oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi

DOCX 29 pages 46.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.9 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________ instituti fakulteti “ ” ta’lim yo’nalishi -kurs talabasi ning fanidan yozgan kurs ishi mavzu: oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi ilmiy rahbar: ___________________ mundarija: kirish…………………………………………………………………… 3 i bob. oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy asoslari………………………….. 5 1.1. filologik termin tushunchasi va uning shakllanish tarixiga doir ilmiy qarashlar……………………………………………….…………….......... 5 1.2. tilshunoslikda terminlarning leksik-semantik xususiyatlari va ularning ilmiy tilda tutgan oʻrni………………………………………….... 10 1.3. oʻzbek tili terminologiya tizimining rivojlanish bosqichlari va asosiy manbalari…………………………………….…………………………..... 15 ii bob. filologik terminlarning ilmiy tavsifi va ularning amaliy ahamiyati……………………...................... 18 2.1. oʻzbek tilshunosligidagi filologik terminlarning grammatik, semantik va stilistik tahlili…………………………………………………………... 18 2.2. zamonaviy filologik terminlarning o‘qitish jarayonidagi qo‘llanilishi va ularni tizimlashtirish yo‘llari…………………………………………. 20 2.3. filologik terminlarni milliy til asosida boyitish va unifikatsiyalashning istiqbollari…..…………………………………………………………….. 23 xulosa…………………………………………………………….….... 26 foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati……….................. 28 kirish tilshunoslik fanining eng muhim yo‘nalishlaridan biri — bu filologik terminlar tizimini o‘rganishdir. har qanday fan sohasi kabi tilshunoslik ham …

2 / 29

tavsifini o‘rganish orqali tilning strukturasi, so‘z yasalish jarayonlari, semantik o‘zgarishlar hamda ilmiy uslubning shakllanish qonuniyatlarini aniqlash mumkin. shu bilan birga, bu mavzu o‘zbek tili terminologiyasi rivojlanishining tarixiy ildizlarini o‘rganish, terminlarning rus tili, arab tili, fors tili kabi manbalardan kirib kelish jarayonini tahlil qilish, shuningdek, ularni milliy til negizida standartlashtirish masalalarini yoritishga imkon beradi. kurs ishining dolzarbligi - o‘zbek tilshunosligida filologik terminlar masalasi bugungi kunda dolzarb ilmiy muammolardan biri hisoblanadi. mustaqillik yillarida o‘zbek tili davlat tili sifatida barcha sohalarda keng qo‘llanilayotgan bir paytda, ilmiy terminologiyaning mukammallashuvi, filologik atamalarni milliy til negizida ishlab chiqish zaruriyati yuzaga keldi. bu jarayon nafaqat terminlarning mazmunini aniqlashni, balki ularning grammatik, semantik va uslubiy xususiyatlarini chuqur tahlil qilishni ham taqozo etadi. shuningdek, xalqaro ilmiy maydonda o‘zbek tili imkoniyatlarini kengaytirish, fanlararo hamkorlikni mustahkamlash va milliy ilmiy atamalar tizimini yaratish jarayonida filologik terminlarning o‘rni beqiyosdir. bugungi kunda “semantika”, “morfema”, “sintaksis”, “diskurs”, “stilistika” kabi atamalar tilshunoslik fanining ilmiy asoslarini tashkil …

3 / 29

ususiyatlari, ma’no tizimi va qo‘llanish me’yorlarini o‘rganishdir. predmet doirasida terminlarning semantik maydoni, sinonimik va antonimik munosabatlari, shuningdek, ularning xalqaro atamalar tizimiga nisbatan o‘ziga xosliklari tahlil qilinadi. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida mavjud bo‘lgan filologik terminlarning ilmiy tavsifini yaratish, ularning grammatik, semantik, stilistik va etimologik xususiyatlarini tahlil qilish hamda ularni o‘qitish va ilmiy izlanishlarda qo‘llash imkoniyatlarini yoritishdan iborat. ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: 1. filologik termin tushunchasining mohiyati va ilmiy asoslarini o‘rganish; 2. o‘zbek tilidagi filologik terminlarning shakllanish manbalari va tarixiy taraqqiyotini tahlil qilish; 3. terminlarning leksik-semantik xususiyatlarini, grammatik va stilistik jihatlarini aniqlash; 4. zamonaviy o‘zbek tilshunosligida filologik terminlardan foydalanish me’yorlarini o‘rganish; 5. filologik terminologiyani tizimlashtirish, ularni milliy til asosida boyitish va standartlashtirish yo‘llarini belgilash; 6. filologik terminlarning ta’lim jarayonidagi qo‘llanilish samaradorligini tahlil qilish. kurs ishining tuzilishi - kurs ishi kirish qismi, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati va ilovalardan iborat. i bob. oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy …

4 / 29

anadi va ilmiy muloqot amalga oshiriladi. har bir filologik termin o‘zida ma’lum bir tushuncha, hodisa yoki jarayonning ilmiy nomini mujassamlashtiradi. masalan, “morfologiya” so‘zi yunoncha “morphe” — “shakl” va “logos” — “ta’limot” so‘zlaridan tarkib topgan bo‘lib, “so‘z shakli haqidagi ta’limot” ma’nosini bildiradi. shu tariqa termin nafaqat leksik birlik sifatida, balki ilmiy tushunchaning mazmunini aniqlovchi belgili vosita sifatida namoyon bo‘ladi[footnoteref:1]. [1: abdullayeva n. zamonaviy o‘zbek tilshunosligi. – toshkent: fan, 2022. – 256 b.] filologik terminlarning mazmun-mohiyatini belgilovchi asosiy jihat ularning semantik aniqligi va ilmiy mazmundorligidir. oddiy so‘zlardan farqli o‘laroq, terminlar bir ma’noli, ya’ni monosemantik birliklar bo‘lishi kerak. bu holat ilmiy tilda noaniqlikni oldini olishga xizmat qiladi. masalan, “gap” so‘zi oddiy tilda “suhbat”, “so‘zlashuv”, “voqea” ma’nolarida ishlatilsa, tilshunoslikda bu termin faqat “predikativ birlik”ni bildiradi, ya’ni “egalik va kesimlik munosabatiga asoslangan grammatik birlik”. shu orqali terminlarning semantik chegaralari aniq belgilanadi. filologik terminlarning lingvistik xususiyatlaridan biri ularning leksik tizimdagi alohida qatlamni tashkil etishidir. terminlar odatda …

5 / 29

ordamida hosil qilinadi yoki mavjud so‘zlarning semantik o‘zgarishi orqali yangi terminlar yuzaga keladi[footnoteref:2]. masalan, “so‘zlashuv”, “nutqiylik”, “semantik”, “morfemika”, “fonetika” kabi terminlar yasama so‘zlar hisoblanadi. ularning morfologik tuzilishida –lik, –ika, –ika, –tika kabi suffikslar faol ishtirok etgan. bu hodisa terminlarning o‘zbek tilining so‘z yasash tizimi bilan bevosita bog‘liq ekanini ko‘rsatadi. [2: akbarova m. o‘zbek tilidagi sintaktik birikmalarni o‘qitish metodikasi. – toshkent: ta’lim, 2021. – 184 b.] filologik terminlarning yana bir xususiyati ularning xalqaro miqyosda ishlatilish imkoniyatiga ega bo‘lishidir. ko‘plab filologik terminlar, ayniqsa lingvistik atamalar, yunon yoki lotin manbalaridan kirib kelgan. bunday terminlar butun dunyo tilshunosligida yagona ilmiy tushunchani anglatadi. masalan, “fonetika”, “leksikologiya”, “semantika”, “stilistika”, “morfologiya” kabi terminlar barcha tillarda deyarli bir xil shaklda qo‘llanadi. bu holat terminlarning universallik xususiyatini ko‘rsatadi. shu bilan birga, o‘zbek tilida milliy terminologiyani yaratish jarayonida bu so‘zlar o‘zlashgan holda, fonetik va grammatik jihatdan moslashtirilgan. filologik terminlarning lingvistik xususiyatlarini tahlil qilishda ularning sinonimiyasi va variantliligi ham muhim o‘rin …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi"

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________ instituti fakulteti “ ” ta’lim yo’nalishi -kurs talabasi ning fanidan yozgan kurs ishi mavzu: oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi ilmiy rahbar: ___________________ mundarija: kirish…………………………………………………………………… 3 i bob. oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy asoslari………………………….. 5 1.1. filologik termin tushunchasi va uning shakllanish tarixiga doir ilmiy qarashlar……………………………………………….…………….......... 5 1.2. tilshunoslikda terminlarning leksik-semantik xususiyatlari va ularning ilmiy tilda tutgan oʻrni………………………………………….... 10 1.3. oʻzbek tili terminologiya tizimining rivojlanish bosqichlari va asosiy manbalari…………………………………….…………………………..... 15 ii bob. filolo...

This file contains 29 pages in DOCX format (46.9 KB). To download "oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek tilshunosligida filologi… DOCX 29 pages Free download Telegram