Back

muhitning o’zgaruvchanligi. muhitning asosiy xususiyatlari va ularning organizmlarga ta’siri

DOC 33.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1663174404.doc muhitning o’zgaruvchanligi. muhitning asosiy xususiyatlari va ularning organizmlarga ta’siri reja: 1. muhitning o’zgaruvchanligini ifodalovchi omillar. 2. muhit omillarining xarakteri va uning asosiy guruhlari. 3. muhit o’zgaruvchanligining asosiy shakllari. 4. organizmlarda moddalar almashinuvining borishi va moddalarning sarf qilinishi. 5. muhit omillarining organizmga ta’sir etish shakllari. muhitning o’zgaruvchanligi hayvonlar yashaydigan anorganik va organik muhit doimiy turg’un emas, balki u o’zgaruvchandir. ushbu o’zgaruvchanlik asosida sutkalik, oylik va mavsumiy (davriy) sikllilikni yuzaga keltiruvchi kosmik omillar hamda organik va anorganik tabiatda sodir bo’ladigan nodavriy xarakterdagi jarayonlar yotadi. davriy (siklik) va nodavriy jarayonlar qaytmas (takrorlanmaydigan) almashinuvlar bilan birga, muhitning barcha elementlarining murakkab dinamikasini yuzaga keltiradi. ushbu dinamikani muhitning cheksiz o’zgarishlari hisoblanmish ritmik biologik hodisalar, jumladan, tinch holat va faol hayot kechirish davrlarining gallanishi, intensiv hayot jarayonlarining ko’tarilishi va pasayishi, o’sishning davriyligi, ko’payish va individlar sonining o’zgarishi kabi hodisalarda ham ko’rish mumkin. muhit omillarining xarakteriga ko’ra quyidagi guruhlarga ajratish mumkin (a.s.monchadskiy, 1958): 1. stabil (barqaror) omillar. …
2
artibsiz o’zgaruvchi omillar. ushbu guruhga harorat, namlik, shamol, yog’in, oziqa, kasalliklar, parazitlar, yirtqichlar va boshqalar. bunday omillar mavsumiy biologik sikllarning xususiyatlariga kam ta’sir qiladi, lekin turli yillarda populyasiyalar sonining o’zgarishi va areal ichida hayvonlarni taqsimlanishiga ta’sir o’tkazadi. doimo takrorlanib turuvchi sutkalik va mavsumiy sikllar hyech vaqt aynan bir-biriga o’xshash sutka va mavsumlarni takrorlamaydi. sutka yoki bir xil mavsumning bir-biriga o’xshamasligi ob-havo va boshqa bir qator tabiiy hodisalarning holatiga bog’liq bo’ladi. sutkalik va mavsumiy sikllarning har xil bo’lishi yana ushbu sikllarning qanday zonada bo’lishiga ham bog’liq. shunga binoan, baland va past kengliklarda sikllar ham turlicha bo’ladi. hozirgi vaqtda ayrim tabiiy sikllarning qanday davrdan (vaqtdan) keyin takrorlanishi aniqlangan. masalan, issiq va sovuq, quruq va yog’inli davrlarning har 3-4, 6-7, 11, 35 va 80-100 yilda takrorlanishi ma’lum. qisqa davrlar 3-7 yil aniq namoyon bo’lmaydi. 11 yillik takrorlanish davri juda yaxshi aniqlangan. ushbu har 11 yilda quyosh yuzasida qoramtir dog’larning o’zgarishi aktivlashgan joylarning kattalashuvi …
3
gik jarayonlar, jumladan, dam olish (uyqu) va faollashishning sutka davomida navbatlashishi, migrasiya, yashash joyini almashtirish va hokazo. mavsumiy fiziologik xususiyatlarga o’simlik va hayvonlar orasida keng tarqalgan hayot tarzi va rivojlanish, avlodlarning mavsumiy almashinishi, polimorf organizmlarda mavsumiy morfologik moslanish, mavsumiy tullash, rangini o’zgartirish; turli mavsumlarda moddalar almashinuvining fiziologik o’zgarishi, mavsumiy ko’payish, mavsumiy uyqu va hokazolar kiradi. hayvonlarning xulq-atvori o’zgaradi, ularning migrasiyasi boshlanadi, tur ichidagi individlarning o’zaro munosabatlari va hayot tarzi o’zgaradi. yakka bo’lib yashashdan poda yoki to’da bo’lib yashashga, o’troq hayotdan ko’chib yashashga o’tiladi. natijada ayrim turlarning individlar soni qisqaradi, jamoaning tarkibi va strukturasi o’zgaradi. shuningdek, turli mavsumlarda populyatsiyalar tarkibining irsiyati o’zgaradi. iqlimning asriy o’zgarishi ayrim turlar arealining qisqarishi va aksincha, ayrimlarining kengayishi kuzatiladi. nihoyat, iqlimning geologik o’zgarishi va muhit omillarining o’zgarishi fauna va floraning ham o’zgarishi bilan ifodalanadi. lekin organik olam evolyusiyasi, o’simlik va hayvonlar turli-tumanliligining oshishi, ular tuzilishining murakkablashuvini faqatgina atrof-muhitning ta’siri bilan bog’lab bo’lmaydi, balki “organizm-muhit” sistemasining o’zaro …
4
ati ustun turuvchi issiq qonli (gomoyoterm) hayvonlarda (qushlar, sut emizuvchilar) moddalarning tiklanishi va energetik almashinuvlar orasidagi nisbat har xil bo’ladi, ya’ni energetik almashinuv gomoyotermlarda 30-10:1 bo’lsa, baliq yoki hasharotlarda 8-3:1 bo’ladi, ya’ni sovuq qonli hayvonlarda tiklanish (konstruktiv) almashinuvi ustun turadi. organizmda sodir bo’lib turuvchi moddalar assimilyasiyasi har doim uning parchalanishi (dissimilyasiyasi)ga qarama-qarshidir. assimilyasiyada energiyadan foydalanilsa (to’planadi), dissimilyasiyada esa energiya sarf qilinadi, ya’ni u atrof-muhitga chiqariladi. moddalar almashinuvining ushbu ikki tomoni har doim teng bo’lishi shart, aks holda, organizmda parchalanish jarayonida hosil bo’lgan zaharli moddalar organizmda to’planib, salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. agar organizmning tashqaridan oladigan va tashqariga ajratadigan moddalar va energiyaning tezligi hamda miqdori muhit omillari tomonidan nazorat qilishini hisobga oladigan bo’lsak, organizmdagi moddalar almashinuvi darajasi, organizm holati, uning o’sishi, rivojlanishi va ko’payishida aynan tashqi muhit hal qiluvchi rol o’ynaydi. tashqi muhitning hal qiluvchi roli va ta’sirini, assimilyasiya va dissimilyatsiya jarayonlarining o’zaro balans (teng) holda borishini nerv va endokrin sistemalari …
5
onlari ushbu o’zgarishga aralashmasa, hayvon organizmining hamma joyida haroratning ko’tarilishi sodir bo’ladi. xuddi shuningdek, atrof-muhit namligining ko’tarilishi organizmdan kam nam chiqishiga sabab bo’ladi yoki tana orqali quyosh radiasiyasining singgishi, unda nafaqat haroratning ko’tarilishi, balki yana biokimyoviy jarayonlarning tezligi va yo’nalishini o’zgartiradi. ushbu o’zgarishlar nerv sistemasining aralashuvisiz amalga oshadi. bunday paytda tashqi omil ta’siri uni qabul qiluvchi tananing strukturasiga bog’liq emas va shunga binoan organizm reaksiyasi passiv xarakterda bo’ladi. tashqi ta’sirlarni passiv holda qabul qilish xususiyati organizmda maxsus boshqaruv mexanizmlarining bo’lmasligidan dalolat beradi. moddalar almashinuvi jarayonining shiddat bilan ko’tarilishi hayvonlarning tarixiy rivojlanishida termoregulyatsiya, osmoregulyatsiya va boshqa moslanishlarni paydo qiladiki, bu xususiyatlar organizmni atrof-muhitga passiv ravishda qaram bo’lishini kamaytiradi