til va terminologiya

DOCX 17 стр. 30,7 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 30,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

til va terminologiya reja: i.kirish ii. asosiy qism: 1. termin va terminologiya haqida umumiy ma’lumot 2. termin atamasi yuzasidan olimlarning qarashlari 3.terminologiyaning bo’limlari iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar kirish hozirgi paytda dunyo tilshunosligining diqqat markazida turli xil mavzular bilan birga terminologiya ham turibdi. aynan shu davrda zamonaviy tilshunoslik fanida yanada keng ma’no kasb etgan va chuqurroq o‘rganilayotgan “terminologiya”ni topish mushkul vazifaladan biri hisoblanadi. terminologiya zamonaviy lingvistik tadqiqotlarning aktual yo‘nalishlaridan biridir. hozirgi vaqtda terminologiya masalasining o‘sib borishi, bir tomondan, ilmfanning dinamik rivojlanishi tufayli yangi tushunchalarning ko‘payib borishi sababli deb qaralsa, ikkinchi tomondan, terminlarning shakllanish jarayoni, rivojlanishi va funksiyasi kabi masalalarning yetarli darajada o‘rganilmaganligi bilan bog‘liq hodisa deb izohlanadi. terminalogiya har bir til so’z boyligining juda kata qismini tashkil etadi. uning juda tez rivojlanishi ham bejiz emas, chunki u yangi so’zlar yasash imkonini beradi. biror tilning terminologiyasi ko’p terminlar tizimidan tashkil topgan. bilim, sanoat yoki madaniyatning biror maxsus sohasidagi biror so’z yoki …

2 / 17

lsa, shu soha terminologiyasi to‘xtovsiz ravishda kengayib bormoqda. ana shunday sohalardan biri bugungi kitobatchilik ishi bilan shug‘ullanuvchi poligrafiya-nashriyotchilik sohasidir. mazkur soha taraqqiyotiga e`tibor bersak, bu sohaga texnik vositalarning kirib kelishi, asosan, yigirmanchi asr boshlariga to‘g‘ri keladi. lekin uning eng taraqqiy etgan davri bugungi kundagi holatidir. hozirgi zamonaviy poligrafiya-nashriyotchilik tarmog‘i hujjatlarni tayyorlash va ularning nusxalarini ko‘paytirish, kitob holiga keltirish jarayonlarini o‘zida mujassamlashtirgan texnik vositalar qo‘llanadigan etakchi sohalardan biriga aylandi. natijada, ushbu soha terminologiyasiga juda ko‘plab yangi tushunchalar va ular bilan birga yangi ilmiy-texnikaviy terminlar ham kirib kelmoqda. lekin b.n.golovin “terminologiya” va “terminologik tizim” ifodalarini professional faoliyat sohalaridagi aloqador bir -biri bilan tushunchaviy leksiksemantik, so’z yasalishi va grammatik darajalarda bog’langan terminlar majmui” ni bildiruvchi sinonimlar sifatida ishlatishni taklif qiladi. boshqa mualliflar esa, aksincha “terminologiya” va “terminologik tizim” tushunchalarini farqlash lozimligini uqtirishadi, ya’ni “terminalogiya” tushunchasi ostida stixiyali tarzda to’planib boruvchi terminlar majmuini , “terminologik tizim” deganda esa inson bilimlari yoki faoliyatining ma’lum bir …

3 / 17

i. a.v.kalinin muayyan fanlar va kasb-korlikda ishlatiladigan so‘zlarni “maxsus leksika” deb ataydi va uni ikki guruhga ajratadi. [2: a.reformatskiy] 1. maxsus leksikaga, birinchi navbatda, terminlar kiradi. 2. maxsus leksika tarkibiga terminlardan tashqari professionalizmlar ham kiradi. u o‘z fikrini davom ettirib, “termin bilan professionalizmlar o‘rtasidagi farq shuki, termin bu muayyan fan, sanoat sohasi, qishloq xo‘jaligi, texnikadagi tamomila rasmiy bo‘lgan, qabul qilingan va qonunlashtirilgan biror tushunchaning ifodasidir, nomidir, professionalizm esa biror kasb, mutaxassislik, ko‘pincha jonli tilda tarqalgan, aslini olganda, tushunchaning qat`iy, ilmiy tavsifiga ega bo‘lmagan yarim rasmiy so‘zdir”,-deydi. ma’lumki, har bir fan sohasining rivojlanish va takomillashuv darajasi shu soha terminologiyasining qay darajada taraqqiy etganligi, shuningdek, tartibga solinganligi kabi belgilar bilan ham uzviy bog‘liqdir. chunki ilmiy adabiyotda qo‘llanadigan termin yoki uning ifoda shakli aniq va ravshan bo‘lmas ekan, unda, albatta, chalkashlik, noaniqlikkabi salbiy holatlar saqlanib qolaveradi. shu bois, v.p.danilenko ta’kidlaganidek, har bir fan yoki sohaning taraqqiyot ko‘rsatkichi shu soha terminologiyasining «qat`iy ilmiy terminologiya»ga …

4 / 17

ladi. umuman, ona tilida atamalarning puxta ishlanishi, tartibga solinishi darslik va qo‘llanmalar tuzish uchun ham, ona tilida dars olib borish uchun ham zarur bo‘lgan manbadir. shu boisadan bugungi o’zbek tilshunosligida terminologiya masalariga ahamiyat yildan yilga takomillash bormoqda. zeroki, atamalarning ishlanmaganligi va tartibga solinmaganligi nutq uslubiga ham ta’sir ko‘rsatadi. terminologiya voqelikni tushunishning ma’lum bir belgilangan sitemasini ifodalab, intelektual aloqa kanalining biri hisoblanadi. vinogradovning fikriga ko’ra “terminlarni yaratish va belgilashning ikki tomoni, ikki nuqtai nazari mavjud: til strukturasi va tushunish, semantic shartli ravishda ilimdagi u yoki bu tushunish sistemasining rivojlanishi” deya izoh beradilar. tilshunoslikda terminlarning o‘zgarishi hamda yangi terminlarning paydo bo‘lishi fan va texnika taraqqiyoti bilan uzviy bog‘liqdir. bu haqda tilshunos olim l.i.bojno quyidagilarni ta’kidlaydi: «texnika taraqqiyoti ta’sirida terminologiya o‘zaro aloqador ikki qonuniyat asosida, birinchidan, ilmiy-texnika progressi qonuniyatlari bilan, ikkinchidan, til rivojlanishining umumiy qonuniyatlari bilan bog‘liq ravishda o‘zgarib boradi» texnik malakaning endilikda ma’lum tor doiradan chiqib, ommaviy xarakterga ega bo‘layotganligi va turli …

5 / 17

materiallar, qurollar, asboblar, detallar va h.k.); xossalar; hisobiy tushunchalar (parametrlar, geometrik obrazlar va h.k.); o‘lchov birliklari”), a.v.kalinin esa termin bilan kasb-hunar so‘zlariningbir-biridan farqli ekanligini quyidagicha asoslashga intiladi: “termin – bu muayyan fan, sanoat sohasi, qishloq xo‘jaligi, texnikadagi tamomila rasmiy bo‘lgan, qabul qilingan va qonunlashtirilgan biror tushunchaning ifodasidir, nomidir, kasb-hunar so‘zlari esa – biror kasb, mutaxassislik o‘rtasida ko‘pincha jonli tilda tarqalgan, aslini olganda, tushunchaning qat`iy, ilmiy tavsifiga ega bo‘lmagan yarim rasmiy so‘zdir” albatta, bunday o‘zgarishlar o‘zbek tilining ish ko‘rish doirasini kengaytirib, uning leksik tarkibini yangi-yangi ilmiy va texnik terminlar bilan boyitdi. aslida termin va oddiy so‘zning farqli jihatlariga e`tibor qaratmoqchi bo‘lsak, bu hodisalarga o‘sha soha bilan shug‘ullangan olimlarning fikrlariga nazar solish va shu asosda termin va oddiy so‘z oppozitsiyani hal qilish maqsadga muvofiqdir. odatda, olimlar terminlarning quyidagi belgilarini ko‘rsatadilar: 1) termin bir ma’noli yoki bir ma’noli tendensiyaga ega; 2) termin aniq, nominativ funktsiyaga ega bo‘lib, unga emotsionallik, ekspressivlik, modallik funktsiyalari xos …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til va terminologiya"

til va terminologiya reja: i.kirish ii. asosiy qism: 1. termin va terminologiya haqida umumiy ma’lumot 2. termin atamasi yuzasidan olimlarning qarashlari 3.terminologiyaning bo’limlari iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar kirish hozirgi paytda dunyo tilshunosligining diqqat markazida turli xil mavzular bilan birga terminologiya ham turibdi. aynan shu davrda zamonaviy tilshunoslik fanida yanada keng ma’no kasb etgan va chuqurroq o‘rganilayotgan “terminologiya”ni topish mushkul vazifaladan biri hisoblanadi. terminologiya zamonaviy lingvistik tadqiqotlarning aktual yo‘nalishlaridan biridir. hozirgi vaqtda terminologiya masalasining o‘sib borishi, bir tomondan, ilmfanning dinamik rivojlanishi tufayli yangi tushunchalarning ko‘payib borishi sababli deb qaralsa, ikkinchi tomondan, terminla...

Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (30,7 КБ). Чтобы скачать "til va terminologiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til va terminologiya DOCX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram