biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri

DOC 41.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663174011.doc biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri. mavsumiy migratsiyalar reja: 1. hayvonlar organizmiga iqlimning ta’siri va hosil bo’ladigan jarayonlar. 2. sutkalik sikllar. hayvonlar faolligining sutkalik ritmi. 3. quruqlik hayvonlarining sutkalik, gorizontal va vertikal migratsiyasi. 4. mavsumiy sikllar. turli kengliklarda iqlimning mavsumiy o’zgaruvchanligini hayvonlarga ta’siri. 5. mavsumiy migratsiyalar va ularning kelib chiqish sabablari. iqlim o’zgarishlari va uning sabablari hayvonlar yashaydigan muhit doimo o’zgarib turadi. organik olamning ta’sirida biosferaning turli qismlarida qaytmas o’zgarishlar sodir bo’ladi. ushbu o’zgarishlar tabiiy ravishda sekin amalga oshib boradi. odamning paydo bo’lishi, sanoat va qishloq xo’jaligi taraqqiyotining o’sishi tufayli tabiiy o’zgarishlar jarayoni haddan tashqari tezlashadi. shu bilan bog’liq ravishda qaytmas (qayta takrorlanmas) o’zgarishlar bilan birga, biosferada takrorlanuvchi, davriy va siklik o’zgarishlar ham sodir bo’lib turibdiki, bu jarayonlar kosmik (koinot) sabablarga, ya’ni quyosh sistemasidagi fazoviy tanalarning harakati bilan bog’liqdir. takrorlanuvchi o’zgarishlarga sutkalik, mavsumiy va ko’p yillik sikllar, shuningdek, yerda sodir bo’lib turadigan davriy tektonik o’zgarishlarni (tog’ hosil bo’lishi) ko’rsatish mumkin. …

muhiti hisoblanadi, chunki bunday muhitda harorat, bosim va suvning harakati, o’zgarishlari juda kuchsiz ifodalangan bo’ladi. bu o’zgarishlar esa quruqlikda juda sezilarli bo’lishi mumkin, ya’ni ular turli quruqlik zonalarida turlicha xarakterga ega bo’ladi. suv muhiti bilan atmosfera muhitidagi iqlimlar oralig’ida tuproq muhitining iqlimi turadi. quruqlikdagi tropik zonaning iqlimi iliq va nam bo’lishi bilan hayot uchun qulay hisoblanadi, chunki tropik zonaning iqlimi sutka va mavsumlar davomidagi o’zgarishlari keskin bo’lmaydi, ya’ni omillar nisbatan turg’un (doimiy) qulay hisoblanadi. lekin mo’’tadil va yuqori kengliklardagi hududlar iqlimi tropik iqlimga qaraganda o’zgaruvchan, tarixiy jihatdan turg’un bo’lmagan hamda ma’lum bir katta (uzoq) davrlar oralig’ida keskin o’zgarib turishi bilan ajralib turadi. bunday kengliklardagi iqlimda turli yillarda turlicha o’zgarishlar namoyon bo’ladi, ya’ni yog’insiz quruq yillar yog’inli nam yillar bilan issiq yillar sovuq yillar bilan almashinib turishi bilan ajralib turadi. shunday qilib, iqlimning sutkalik va mavsumiy siklliligi hyech qayerda va hyech qachon to’liq va aynan o’xshash ko’rinishda takrorlanmaydi, chunki kosmik hodisalar, …

va sutkaning istagan vaqtida bo’lishi mumkin. hayvonlarning faol holatidan tinch holatga o’tishi va aksincha tanasida moddalar almashinuvi darajasi ham o’zgarib turadi. ushbu daraja faol hayvon organizmida baland bo’ladi. shunga binoan, kunduzgi hayvonlar o2-ni ko’p talab etadi va tana harorati balandroq bo’ladi. tungi hayvonlarda esa aksincha, kechasi tana harorati yuqoriroq bo’ladi. bir turga mansub bo’lgan hayvon faolligining sutkalik ritmi turli joylarda turlicha bo’ladi va uning o’zgarishi oziqlanish sharoitiga bog’liq. masalan, qora dengiz qorin oyoqli mollyuskalarining tinch holati bilan faollik davrining gallanishi oziqa mahsulotlari ko’p bo’lsa aniq namoyon bo’ladi. ushbu gallanishda hayvon och qolgan bo’lsa chegara sezilmaydi, ya’ni kechayu kunduz juda faol bo’lishadi. kaloriyasi past (kam) oziqa bilan oziqlanuvchi va mayda issiqqonli hayvonlar (tez harakat va ko’p issiqlik ajratuvchi) ko’p miqdordagi oziqaga talabchan va tez-tez oziqlanuvchilar tunu-kun faol hayot kechiradigan bo’ladi. yashash muhitining o’zgaruvchan harorat rejimida ham sutkalik faollik har xil bo’ladi. masalan, cho’lda yashovchi katta qumsichqonlar qishda o’z inlaridan yer betiga …

