organizmlarni muhit bilan o’zaro ta’siri

DOC 80.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407320304_57803.doc organizmlarni muhit bilan o’zaro ta’siri reja: 1. tabiiy muhit va iqlim omillari. 2. yorug’likni organizmlar bilan o’zaro ta’siri. 3. haroratni organizmlar bilan o’zaro ta’siri. tabiiy (biologik) maromlar. 5. sutkalik va yillik maromlar. tayanch so’z va iboralar: organizm adaptatsiya, transpiratsiya, fotoperiodizm, xlorofill, potskilometriya, foydali harorat, tabiiy marmlar, ekzogen marom, radiatsiya. 1. tabiiy muhit va iqlim omillari organizmlar muhit bilan o’zaro bog’liq bo’lib, muhitsiz ular yashay olmaydi. tabiiy muhit degan tushuncha organizm, populyatsiya, tabiiy guruhlar yashab turgan jonli va jonsiz tabiatning barcha shart-sharoiti kiradi. organizmlar maddalar almashinuvi jarayonida atrof-muhitga ta’sir etib, uni o’zgartiradi. tabiiy muhitdagi o’zgarishlar esa, organizmlarda yangi ekologik adaptatsiyani vujudga keltiradi. biotik (tirik) organizmlar faoliyatining ta’siri bilan abiotik (jonsiz) tabiatda ro’y beradigan o’zgarishlarning miqyosi va ahamiyati kattadir. o’simliklarning fotosintez jarayonida hosil bo’lgan kislorodning, boshqa tirik organizmlar uchun ahamiyati katta bo’lsa, tuproq hosil qiluvchi mikroorganizmlarning ta’sirida esa tuproq paydo bo’lgan. evolyutsiya jarayonida o’simliklar va hayvonlar shu tuproq tarkibiga va xarakteriga …

kuchaytiradigan muhit omili hisoblanadi. yorug’lik manbai kuyosh radiatsiyasi hisoblanadi. butun tushadigan kuyosh radiyatsiyaning 43% atmosfera orqali qaytariladi (sochiladi), 15% atmosferali isitish uchun ketadi, 42% yer yuziga yetib keladi. yorug’likning ekologik ta’siri quyidagicha: 1. fotoperiodizm – kun bilan tunning qonuniyati almashinish. 2. yorug’likning intensivligi. 3. to’g’ri va sochilgan radiatsiyaning ta’siri. 4. yorug’lik energiyasining kimyoviy ta’siri. o’simliklarning yorug’likka moslashishida o’simlik yashaydigan muhitning yorug’lik bilan ta’minlanishi juda turli tumandir. vizner o’simliklarning yorug’likka munosabatni hisobga olib, 3 ta ekologik guruhga ajratadi. 1. yorug’sevar o’simliklar – geliofitlar; 2. soyaga chidamli o’simliklar; 3. soyasevar o’simliklar – stsiofitlar. yorug’likni sevuvchi (geliofit) o’simliklarning barglari yorug’likdan boshqa tomonga o’girilib tursa, soyada o’sadiganlarning barglari quyoshga intiladi. o’simliklarning yorug’likka moslashuvini barg chidamliligidan ham ko’rishimiz mukin. yorug’likni sevuvchi o’simliklardan barglarning ustki qismi nurni qaytarishga moslashgan, ya’ni yaltiroq lak bilan qoplanganday. masalan: magnoliya, lavr. boshqa o’simliklarda barglar tukchalar bilan qoplangan bo’ladi. soyani sevuvchi (stsiofit) o’simliklarda akademik v.n. lyubimenko 600 tur o’simlikni o’rganib shunday …

kechasi hayot kechiradigan hayvonlar – fotofoblar; turli geografik zonalarda yorug’lik nurining davomiyligi (kunning uzunligi) turlicha. shuning uchun ham kunning uzun va qisqaligiga moslanish kelib chiqqan. organizmlarni kunning uzun va qisqaligiga javob reaktsiyasi, ya’ni moslanishi fotoperiodizm deyiladi. buni 1920 yil amerika olimlari v. garner va allardlar kashf etishgan. fotoperiadik reaktsiya belgilariga qarab o’simliklar quyidagi guruhlarga bo’linadi: 1. qisqa kun o’simliklari – gullash fazasi o’tishi uchun sutkada 12 soat kerak (kanop, tamaki); 2. uzun kun o’simliklari – 1 sutkada 12 soatdan ko’p yorug’lik kerak (kartoshka, bug’doy, ismaloq); 3. o’rtacha holdagilar (gvaoyula) bular uzun kunda ham qichqa kunda ham gullaveradi. 3. haroratni organizmlar bilan o’zaro ta’siri. organizmlar uchun muhit shart-sharoitlaridan biri haroratdir. harorat, namlik, ozuqa singari ekologik omil sifatida har bir indivitga ta’sir etadi. shunga javoban organgizmlarda tabiiy tanlanish orqali turlicha moslanishlar paydo bo’ladi. hayot faoliyati uning eng qulay bo’lgan omillar intensivligiga – optimum deb ataladi. u yoki bu omillarning har bir tur …

idrobiontlar esa, 35 darajadan baland haroratda yashay olmaydilar. issiq sevar, quruqda yashovchi organizmlar +50°s darajagacha haroratga chidamlidirlar. ba’zi qisqichbaqalar +45-48 darajada yashaydi va suvning harorati 30 darajagacha tushib qolsa o’ladi. organizmdagi moddalar almashinuvi jarayonlarining o’tishi ham haroratga bog’liq. haroratning 10 darajaga ko’payishi reaktsiyaning 2-3 marta tezlashtiradi (vant goff qonuni). issiqlik almashinuvining ikkita asosiy turi mavjud: 1. poykilotermiya – savuqqonliklar; 2. gomoyotermiya – issiqqonliklar. poykilotermiya deb hayoti birinchi navbatda haroratga bog’liq bo’lgan, tanasining harorati tashqi muhit haroratga bog’liq holda o’zgaruvchilarga aytiladi. poykilotermiya hamma mikroorganizmlar, o’simliklar ba’zi bir umurtqasiz hayvonlarga xos. tana haroratini tashqi muhit haroratiga bog’liq bo’lmagan holda doimiy (optimal) holda tutuvchi organizmlar gomoyoterm hayvonlar deyiladi. yashash uchun noqulay bo’lgan sharoitda bu hayvonlar uyquga ketadi. (yumronqoziq, tipratikan yoki chuqur uyqudagi ko’rshapalak, bo’rsiq, ayrim qushlar). bu hayvonlarda tashqi muhit harorati pasayishi bilan modda almashinuv darajasi ham pasayadi. muhit harorati hayvonlarning rivojlanishiga, holatiga, yashab qolishiga, ko’payishiga, ya’ni soni va tarqalishiga ta’sir qiladi. gomoyotermiya …

ayta tiklanmasligi kabi fiziologik jarayonlar, tsitoplazmaning kagulyatsiyasi va o’lish. tuproqning qizib ketishi ildiz bo’yinning kuyishiga olib keladi. ko’pgina o’simliklar +70°s darajaga chiday oladi, lekin ayrim o’simliklar +40 +50 darajada nobud bo’ladi. yuqori haroratda o’simliklarning o’lishiga sabab o’simlik to’qimalarida oqsil va aminokislotalarning parchalanish natijasida to’plangan ammiakning tsitoplazmaga zaharli ta’siridir. o’simliklar hayoti uchun haroratning asta – sekin pasayishi ham katta ahamiyatga ega, bunday holda ular qish sharoitiga borgan sari moslashib boradi. bordi-yu, kuzda havo birdaniga sovub ketsa o’simliklar katta zararlanadi. agar harorat yetarli bo’lmasa, o’simlik gullmaydi, hosilga kirmaydi gullagan taqdirda ham mevasi pishib yetilmaydi. ma’lum bir davrda o’simlik tomonidan olingan issiqlik miqdoriga musbat yoki foydali haroratlar yig’indisi deyiladi. o’sish davrida kerakli foydali haroratlar yig’indisi o’simliklar turiga qarab turlicha bo’ladi: masalan: paxta uchun 2000-3000°s, arpa uchun 1600-1900°s, sholi uchun 3500-4000°, yoki ipak qurti uchun 1240°s va h.k. o’simliklarda issiqlikni qaytarish uchun ikki xil moslashuv kuzatiladi: 1. anotomo – morfologik moslashuv – tukchalar bilan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "organizmlarni muhit bilan o’zaro ta’siri"

1407320304_57803.doc organizmlarni muhit bilan o’zaro ta’siri reja: 1. tabiiy muhit va iqlim omillari. 2. yorug’likni organizmlar bilan o’zaro ta’siri. 3. haroratni organizmlar bilan o’zaro ta’siri. tabiiy (biologik) maromlar. 5. sutkalik va yillik maromlar. tayanch so’z va iboralar: organizm adaptatsiya, transpiratsiya, fotoperiodizm, xlorofill, potskilometriya, foydali harorat, tabiiy marmlar, ekzogen marom, radiatsiya. 1. tabiiy muhit va iqlim omillari organizmlar muhit bilan o’zaro bog’liq bo’lib, muhitsiz ular yashay olmaydi. tabiiy muhit degan tushuncha organizm, populyatsiya, tabiiy guruhlar yashab turgan jonli va jonsiz tabiatning barcha shart-sharoiti kiradi. organizmlar maddalar almashinuvi jarayonida atrof-muhitga ta’sir etib, uni o’zgartiradi. tabiiy muhitdagi o’zgarishlar esa,...

DOC format, 80.5 KB. To download "organizmlarni muhit bilan o’zaro ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: organizmlarni muhit bilan o’zar… DOC Free download Telegram