тўқималар ҳақида умумий тушунча

DOC 260.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481388563_66431.doc тўқималар ҳақида умумий тушунча режа: 1. ҳосил қилувчи ёки меристема тўқималари 2. қопловчи тўқималар ўсимлик тўқимаси ҳақидаги дастлабки маълумот xvii зсрда мальпиги ва грю асарларвда баён этилган. улар оиринчи бўлиб фанга паренхима ва прозенхима ҳужайра-ларини аниклаб беришган. xix асрнинг охири ва xx асрнинг бошларида ўсим-гаклар анатомияси анча ривожланди. бу даврда ўсимлик гўқималарининг келиб чиқиши ва бажарадиган вазифала-ри эътиборга олиниб, улар классификацияланди. бироқ тўқималарнинг бундай классификацияси бир қанча қарама-қарши фикрларнинг пайдо бўлишига сабаб оўлди.^ 1. ўсимликларнинг кўпчилик тўқималари ҳар хил ва-зифаларни бажаришга мослашган,"яъни бир хил шаклда-ги тўқима бир неча вазифани бажариши ҳам мумкин (ма-салан, ассимиляция тўқималари озиқ моддаларни ғамлов-чи, механик тўқималар эса мустаҳкамлик бериб турувчи) вазифасини бажаради. бундан ташқари ҳар хил вазифани бажарувчи элементлардан ташкил топган тўқималар му-раккаб тўқималар деб аталади, 2. тўқималарнинг ёши ўзгариши билан уларнинг ба-карадиган вазифаси ҳам ўзгаради. масалан, ҳужайра пўсти ешлик даврида сувни ўтказиш, кейинчалик ёғочланиши натижасида фақат таянч бериш вазифасини бажаради. 3. шакл беришда тўқимадаги …

қ уруғли ўсимликларда эса 80 га яқин ҳужайра хиллари бор. одатда, юксак ўсимликларнинг ҳужайралари ҳар то-монга қараб бўлинади, ҳосил бўлган янги ёш ҳужайралар тузилиши жиҳатидан бир-биридан жуда ҳам оз фарқ қила-ди. кейинчалик онтогенез даврида уларнинг тузилиши ва шаклларида такомиллашиш бошланади. натижада ўзаро ўхшаш ҳужайралар гуруҳи вужудга келиб, булар қўшни ҳужайралар гуруҳидан фарқ қилади. тузилиши жиҳатидан бир-бирига ўхшаш, муайян бир вазифани бажарадиган ва келиб чиқиши бир хил бўлган ҳужайралар тўқималар деб аталади. бир хил шаклдаги тўқималар оддий, ҳар хил ҳужайра-лардан ташкил топгани мураккаб тўқима деб аталади. баъзи адабиётларда ўзаро ўхшаш ҳужайралар умумий физиологик хусусйятларига қараб: асосий, қопловчи ва ўтказувчи тўқималар системасига ажратилади. бу класси-фикация шартли бўлиб, ўсимликларнинг тузилишини сод-далаштиради. тўқималар тўғрисида умумий тушунчага эга бўлмасдан, ўсимлик органларининг анатомик тузилишини ўрганиб бўлмайди. шунинг учун ҳам тўқималарнинг келиб чиқк-ши, бажарадиган вазифзси ва аҳамиятини эътиборга олиб, уларникг классификациясини қуйидагича ўрганамиз. ҳосил қилувчи тўқима (меристема). қопловчи тўқима, (бир-ламчи -- эпидерма, иккиламчи — перидерма, учламчи — …

бирлам-чи меристемадан иборат бўлади. унинг кейинги тараққи-ётида бирламчи меристема новдаларнинг учки апикал (лот а п е к с — учки) ва барча ён ёки латераль (лот. л а т у с — ён) куртакларда ҳамда илдизларнинг учига яқин жойда бўлади. ўсиш нуқталарида инициал (лот. инициалис — бошланғич) ҳужайралар бўлиб, уларни бўлиниши нати-жасида меристема тўқимаси ҳосил бўлади. инициал ҳужай-ра йўсин (мох) ва баъзи қирқкулокларда биттадан, уруғли ўсимликларда эса бир нечта бўлиши мумкин. инициал ҳужайралар доимий тўқималарни ҳосил қиладиган мерис-темаларни юзага келтиради. меристема тўқимасининг ҳужайралари йирик мағизли цитоплазма билан тўлган юпқа пўстли баъзан кичик ваку-олаларга эга. ёруғлиқ микроскопида пластид ва митохон-дрийлар жуда ҳам оз бўлиб кўринади. бошқа ҳамма орга-ноидлар (рибосом, диктиосом, эндоплазматик ретикулум) гиалоплазмада ботиб туради ва ёруғликни деярли бир хилда синдиради. электрон микроскопда рибосома ва митохон-дрийлар жуда ҳам кўп бўлиб кўринади. улар оқсилларни ва бошқа моддаларни синтез қилишда қатнашади. меристема хужайралари ўсиш хусусиятига эга. улар бир неча марта бўлинади ва у …

