biosfera

DOC 403,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1708371430.doc biosfera reja: 1. biosfera va uning chegaralari. 2. biosferada bayotning paydo bo'lisbi. 3. biosferadagi tirik moddalarning funksiyalari va geoximik sikllari 4. biosferaning geokimyoviy sikllari. 5. biosferaning turg'unligi. 6. biosfera hayoti. 7. inson demografiyasi va uning o'zgarishi. 8. biosferada insonlarning ozuqa manbalari. 9. insonning tabiat ekologik holatiga salbiy va ijobiy ta'siri. 10. insonning biosferaga salbiy ta'siri. 11. biosfera genofondining yo'qolishi va uni tiklash yo'llari. ma`lumki, tabiat va inson ortasida munosabatlar rivojlana borgan, buning natijasida tabiat va uning turli yo`nalishdagi fanlarining kelib chiqqan. biosfera ta`limotini rivojlanishida aristotelning xizmatlaru beqiyos. aristotel mulohazalarini o`z kuzatuvlari va tajribalari asosida bayon etgan. u yer va oyni yumaloq shakldaligini tan olgan holda, ularning harakatlanishini inkor etgan. yurtimizda faoliyat olib borgan al xorazmiy, forobiy, abu rayhon beruniy, ibn sino, umar xayyom, mirzo ulug'bek, bobur mirzo kabi olimlarimizning ishlarini dunyo ilm olami tan olgan. xv asr boshlarida markaziy osiyoda astronomiya misli ko`rilmagan cho'qqiga chiqdi. bu yerda samarqandning yosh …

, ahror muzaffarov, qodir zokirov kabi olimlarning tabiatshunoslikka qo`shgan xizmati beqiyosdir. tabiatshunos olim j.b. lamark (1744-1829) birinchi marta «biosfera» atamasini fanga kiritib, uning asl ma'nosini hayot tarqalgan joy va yer yuzasida bo'layotgan jarayonlarga tirik organizmlar ta'siri, deb ifodalaydi. avstriyalik geolog olim e. zyuss 1875-yili lamarkdan keyin «biosfera» terminini ikkinchi bora fanga kiritadi va yerda tarqalgan maxsus qobiq deb izoh beradi. biosfera va uning chegaralari. xix asr mari xx asr boshlarida birinchi marta rus tuproqshunos olimi v.v. dokuchayev yer yuzining cheksiz maydonida hayot, tirik organizmlaming tabiiy jarayonlarga ta'sir qilish nazariyasini o'rtaga tashlanadi. u o'z nazariyasini o'simlik va hayvonlarning tuproq hosil bo'lish jarayoniga ta'sirini o'rganish bo`yicha asoslaydi. rus olimi, geolog v.i. vernadskiy xx asr boshlarida geokimyo, biogeokimyo va radiogeologiya tadqiqotlari asosida biosfera ta'limotini yaratadi va 1926-yili «biosfera» nomli kitobi chop etildi. unda ―biosfera - bu sayyoraning hayot rivojlanayotgan qismi va bu qism doimo tirik organizmlar ta'siridadir‖-deb izohlangan. yer yuzasining hayot tarqalgan qismi …

balandligida bakteriyalar, sporalar, zamburug', soda tuzilgan boshqa organizmlar, ularning qismlari bo'lishi mumkin. biosferaning bu qatlami ozon qatlami bilan tutashadi; ozon qatlami o'ziga xos ekran bo'lib, tirik organizmlami ultrabinafsha nurlardan saqlaydi. bu qatlam dengiz sathidan 20-50 km yuqorida. yer usti muhitida uchraydigan organizmlaming ko`pchiligi havoga, yer ustidan 50-100 m balandlikka ko`tarilishi mumkin. ayrim qushlar 1000-3000 m balandlikda uchsa, sayyoraning yuqori tog', tog' yonbag'irlarida ko`pchilik o'simlik va hayvonlar 4-6,5 km balandlikda yashashga moslashgan. ular shunday balandlikda past bosim, kislorod va havoda namlikning kamligi, suyuq suvning yo'qligiga moslashgan. biosferaning pastki chegarasi litosfera bo'lib, unda tiriklik 2-3 km chuqurlikkacha tarqalgan: neft topilgan shunday chuqurliklarda turli mikroorganizmlar borligi aniqlangan. litosferada asosiy hayot qatlami 1-3 m chuqurlikkacha boradi, daraxtlarning ildizlari 8-10 m, yantoq o'simligi ildizi 15-18 m, ayrim o'simliklarning ildizlari 52 m chuqurlikkacha boradi. yer qazuvchi hayvonlarning ini (sug'urlar, bo'rsiqlar) 6-7 m, hasharotlardan termitlar 6 m chuqurlikkacha yetadi. litosfera ustidagi organizmlaming asosiy massasi tuproqning 1 m …

