abiotikomillar va organizmlarning ekologik moslashishi

PPTX 30 pages 100.0 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 100.0 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

prezentatsiya powerpoint abiotik omillar va organizmlarning ekologik moslashishi 2.ekologik omillar va ularning tasnifi. xar bir organizm o’zi yashab turgan muhitda bir vaqtning o’zida xar xil iqlim, tuproq va biotik omillar ta’siriga uchraydi. tirik organizmlarni individual rivojlanish jarayonining bir fazasi davrida to’g’ridan-to’g’ri ta’sir qiladigan muhit elementlarga ekologik o m i l l a r deyiladi. bundan ayrim muhit omillari, yani dengiz satxiga nisbatan bo’lgan balandlik, dengiz va ko’llarning chuqurligi istisnodir. sababi balandlikning organizmga ta’siri harorat, quyosh radiatsiyasi, atmosfera bosimi orqali borsa, suv chuqurligining organizmga ta’siri bosim va yorug’likning kamayishi sababli yuzaga keladi. ekologik omillar tirik organizmga quyidagicha ta’sir ko’rsatadi: ayrim turlarni ma’lum xududdan siqib chiqaradi va ularning jug’rofik jixatdan tarqalishining o’zgarishiga olib keladi. xar xil turlarning rivojlanishiga bevosita ta’sir ko’rsatib, ularning ko’payishi va nobud bo’lishini o’zgartiradi, bir joydan ikkinchi joyga ko’chib populyatsiya va biosenozlar zichligiga ta’sir qiladi. organizmlarda moslanish xususiyatlarini keltirib chiqaradi, ularda, ichki (modda almashuv) va tashqi o’zgarishlarni tarqoq, guruh …

2 / 30

itga moslanishida katta ahamiyatga ega. biotik omillar- muhitda uchraydigan tirik organizmlarning hayot faoliyatida bir - birlariga qiladigan ta’siri va ular o’rtasidagi munosabatlardan iborat bo’lib, ular tirik organizmga, uni o’rab turgan boshqa jonzotlarga xar xil ta’sir qiladi. bu ta’sir turlicha bo’lishi mumkin. masalan: 1) tirik organizmlar bir - birlari uchun oziqa manbai (o’simliklar turli hayvonlarga oziqa) : 2) bir tirik organizm tanasi, boshqa organizmga ikkinchi organizmning ko’payishiga, tarqalishiga sabab bo’ladi. antropogen omillar- inson hayot faoliyatining organik dunyoga ta’siri. jamiyatning rivojlanishi bilan insonning tabiatga ta’sir qilishining yangi-yangi xillari kelib chiqib, atrof-muhitda salbiy ekologik o’zgarishlar seziladi. abiotik omillar organizmga bevosita va bilvosita ta’sir ko’rsatishi mumkin. masalan, muhit harorati o’simlikga bevosita ta’sir qilib, ular tanasida issiqlik balansini, fiziologik jarayonlarning o’tishini o’zgartiradi. abiotik omil yorug’lik o’simlikka to’g’ridan- to’g’ri ta’sir qilib, ular tanasida biomassaning hosil bo’lishiga olib keladi. bu biomassa (em- xashak, oziqa) orqali hayvonlarning hayot faoliyatiga bilvosita ta’sir qiladi. turli organizm ekologik omillarga turlicha moslashgan …

3 / 30

od ortiqchaligidan yoki ular ta’sir qilish kuchlarining kamligidan kelib chiqishi mumkin. bu holat pessimum zonasi deb ham ataladi. organizmning hayot faoliyati ekologik omillarning minimal mohiyati ta’siridangina chegaralanmay, balki u yoki bu omillarning ortiqcha miqdordaligidan ham organizm holati aniqlanadi. tabiiy muhitda chegaralovchi omillarning maksimal mohiyatini 1913 yili amerikalik zoolog v.shelford aniqlab, unga «tolerantlik qonuni» ifodasini beradi, bu qonun bo’yicha turning yashashi, qator ekologik omillarning ozligi va ko’pligi, ularning organizmni chidamlilik chegarasiga yaqin darajasi bilan aniqlanadi. 9 hamma ekologik omillarni organizmlarning chidamlilik chegarasiga yaqinligi yoki undan ortib ketishi va turning yashashiga salbiy ta’sir qiladigan muhit elementlariga chegaralovchi omillar deyiladi. shunday qilib, organizm ekologik minimum va ekologik maksimum holati bilan tavsiflanadi, shu ikki ekologik ko’rsatkichki u sezadi, unga moslanish orqali javob qiladi, organizmning maksimum va minimum ko’rsatkichlari o’rtasida ekologik omillarning organizmga ta’sir qilishiga turning tolerantlik chegarasi yoki ekologik amplitudasi deb aytiladi. xar bir tirik organizmning turli ekologik omillarga nisbatan chidamlilik darajasi yoki chidash …

4 / 30

g o’zgarib turish doirasiga moslanish xususiyatiga turning ekologik valentligi (yoki mutanosibligi) deb aytiladi, yani turni muhitning xar xil sharoitiga, undagi omillarning o’zgaruvchanligiga moslanishi tirik organizmning eng yuksak ko’rsatgichi hisoblanadi. yorug’likning organizmlarga ta’sirining ekologik mohiyati. yorug’lik o’simliklar uchun birinchidan fotosintez jarayonining amalga oshishida asosiy sharoitlardan hisoblanadi, ikkinchidan u transpiratsiyani, ya’ni bug’lashishni tezlashtiradi. uchinchidan, o’simliklarning o’sish tezligini sekinlashtiradigan muhit omili hisoblanadi. lekin bu jarayonlar har doim bir xil o’tmaydi. o’simlik rivojlanishi fazasini o’tganda, ma’lum darajada, yorug’lik va qorong’ulikni talab qiladi. yorug’lik o’simliklarning o’sishida, ya’ni hujayra va to’qimalarda boradigan o’sish jarayonlari va organlarning hosil bo’lishiga bevosita ta’sir qiladi. yorug’lik manbai quyosh radiatsiyasi hisoblanadi. butun tushayotgan quyosh radiatsiyasining 42% atmosfera orqali qaytariladi, 15% atmosferani isitish uchun ketadi, faqatgina 43% er yuziga kelib etadi. quyosh radiatsiyasi bu issiqlik va sayyoramizdagi hayotning asosiy manbaidir. nur energiyaning ekologik omil sifatida xususiyati uning to’lqin uzunligi bilan belgilanadi. yorug’lik spektrida ko’rinuvchi ultrabinafsha va infraqizil nurlar ajraladi. ultrabinafsha nurlar tirik …

5 / 30

di; infraqizil nurlar evaziga amalga oshadi. 3) harakat. fototropizm, fotonastiya o’simliklarda kerakli yorug’lik bilan ta’minlash uchun. 4) hayvonlarda, fototaksis yorug’lik manba’iga intilish 5) fotoperiodizm - kunning o’zun-qisqaligiga o’simliklarning moslashishi. 6) moddalarning sintez qilinishi, pigmentatsiya ta’siri. o’simliklar tomonidan yil bo’yi qabul qilinadigan yorug’lik faqat yorug’lik tezligiga bog’liq bo’lmasdan, u kun uzunligiga ham bog’liq. kun uzunligi ekvatordan qutblarga qarab oshib boradi. o’simliklar qoplami uchun yil bo’yi qabul qilinadigan radiatsiya summasi emas, o’simliklar o’sish mavsumi davridagi yorug’lik miqdori ahamiyatiga ega. o’simliklar faqat bevosita to’g’ri tushadigan yorug’likdangina emas, tarqoq tushadigan yorug’likdan ham foydalanadi. to’g’ri tushadigan quyosh nuri ko’pincha o’simliklar uchun xavfli, chunki quyosh nuri kuchining ta’siri natijasida o’simliklar sitoplazmasi va xlorofili nobud bo’ladi. tarqoq holda tushadigan yorug’lik o’simliklar tomonidan to’la o’zlashtiriladi. u foydaliroq bo’lib, uning 50 - 60% fotosintez uchun muhim sariq -qizil nurlardan iboratdir. to’g’ri tushadigan yorug’likda bu xil nurlar miqdori 30 - 35% oshmaydi. 2. yorug’likka nisbatan o’simlik va hayvonlarning ekologik guruhlari. …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abiotikomillar va organizmlarning ekologik moslashishi"

prezentatsiya powerpoint abiotik omillar va organizmlarning ekologik moslashishi 2.ekologik omillar va ularning tasnifi. xar bir organizm o’zi yashab turgan muhitda bir vaqtning o’zida xar xil iqlim, tuproq va biotik omillar ta’siriga uchraydi. tirik organizmlarni individual rivojlanish jarayonining bir fazasi davrida to’g’ridan-to’g’ri ta’sir qiladigan muhit elementlarga ekologik o m i l l a r deyiladi. bundan ayrim muhit omillari, yani dengiz satxiga nisbatan bo’lgan balandlik, dengiz va ko’llarning chuqurligi istisnodir. sababi balandlikning organizmga ta’siri harorat, quyosh radiatsiyasi, atmosfera bosimi orqali borsa, suv chuqurligining organizmga ta’siri bosim va yorug’likning kamayishi sababli yuzaga keladi. ekologik omillar tirik organizmga quyidagicha ta’sir ko’rsatadi: ayrim turl...

This file contains 30 pages in PPTX format (100.0 KB). To download "abiotikomillar va organizmlarning ekologik moslashishi", click the Telegram button on the left.

Tags: abiotikomillar va organizmlarni… PPTX 30 pages Free download Telegram