iqlim o‘zgarishi sabablari, issiqxona effekti, ekologik xavflar va iqlim omillari

PPTX 11 стр. 1,3 МБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,3 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

iqlim omillari mavzu: iqlim o‘zgarishi sabablari, issiqxona effekti, ekologik havflar va iqlim omillari. reja: atmosfera, uning tarkibi va organizm uchun ahamiyati. yorug’lik va uning organizmlar uchun ahamiyati. harorat va uning organizmlar uchun ahamiyati. suv va uning organizmlar uchun ahamiyati. tabiatdagi mavsumiy o’zgarishlar. atmosfera, uning tarkibi va organizm uchun ahamiyati planetamizni o’rab olgan havo qobig’iga atmosfera (yunoncha atmosfera - yerning "bug’ qobig’isiz havo qatlami" degan ma’noni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosfera planetamiz va unda yashaydigan jonli organizmlarning nafas olishi uchun katta ahamiyatga ega. atmosfera (yer yuzasi yaqinida) asosan azot (78,08%) va kislorod (20,95%) dan iborat bo’lib, unda kamroq miqdorda argon (0,93%), karbonat angidridi (0,03%), geliy, neon, ksenon, kripton, vodorod, ozon, ammiak, yod va boshqa gazlar (0,01%) bor. atmosfera tarkibidagi gazlar ichida kislorod juda katta ahamiyatga ega. u barcha tirik organizmlarga nafas olish uchun kerak. uning atmosferadagi miqdori 1015 t.dir. kislorod organizmlarni hosil qiluvchi oqsil, yog’, uglevodlar tarkibiga …

2 / 11

qismigina yer yuzasiga yetib keladi. bu nurlarning to’lqin uzunligi 0,30-0,40 mkr.ga teng bo’lib, yuksak kimyoviy faollikka ega, ular tirik hujayralarni jarohatlashi mumkin. ko’rinadigan nurlarning to’lqin uzunligi 0,40-0,75 mkr.ga teng bo’lib yerga yetib keluvchi quyosh nurlarining 50% ga yaqinini tashkil etadi. har xil to’lqin uzunlikdagi nurlar turlicha ta’sir etadi. infraqizil nurlarni odam ko’zi ilg’amaydi, ular tirik organizmlar qabul qiladigan quyosh energiyasining 49% ga yaqinini tashkil qiladi. infraqizil nurlar asosan issiqlik manbaidir. o’simliklarda fotosintez jadalligi yorug’likning optimal darajasiga (yorug’lik to’yinishiga) bog’liq. bu optimal darajadan o’tilganda fotosintez sekinlashadi. o’simliklar ko’rinadigan nurlarning har xil spektrlarini fitopigmentlar orqali o’zlashtiradi. to’lqin uzunligi 0,75 mkr.dan yuqori bo’lgan infraqizil nurlarni odam ko’zi ilg’amaydi, yorug’lik tarkibidagi ultrabinafsha nurlarga bo’lgan o’ta sezuvchanlik xususiyati ko’pchilik umurtqasiz xayvonlar lichinkasining rivojlanishini to’xtatib qo’yishi mumkin. ko’pchilik hayvonlarning aktivlik va passivlik xususiyati yorug’likka bog’liq bo’ladi. fotoperiodizmning ta’siri o’rta va baland kengliklarda yashaydigan organizmlar hayot faoliyati uchun ayniqsa kattadir. harorat va uning organizmlar uchun ahamiyati yer …