umurtqali hayvonlar mutloq uchramaydi. xlor konsentratsiyasining ko`pligi tufayli mutloq tiriklik yo'q suv havzalari sayyorada 1-2 tani tashkil qiladi, xolos. suv muhitining katta chuqurliklarida geterotrof organizmlar uchrab, ular organik moddalar bilan oziqlanadi. masalan, 6000 m va undan chuqur (8-11 km) da pogonoforalar (pogonofora) va ba'zi chuvalchanglar (annelides), poliplar (umbelliludne), ayrim ko`r baliqlar uchraydi. shunday qilib, biosfera atmosferaning pastki qismi, litosferaning ustki qisrni va to'la gidrosferadan iboratdir (1-rasm). 2-rasm. biosferaning chegaralari. biosferada bayotning paydo bo'lisbi. hayot organik moddalarning aylanishi asosida kelib chiqqan, ya`ni ularning hosil bo`lishi (sintezi) va buzilishi (destuksiya) jarayonlarining o`zaro munosabatlari sharoitida yuzaga kelgan. bu moddalarning umumiy geologik aylanishidan biotik almashinishning ajralishishi natijasida ro`y berdi. yerda hosil bo`lgan tirik moddalar, uning barcha elementlari yirik moddalar almashinishiga jalb etiladi. shu tariqa hozirgi davrgacha davom etib kelayotgan biosferaning shakllanishi jarayoni boshlangan. biosferada evolutsiyasi ikki omil ta'sirida yuzaga kelgan, ya’ni: · 1. allogen (tashqi) omillar - geologik va iqlimiy o'zgarishlar natijasida; 2. autogen …

tirik organizmlar uchun zaharli gazlar ham bo'lgan. kislorodning yo'qligi tufayli ozon qatlami ham bo'lmagan va ultrabinafsha nurlar yer hamda okeanlar yuzasiga yetib kelgan. ular kimyoviy evolutsiyani yuzaga keltirib, murakkab organik molekula (aminokislotalar)ning kelib chiqishiga sabab bo'lgan, natijada juda sodda tirik sistemalar paydo bo'lgan. abiotik jarayonlarda hosil bo'lgan oz miqdordagi kislorod, ultrabinafsha nurlar ta'sirida yetarli darajadagi ozon qatlamini paydo qilib, birlamchi organizmlarni ultrabinafsha nurlarning salbiy ta'siridan saqlagan. ma`lumki, yer yuzidagi birinchi tirik organizmlar achitqi zamburug'larga o'xshagan anaeroblar bo'lib, nafas olish uchun energiyani achish jarayonidan olgan. birlamchi sodda organizmlar bir hujayralik holatdan yuqoriga evolutsiya qila olmagan. ular (prokariotlar)da yadro bo'lmagan, oziqlanishi ham chegaralangan. suv havzalari tagiga asta-sekin cho'kkan organik moddalar hisobiga oziqlangan. shu vaqtdagi organizmlar suv yuzasiga ko`tarilmagan, sababi, suv yuzasi kuchli radiatsiya ta'sirida bo'lgan. hayot shu tarzda noqulay sharoitda million-million yillar davom etgan. organizmlar faoliyati natijasida suv muhitida erigan kislorod miqdorining asta-sekin ko`payishi, bundan 2 mlrd. yil oldin uning atmosferaga diffuziya …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"biosfera" haqida

1708371430.doc biosfera reja: 1. biosfera va uning chegaralari. 2. biosferada bayotning paydo bo'lisbi. 3. biosferadagi tirik moddalarning funksiyalari va geoximik sikllari 4. biosferaning geokimyoviy sikllari. 5. biosferaning turg'unligi. 6. biosfera hayoti. 7. inson demografiyasi va uning o'zgarishi. 8. biosferada insonlarning ozuqa manbalari. 9. insonning tabiat ekologik holatiga salbiy va ijobiy ta'siri. 10. insonning biosferaga salbiy ta'siri. 11. biosfera genofondining yo'qolishi va uni tiklash yo'llari. ma`lumki, tabiat va inson ortasida munosabatlar rivojlana borgan, buning natijasida tabiat va uning turli yo`nalishdagi fanlarining kelib chiqqan. biosfera ta`limotini rivojlanishida aristotelning xizmatlaru beqiyos. aristotel mulohazalarini o`z kuzatuvlari va tajribalari asosida bay...

DOC format, 403,0 KB. "biosfera"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: biosfera DOC Bepul yuklash Telegram