oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi

PPTX 29 pages 213.0 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 213.0 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

402-guruh talabasi vayitova hilola oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi reja oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy asoslari filologik terminlarning ilmiy tavsifi va ularning amaliy ahamiyati zamonaviy filologik terminlarning o‘qitish jarayonidagi qo‘llanilishi va ularni tizimlashtirish yo‘llari oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy asoslari filologik terminlarning mazmun-mohiyati va lingvistik xususiyatlarini tahlil qilish o‘zbek tilshunosligida alohida ilmiy yo‘nalish sifatida shakllangan bo‘lib, u ilmiy tafakkurning aniqligi, nutq madaniyatining ilmiylik darajasini belgilovchi muhim omil hisoblanadi. “filologik termin” tushunchasi asosan tilshunoslik, adabiyotshunoslik, matnshunoslik, stilistika, leksikologiya kabi fanlarda ishlatiladigan atamalar majmuasini anglatadi. ushbu terminlar ilmiy so‘zlashuvning asosiy komponenti bo‘lib, ular orqali nazariy bilimlar ifodalanadi va ilmiy muloqot amalga oshiriladi. har bir filologik termin o‘zida ma’lum bir tushuncha, hodisa yoki jarayonning ilmiy nomini mujassamlashtiradi. masalan, “morfologiya” so‘zi yunoncha “morphe” — “shakl” va “logos” — “ta’limot” so‘zlaridan tarkib topgan bo‘lib, “so‘z shakli haqidagi ta’limot” ma’nosini bildiradi. shu tariqa termin nafaqat leksik birlik sifatida, balki ilmiy tushunchaning mazmunini aniqlovchi belgili vosita …

2 / 29

fodalovchi vosita sifatida ham ahamiyat kasb etadi. filologik terminlarning tarixiy shakllanish bosqichlari va ilmiy qarashlarning evolyutsiyasi masalasi filologiya fanining eng muhim, shu bilan birga eng murakkab yo‘nalishlaridan biridir. har qanday ilmiy sohada bo‘lgani kabi, filologiyada ham atamalar tizimi uzoq tarixiy taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tgan, turli davrlarda ilmiy tafakkur, madaniy muhit, til siyosati va metodologik qarashlarga ko‘ra shakllanib borgan. terminlarning paydo bo‘lishi va ularning ma’nosining o‘zgarishi filologik tafakkurning o‘sish bosqichlari bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, bu jarayon har bir tarixiy davrda o‘ziga xos lingvistik va falsafiy asosga ega bo‘lgan. dastlabki bosqichda filologik terminlar tabiiy ravishda xalq tili asosida shakllangan. bu davrda ilmiy so‘z boyligi hali mustaqil tizim sifatida ajralmagan, balki ko‘proq adabiy nutq, diniy matnlar va tarixiy yozuvlarda uchraydigan turg‘un iboralar asosida rivojlanib borgan. masalan, qadimiy yunon va lotin tillarida “philologia” so‘zi “so‘zga muhabbat” degan ma’noda qo‘llangan bo‘lib, bu atama keyinchalik tilshunoslik, adabiyotshunoslik va matnshunoslik kabi fanlarning umumiy nomiga aylangan. shu tariqa …

3 / 29

ona, lekin ilmiy mazmunga ega shakllari saqlanib qolgan. o‘rta asrlarda o‘zbek tili terminologiyasining rivojlanishi fors va arab tillari bilan o‘zaro ta’sir jarayonida davom etdi. bu davrda ilm-fan, falsafa, tibbiyot, matematika, adabiyot va fiqh sohalariga oid atamalar asosan arabcha va forscha ildizlarga ega bo‘ldi. keyingi bosqich jadidchilik davriga to‘g‘ri keladi. xix asr oxiri va xx asr boshlarida o‘zbek ziyolilari milliy uyg‘onish harakati orqali ilm-fan, ma’rifat va adabiyotning rivojlanishiga katta hissa qo‘shdilar. bu davrda yangi terminlar yaratish jarayoni jadallashdi. masalan, “maktab”, “darslik”, “ilmiy jamiyat”, “kitobxon”, “muallif”, “matbaa”, “gazeta”, “xalq maorifi” kabi atamalar keng qo‘llanila boshlandi. 1 2 3 filologik terminlarning ilmiy tavsifi va ularning amaliy ahamiyati o‘zbek tilshunosligidagi filologik terminlarning grammatik, semantik va stilistik tahlili masalasi tilshunoslik nazariyasining eng muhim va murakkab yo‘nalishlaridan biridir. filologik terminlar — bu ilmiy fikrning aniqligini ta’minlovchi, ilmiy konsepsiyalarni mantiqiy asosda ifodalovchi maxsus leksik birliklardir. ularning grammatik, semantik va stilistik tahlili orqali nafaqat tilning ilmiy sohada qanday …

