4.3.azot elementining tabiatda aylanishi. atmosferada erkin holatdagi azotning miqdori 70% dan ortiq bo’lsa, ham undan foydalanish uchun birikma holga o’tkazish kerak. birikma holga o’tkazishning turli yo’llari mavjud bo’lib, ulardan tabiatda kuzatiladigan momaqaldiroq vaqtida chaqmoqchaqishi va ionlanish jarayonlari,meteoritlarning qo’yib ketishi kabilarni ko’rsatish mumkin. ammo erkin azotni birikma holga o’tkazishda tirik organizmlarning roli katta. bakteriyalar faoliyati natijasida 2-3 kg dan 5-6 kg gacha (1 gektar maydonda) azot birikma holga o’tkaziladi. dukkakli o’simliklarning ildizida yashobchi tugunak bakteriyalar esa yiliga 350 kg ga azot birikmasini to’playdi. azotni birikma holiga o’tkazish uchun energiya talab etiladi. tuproqda natrifikastiyalovchi bakteriyalar tomonidan ammoniy natrit va natriylargacha oksidlanadi hamda denitrifikastiyalovchi bakteriyalar tomonidan esa ular gaz holidagi azot va yoki azot oksidi tarzida qaytariladi. ammoniy ionlarning nitrit va nitratlargacha oksidlanishi energiya ajralishi bilan boradi. denitrifikastiyalovchi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "biosfera."

1407322056_57824.doc biosfera. reja: 1. biosfera haqida tushuncha. 2. biosferada hayotning taqsimlanishi. 3. tirik modda. 4. tabiatda moddalarning aylanishi. 5. 1.suvning tabiatda aylanishi. 6. 2.uglerod elementining tabiatda aylanishi. 7. 3.azotning tabiatda aylanishi. 8. hozirgi davrda inson bilan tabiat o’rtasidagi munosabatlarning o’ziga xos xususiyatlari. 1.biosfera haqida tushuncha. erda hayot paydo bo’lgandan boshlab, uzoq tarixiy davrlar davomida u rivojlanib kelmoqda. erning tirik organizmlar va biogen cho’kindi tog’ jinslari tarqalgan qismini rus olimi akademik vernandskiy v.i (1920) biosfera (grekcha – “bios” – hayot, “sfera”- shar) deb nomlagan.biosfera sayyoramizdagi hayot qobig’i hisoblanib, tirik organizmlarning o’zaro chambarchas aloqa, munosabatlaridan iborat murakkab ekos...

DOC format, 71.0 KB. To download "biosfera.", click the Telegram button on the left.

Tags: biosfera. DOC Free download Telegram