3 / 11

bo’lishi natijasida hujayra shirasi konsentratsiyasining ortishiga va suvning kamayishiga bog’liqdir. harorat 0°s dan past bo’lsa, urug’ unib chiqmaydi. tana haroratini saqlay olish xususiyatlariga ko’ra hayvonlar issiq qonlilar va sovuq qonlilarga bo’linadi. sovuq qonlilarga umurtqasizlar, baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar kiradi. ular o’zlari tana haroratini birday saqlay olmaydilar. muhit haroratining ko‘tarilishi bu organizmlarda fizilogik jarayonlarning tezlashishiga olib keladi, aksincha muhit haroratining ma’lum diapazondan pasayishi metabolik jarayonlarining susayishi va organizmlarning o’lishiga olib keladi. tashqi muhit haroratining o’zgarishiga moslanish belgilaridan yana biri bu hayvonlar migratsiyasi ya’ni ularning o’zlari uchun qulay bo’lgan haroratli hududlarga ko’chib o’tishdir. migratsiya qiluvchi hayvonlarga kitlar, ba’zi qushlar, baliqlar, hashoratlar va boshqa hayvonlar kiradi. kitlar ba’zan ilgari egallagan joylaridan 20003000 km masofagacha ham ko’chib o’tishlari mumkin suv va uning organizmlar uchun ahamiyati suv organizmning asosiy mineral tarkibiy qismi hisoblanadi. shu tufayli ham atrof muhitdagi suvning miqdori harorat bilan bir qatorda yashash muhitining eng asosiy ko’rsatkichlaridan biridir. suv hujayra …

4 / 11

da ko’pchilik o’simliklarda moddalar almashinishi susayadi, o’simliklar bargini to’kadi. qishki tinim davri hasharotlarda, suvda ham quruqlikda yashovchilarda, sudralib yuruvchilarda va boshqa hayvonlarda kuzatiladi. ko’pgina qushlar issiq mamlakatlarga migratsiya qiladi. kun uzunligi hayvonlarning o’sishi va rivojlanishiga ham katta ta’sir ko’rsatadi. masalan, bizda ko’p boqiladigan ipak qurti qisqa kunda yaxshi rivojlanadi. bioritm fotoperiodizm asosida o’simlik va hayvonlarda evolyutsiya davomida maxsus davriy takrorlanib turuvchi biologik ritmlar paydo bo’lgan. biologik ritmlar - biologik jarayonlar jadalligining davriy takrorlanuvchi o’zgarishidir. biologik ritmlar kecha-kunduz, mavsumiy va yillik bo’lishi mumkin. masalan, kecha-kunduz bioritmlariga o’simliklarda sutka davrida fotosintezning o’zgarishini hayvonlarda harakatning, garmonlar sekretsiyasining, hujayra bo’linishi tezligining o’zgarishlarini misol qilib olish mumkin. odamda ham nafas olish tezligi, arterial bosim va shunga o’xshash jarayonlar kecha-kunduz davomida ritmik o’zgarib turadi. adabiyotlar ro’yxati karimov i.a. «o’zbekiston xxi asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari». t.: “o’zbekiston” 1997 to’xtayev a. «ekologiya» t. 1998 shodimetov y. «ijtimoiy ekologiyaga kirish». t. o’qituvchi. 1994 otaboyev …

5 / 11

iqlim o‘zgarishi sabablari, issiqxona effekti, ekologik xavflar va iqlim omillari - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqlim o‘zgarishi sabablari, issiqxona effekti, ekologik xavflar va iqlim omillari"

iqlim omillari mavzu: iqlim o‘zgarishi sabablari, issiqxona effekti, ekologik havflar va iqlim omillari. reja: atmosfera, uning tarkibi va organizm uchun ahamiyati. yorug’lik va uning organizmlar uchun ahamiyati. harorat va uning organizmlar uchun ahamiyati. suv va uning organizmlar uchun ahamiyati. tabiatdagi mavsumiy o’zgarishlar. atmosfera, uning tarkibi va organizm uchun ahamiyati planetamizni o’rab olgan havo qobig’iga atmosfera (yunoncha atmosfera - yerning "bug’ qobig’isiz havo qatlami" degan ma’noni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosfera planetamiz va unda yashaydigan jonli organizmlarning nafas olishi uchun katta ahamiyatga ega. atmosfera (yer yuzasi yaqinida) asosan azot (78,08%) va kislorod (20,95%) dan iborat bo’lib, unda kamroq miqdorda argon...

Этот файл содержит 11 стр. в формате PPTX (1,3 МБ). Чтобы скачать "iqlim o‘zgarishi sabablari, issiqxona effekti, ekologik xavflar va iqlim omillari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqlim o‘zgarishi sabablari, iss… PPTX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram