terminologiya va terminlar

DOC 18 pages 85.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 85.0 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

4-mavzu. terminologiya.termin va so‘z. sohaviy terminblar ustida ishlash. reja: 1. so‘z va termin. 2. terminologiya fani va uning rivojlanishi. 3. terminologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. 4. terminlar va ularni o‘rganish masalalari. tayanch so`z va iboralar: so`z, termin, atama, terminologiya, mutaxassilik teminlari, davlat tili maqomi, tilimiz sofligi, milliy terminologiya, o‘zbek davlatchiligi, umumiste’moldagi so‘zlar, kasbiy atamalar, ilmiy atamalar. o‘zbek tiliga davlat tili maqomining berilishi buyuk istiqlol g‘oyasining ilk g‘alabasi, uning erki, huquqi, to‘liq amal qilishi uchun kurash yurtimiz tarixida mustaqillik uchun kurashning ramzi sifatida abadiy qoladi. yosh avlod qalbi va shuuriga ona-vatanga cheksiz muhabbat, milliy istiqlol g‘oyalariga sadoqat tuyg‘ularining chuqur singdirib borilayotgani shu abadiylikning kafolatidir. bu jarayonni davom ettirish, tilimiz sofligi va betakror jozibasi uchun kurashish har birimizdan jiddiy mas’uliyat talab qiladi. chunki til milliy ong, milliy g‘oya va milliy mafkurani shakllantiruvchi, ularning uzviyligini ta’minlovchi yetakchi vosita sanaladi. bunda terminologiya va hujjatchilikning o‘rni va ahamiyati beqiyosdir. milliy terminologiya o‘zbek davlatchiligining tarixiy – …

2 / 18

terminologiya masalalari bilan shug‘ullanishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan tadqiqotchi o‘zbek davlatchiligi tarixi hamda uning yuqorida qayd etilgan besh bosqichi taraqqiyotidan chuqur xabardor bo‘lishi kerak. shunda terminologiyada dublet va ma’nodoshlarning yuzaga kelishiga yo‘l qo‘yilmaydi, mavjudlariga esa sekin-astalik bilan barham beriladi. bu holat pirovard natijada terminologiyaning milliylik, bir ma’nolilik, qisqa va mantiqan izchillik kabi asosiy tamoyillari tarkib topishiga, «millatning buyuk yutug‘i va ajralmas belgisi» (o‘zbekiston respublikasining «davlat tili to‘g‘risidagi qonuni») bo‘lmish ona tilining terminologiya sohasidagi qusurlari barham topishiga, millat yaxlitligini ta’minlovchi kuch – adabiy tilning chuqur ildiz otishiga olib keladi. demak, davlat tilini asrab-avaylash, uning ma’naviy, huquqiy va ilmiy asosini mustahkamlash, qo‘llanish doirasini kengaytirishda terminologik savodxonlik va hujjatchilik asoslarini chuqur bilish alohida ahamiyat kasb etadi. ma’lumki, so‘zlar nutqimizda qo‘llanish doirasiga ko‘ra faol va nofaol kabi turlarga bo‘linadi. kundalik turmushumizda keng qo‘llanishda bo‘lgan so‘zlar faol so‘zlar hisoblanadi. bunday so‘zlar sirasiga ota, ona, aka, uka, opa, singil, ish non, kitob, maktab, muallim, daftar, …

3 / 18

dan kirib ornashayotgan menenjer, menejment, broker, nou–xou, shou, lizing, kliring, sertifikat, litsenziya kabi neologizmlarni kiritish mumkin. umumiste’moldagi so‘zlar bir yoki bir necha ma’noga egaligi bilan ham bir–biridan farq qiladi. chunonchi, bug‘doy, no‘xat, ajriq, terak, piyola, o‘rdak, qumursqa, qurt, oltmish, men, sen, o‘rik, shaftoli kabi so‘zlar bir ma’noli bo‘lsa, burun, yuz, ko‘z, qirq, qir, sur, tur, to‘r, bo‘z, tuz, uy, qo‘y, tol, quloq, bo‘l, tor kabi yuzlab, minglab so‘zlarning har biri bir nechadan qo‘shimcha ma’nolarga ham egadir. buyuk so‘z san’atkori alisher navoiy asarlarida birgina “shoh” so‘zi, shoh, podshoh, olloh, tangri, eng go‘zal, sabrli shaxmatning bosh donasi kabi mustaqil ma’nolardan tashaqari birikma holida yana 54 ma’noda qo‘llanganligi “alisher navoiy asarlari tilining izohli lug‘ati” 3-tomida qayd etilgan. mana shu birgina misolimizning o‘ziyoq o‘zbek tilining naqadar boyligidan, so‘zlarining serjiloligi, ko‘pma’noliligidan dalolat beradi. so‘zlar umumxalq tiliga, adabiy tuilga yoki ma’lum shevagagina xosligi bilan ham ajralib turadi. shuning uchun ham so‘zlarning talaffuz etilishi orqali ularning ma’lum …

4 / 18

ataladi. atama so‘zini abdurauf fitrat 1927-yilda nashr etilgan “nahf” kitobida birinchi bo‘lib qo‘llagan bo‘lsa-da, bu so‘z xx asrning 90-yillariga kelibgina keng ishlatila boshladi. ilmiy adabiyotlarda asosan “termin” so‘zi qo‘llanishda bo‘ldi. a.hojiiyevning “lingvistik terminlarning izohli lug‘ati”da terminga shunday ta’rif beriladi: “termin – lotincha termnus – chek, chegara, chegara belgisi. fan, texnika va boshqa sohalarga oid narsa haqidagi tushunchani aniq ifodalaydigan, ishlatilish doirasi shu sohalar bilan chegaralangan so‘z yoki so‘z birikmasi. terminlar bir ma’noli bo‘lishi, ekspressiya va emotsionallikka ega emasligi kabi belgilari bilan ham umumiste’mol so‘zlaridan farqlanadi”. (9, 88-89-b.) keltirilgan ta’rifdan ham ma’lum bo‘ladiki, atamalar o‘zi tegishli sohaga doir ma’lum bir tushunchani ifodalab, faqat bir ma’nodagina qo‘llanishi lozim. shuning uchun ham atamalar nafaqat ma’lum bir soha xodimlari uchun, balki u qo‘llanishda bo‘lgan til egalari uchun ham umummiy hisolanadi. atamaning ko‘p ma’noli bo‘lishi har qanday fan uchun ham ijobiy hol hisoblanmaydi. chunki uning ko‘p ma’noda qo‘llanishi ma’lum fan yoki shu atama tegishli bo‘lgan …

5 / 18

i imkoniyatlari asosida yoki tashqi manba, ya’ni boshqa tillardan o‘zlashtirish, tarjima qilish hisobiga paydo bo‘lishi mumkin. xx asrning o‘rtalaridan boshlab o‘zbek tiliga juda ko‘plab baynalmilal so‘zlar bilan bir qatorda fan, texnika, sport, madaniyat sohalariga oid atamalar ham kirib keldi. buning natijasida tabiiy fanlar, sport va texnika sohasini o‘zbek tilida o‘rganish qiyin bo‘lib qoldi. o‘zbek tiliga davlat tili huquqi berilishi va o‘zbkistonning mustaqillikka erishuvi bilan bu boradagi salbiy yo‘nalishga barham berila boshladi. chunki o‘zbek tili ham dunyodagi boshqa tillarning birortasidan na leksik, na grammatik va na uslubiy jihatdan qolishmaydi. aksincha, ona tilimizning, mutafakkir bobomiz hazrat alisher navoiy o‘zining “muhokamatul lug‘atayn” asarida isbot qilib berganidek, so‘z yasash, ma’no nozikliklarini ifodalash jihatidan ba’zi bir tillardan imkoniyati kengroq hamdir. atamalrni dastlab ikki katta guruhga bo‘lish mumkin. i. kasb-hunar atamalari. 2. ilmiy atamalar. kasb-hunar atamalari uzoq davrlardan beri xalqimiz tomonidan kasb-hunar sifatida rivojlantirilib kelinayotgan chorvachilik, dehqonchilik, kulolchilik, temirchilik, duradgorlik, gilamchilik, kashtachilik, oshpazlik, qandolatpazlik, tabibchilik va …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "terminologiya va terminlar"

4-mavzu. terminologiya.termin va so‘z. sohaviy terminblar ustida ishlash. reja: 1. so‘z va termin. 2. terminologiya fani va uning rivojlanishi. 3. terminologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. 4. terminlar va ularni o‘rganish masalalari. tayanch so`z va iboralar: so`z, termin, atama, terminologiya, mutaxassilik teminlari, davlat tili maqomi, tilimiz sofligi, milliy terminologiya, o‘zbek davlatchiligi, umumiste’moldagi so‘zlar, kasbiy atamalar, ilmiy atamalar. o‘zbek tiliga davlat tili maqomining berilishi buyuk istiqlol g‘oyasining ilk g‘alabasi, uning erki, huquqi, to‘liq amal qilishi uchun kurash yurtimiz tarixida mustaqillik uchun kurashning ramzi sifatida abadiy qoladi. yosh avlod qalbi va shuuriga ona-vatanga cheksiz muhabbat, milliy istiqlol g‘oyalariga sadoqat tuyg‘ularining chuqur...

This file contains 18 pages in DOC format (85.0 KB). To download "terminologiya va terminlar", click the Telegram button on the left.

Tags: terminologiya va terminlar DOC 18 pages Free download Telegram