ристема ҳужайраларининг шакли хилма-хилдир, кўпинча улар паренхиматик бўлиб, изодиаметрик қўп қир-рали шаклда учрайди (1-расм). апекал ёки бирламчи меристема ўсимлик органларида жойлашиши бўйича учки меристема ҳисобланади. бу ме-ристеманинг бўлиниши натижасида новда ва илдиз узу-насига ҳамда ёнига қараб ўсади. ўсимлик шохланиши вақ-тида ҳар қайси ён новда ва ён илдиз инициал ҳужайралар-дан ташккл топган меристемага эга бўлади. ён (латераль) меристемалар, апекал меристемасидан бир оз пастроқда жойлашган бўлиб, унинг фаолияти натижа-сида ҳалқасимон қатлам юзага келади (1-расм, а, в). бу ҳужайраларнинг бўлинишидан бирламчи камбий, пери-цикл ҳосил бўлади. бошқа ён меристемалар (камбий, феллоген) кейинроқ юзага келади, шунинг учун ҳам улар-ни шартли равишда иккиламчи меристема деб аталади. кўпчилик вақтда иккиламчи меристема, масалан фелло-ген, доимий тўқиманинг қайта такомиллашишидан юзага келади ва ўзидан ташқарида пўкак қатламини ҳосил қила-ди. аммо, кўпчилик ғалладошлар вакилларида икхиламчи меристема бўлмайди ва ўсимликнинг пояси фақат бир-ламчи меристемадан ташкил топади. одатда, ёш тўқималар апекал меристемадан акропетал (юнон. акрос — тепа, уч; петере — интилиш) тарзда юзага …

ида интеркаляр ўсиш юзага келганлигидан барг асоси ва банди ҳаммадан кейин пайдо бўлади. баъзан ўсимликнинг бирор органи ёки тўқимаси жа-роҳатланганда меристема тўқимаси ҳосил бўлади ва ши-кастланган жойнинг тикланишини таъминлайди. шикаст-ланган жойга яқин жойлашган ҳаётчан ҳужайралар тако-миллашиб ҳосил қилувчи тўқима юзага келади ва ҳимоя қилувчи пўкакни ҳосил қилади. қопловчи тўқималар қопловчи тўқималар асосан, ўсимликларни ташқи му-ҳит таъсиридан ҳимоя қилади, ички тўқималарни қуриш ва шикастланишдан сақлайди. унинг асосий физиологик функцияси (вазифаси) молдаларни танлаб ўтказиш, транс- пирация (лот. транс — орқалм, спиро — нафас чиқариш) — сувни шароитга қараб буғлатиш ва газ алмашинуви жара-ёнини бошқаришдан иборатдир. баъзи қопловчи тўқима-лар моддаларни сўриш ва чиқариш хусусиятига эга. қоп-ловчи тўқималар жуда ҳам қадимий бўлиб, уларнинг эволюцияси ўсимликларни сув шароитидан чиқиб, қуруқ-ликка мослашиш вақтидан юзага келган. бу тўқималар ҳам бошқа доимий тўқималарга ўхшаш онтогенез даврида ме-ристема тўқимадан вужудга келади. меристемалар ҳужайраларининг такомиллашишидан уч хил қопловчи тўқималар — бирламчи (дастлабки) эпидерма (юнон. э п и — юзасида; д …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "тўқималар ҳақида умумий тушунча"

1481388563_66431.doc тўқималар ҳақида умумий тушунча режа: 1. ҳосил қилувчи ёки меристема тўқималари 2. қопловчи тўқималар ўсимлик тўқимаси ҳақидаги дастлабки маълумот xvii зсрда мальпиги ва грю асарларвда баён этилган. улар оиринчи бўлиб фанга паренхима ва прозенхима ҳужайра-ларини аниклаб беришган. xix асрнинг охири ва xx асрнинг бошларида ўсим-гаклар анатомияси анча ривожланди. бу даврда ўсимлик гўқималарининг келиб чиқиши ва бажарадиган вазифала-ри эътиборга олиниб, улар классификацияланди. бироқ тўқималарнинг бундай классификацияси бир қанча қарама-қарши фикрларнинг пайдо бўлишига сабаб оўлди.^ 1. ўсимликларнинг кўпчилик тўқималари ҳар хил ва-зифаларни бажаришга мослашган,"яъни бир хил шаклда-ги тўқима бир неча вазифани бажариши ҳам мумкин (ма-салан, ассимиляция тўқималари озиқ моддал...

DOC format, 260.5 KB. To download "тўқималар ҳақида умумий тушунча", click the Telegram button on the left.

Tags: тўқималар ҳақида умумий тушунча DOC Free download Telegram