hamda muhit bilan o’zaro munosabatini o’zgartiradi. tashqi muhit bilan o’zaro aloqani mustahkamlashda nerv sistemasining roli katta bo’ladi. retseptorlar yordamida tashqi ta’sirlarni qabul qilish, uni maxsus markazlarda tahlil qilish, javobni harakatlantiruvchi organlarga olib borish va ta’sirga javob reaksiyasini yuzaga keltirish. shu yo’sinda organizm atrof-muhit …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "muhitning o’zgaruvchanligi. muhitning asosiy xususiyatlari va ularning organizmlarga ta’siri"

1663174404.doc muhitning o’zgaruvchanligi. muhitning asosiy xususiyatlari va ularning organizmlarga ta’siri reja: 1. muhitning o’zgaruvchanligini ifodalovchi omillar. 2. muhit omillarining xarakteri va uning asosiy guruhlari. 3. muhit o’zgaruvchanligining asosiy shakllari. 4. organizmlarda moddalar almashinuvining borishi va moddalarning sarf qilinishi. 5. muhit omillarining organizmga ta’sir etish shakllari. muhitning o’zgaruvchanligi hayvonlar yashaydigan anorganik va organik muhit doimiy turg’un emas, balki u o’zgaruvchandir. ushbu o’zgaruvchanlik asosida sutkalik, oylik va mavsumiy (davriy) sikllilikni yuzaga keltiruvchi kosmik omillar hamda organik va anorganik tabiatda sodir bo’ladigan nodavriy xarakterdagi jarayonlar yotadi. davriy (siklik) va nodavriy jarayonlar qaytmas (takrorlanm...

DOC format, 33.5 KB. To download "muhitning o’zgaruvchanligi. muhitning asosiy xususiyatlari va ularning organizmlarga ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: muhitning o’zgaruvchanligi. muh… DOC Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri — DOCX DOCX
ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri
— 24.6 KB
ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri — DOC DOC
ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri
12 pages 46.5 KB
tuproq muhitidagi abiotik omillar va ularning organizmlarga ta’siri — PPT PPT
tuproq muhitidagi abiotik omillar va ularning organizmlarga ta’siri
— 4.9 MB
PPTX
bolaning rivojlanishiga muhitning ta’siri
FaylHub.uz
PPTX
bolaning rivojlanishiga muhitning ta’siri
17 pages 3.9 MB
biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri — DOC DOC
biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri
— 41.5 KB
ijtimoiy muhitning shaxs shakllanishiga ta’siri — DOCX DOCX
ijtimoiy muhitning shaxs shakllanishiga ta’siri
— 25.7 KB
irsiyat va muhitning inson psixikasi rivojlanishiga ta’siri — DOCX DOCX
irsiyat va muhitning inson psixikasi rivojlanishiga ta’siri
20 pages 569.1 KB
ijtimoiy-psixologik muhitning ish unumdorligiga ta’siri — PPTX PPTX
ijtimoiy-psixologik muhitning ish unumdorligiga ta’siri
21 pages 46.0 KB
ijtimoiy-psixologik muhitning ish unumdorligiga ta’siri — PPTX PPTX
ijtimoiy-psixologik muhitning ish unumdorligiga ta’siri
21 pages 46.6 KB
ijtimoiy-psixologik muhitning ish unumdorligiga ta’siri — PPTX PPTX
ijtimoiy-psixologik muhitning ish unumdorligiga ta’siri
21 pages 56.8 KB
demografik jarayonlar va ularning asosiy xususiyatlari — PPTX PPTX
demografik jarayonlar va ularning asosiy xususiyatlari
7 pages 238.1 KB
atmosferaning tabiatdagi ahamiyati va uning tirik organizmlarga ta’siri — PPT PPT
atmosferaning tabiatdagi ahamiyati va uning tirik organizmlarga ta’siri
— 10.1 MB