g’umbaklarini to’la kapalakka aylanib pilla ichidan chiqishi asosan soat 17-20 lar oralig’ida sodir bo’ladi, o’lik bosh kapalagida bu jarayon aksariyat hollarda soat 16-19 da, kunlik kapalaklarning ayrim turlarida soat 20-22 lar oralig’ida amalga oshadi. qon so’rar anopheles hircanus chivinining aktivlik holati tunda, harorat biroz pasayganda sodir bo’ladi yoki tayga kanasi (ixodes persulcatus) da kareliya populyasiyasining faollashgan vaqti harort 20 dan 160c gacha bo’lganda to’g’ri keladi yoki ushbu turning sutkalik faolligi harorat va namlikning o’zgarib turishiga bog’liq bo’ladi. hayvonlarda faollik faoliyatining sutkalik ritmi murakkab biologik moslanma hisoblanib, muhitning bir qator omillariga, jumladan, harorat, yog’in, havo namligi, shamolning bo’lishi yoki bo’lmasligi va boshqalarga bog’liqdir. shunga binoan ko’pgina muhit omillari hayvonlarning sutkalik ritmini boshqarib turuvchi sifatida ta’sir etadi. bunday omillarga, masalan, oziqa va uni topish sharoiti yoki poykiloterm hayvonlar uchun harorat yoki namlik hal qiluvchi rol o’ynaydi. lekin aksariyat hayvonlar hayotida sutkalik ritmni boshqarishda yorug’lik rejimi asosiy signal bo’luvchi omildir. hayvonlarning aktiv ravishda …

qaruvchi roli kattadir. vertikal migrasiyaga misol qilib qalqonli kanalar (oribatida) ni ko’rsatish mumkin. ular tuproqda hayot kechirib, ayrim turlari chorva hayvonlari orasida ba’zi parazit gelmintlarni yuqtiradi. ushbu kanalar kechqurun tuproqning 2-3 sm chuqurligiga tushadi, ertalab yana tuproq yuzasiga chiqib oladi. uning bunday sutkalik migrasiyasini harorat, namlikning o’zgarishi, ayniqsa, tun va kunning almashinishi bilan tushuntirish mumkin. mavsumiy sikllar mavsumiy sikllar deb yashash sharoitining mavsumlar bo’yicha o’zgarishi va unga moslashish xususiyatlari tushuniladi. o’zgarish, asosan, oziqa va oziqlanish, issiqlik almashinuvi, suv va gazlar almashinuvi va boshqa sharoitlar bilan ifodalanadi. ushbu o’zgarishlar asosida iqlimning mavsumiyligi yotadi. iqlim mavsumiyligi tropik kengliklarda juda kam seziladi, chunki yil davomida haroratning o’rtacha oylik o’zgarish (farqi) 1-60c ni tashkil etadi. ba’zan bundan ham kam farq qiladi. subtropik hududlarda iqlimning mavsumlar bo’yicha o’zgarib turishi tropik hududlarnikidan ancha farq qiladi, ya’ni bunday joylarda atmosfera bosimi, harorat, havo namligi, shamol va yog’in miqdori biroz ko’p bo’lishi bilan ajralib turadi. lekin ushbu o’zgarishlar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri"

1663174011.doc biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri. mavsumiy migratsiyalar reja: 1. hayvonlar organizmiga iqlimning ta’siri va hosil bo’ladigan jarayonlar. 2. sutkalik sikllar. hayvonlar faolligining sutkalik ritmi. 3. quruqlik hayvonlarining sutkalik, gorizontal va vertikal migratsiyasi. 4. mavsumiy sikllar. turli kengliklarda iqlimning mavsumiy o’zgaruvchanligini hayvonlarga ta’siri. 5. mavsumiy migratsiyalar va ularning kelib chiqish sabablari. iqlim o’zgarishlari va uning sabablari hayvonlar yashaydigan muhit doimo o’zgarib turadi. organik olamning ta’sirida biosferaning turli qismlarida qaytmas o’zgarishlar sodir bo’ladi. ushbu o’zgarishlar tabiiy ravishda sekin amalga oshib boradi. odamning paydo bo’lishi, sanoat va qishloq xo’jaligi taraqqiyotining o’sishi tufayli tabi...

DOC format, 41.5 KB. To download "biologik sikllar. organizmlarga iqlimning ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik sikllar. organizmlarga… DOC Free download Telegram