4 / 29

monidan ham ishlatiladi va bu ularning stilistik doirasini kengaytiradi. filologik terminlarning tahlilida ularning kelib chiqish manbai ham muhim o‘rin tutadi. ko‘pgina terminlar yunon, lotin, arab va rus tillaridan o‘zlashtirilgan bo‘lib, ular o‘zbek tili grammatik tizimiga moslashgan holda ishlatiladi. masalan, “morfologiya” (yunoncha “morphe” – shakl, “logos” – ta’limot), “fonetika” (“phōnē” – tovush), “sintaksis” (“syntaxis” – joylashuv, tartib) kabi terminlar bugungi o‘zbek tilida to‘liq o‘zlashtirilgan va milliy til qonuniyatlariga moslashgan holda faol ishlatiladi. bunday terminlarning semantik tahlili ularning asl ma’nosi va zamonaviy tilshunoslikdagi qo‘llanma kontekstlarini farqlash imkonini beradi. filologik terminlarni tizimlashtirish ularning o‘zaro aloqadorligini, semantik maydonlarini aniqlash orqali amalga oshiriladi. bu jarayonda terminlar semantik tarmoqlar asosida guruhlanadi. filologik terminlarni o‘qitishda zamonaviy metodlardan foydalanish ham alohida ahamiyatga ega. bugungi kunda interfaol dars uslublari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, elektron lug‘atlar va onlayn termin bazalarining joriy etilishi o‘quv jarayonini samarali tashkil etishga xizmat qilmoqda. zamonaviy filologik terminlarning o‘qitilishi jarayonida terminologik tafakkurni shakllantirish muhim bosqich hisoblanadi. talabalar terminlarning …

5 / 29

til asosida boyitish va unifikatsiyalash masalasi bugungi o‘zbek tilshunosligining eng dolzarb ilmiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. har qanday tilning ilmiy salohiyati, eng avvalo, uning terminologik tizimining boyligi, tizimliligi va izchilligi bilan belgilanadi. shu boisdan filologik terminlarni milliy til asosida shakllantirish va boyitish, ularni yagona me’yoriy tizimga keltirish, ya’ni unifikatsiyalash masalasi nafaqat lingvistik, balki madaniy va ijtimoiy ahamiyatga ham ega. xulosa o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi bo‘yicha olib borilgan izlanishlar natijasida tilshunoslik terminologiyasi nafaqat til tizimini o‘rganishning asosi, balki ilmiy tafakkurni shakllantiruvchi, ilmiy bilimlarni aniqlik bilan ifodalovchi vosita sifatida ham muhim o‘rin egallashi aniqlandi. filologik terminlarning mazmun-mohiyatini chuqur tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, har bir termin o‘zida ma’lum tarixiy tajriba, ilmiy maktablar ta’siri va zamonaviy til taraqqiyotining belgilari mujassamdir. foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati abdullayeva n. zamonaviy o‘zbek tilshunosligi. – toshkent: fan, 2022. – 256 b. akbarova m. o‘zbek tilidagi sintaktik birikmalarni o‘qitish metodikasi. – toshkent: ta’lim, 2021. – 184 b. ismoilov t. o‘zbek …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi"

402-guruh talabasi vayitova hilola oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi reja oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy asoslari filologik terminlarning ilmiy tavsifi va ularning amaliy ahamiyati zamonaviy filologik terminlarning o‘qitish jarayonidagi qo‘llanilishi va ularni tizimlashtirish yo‘llari oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning nazariy asoslari filologik terminlarning mazmun-mohiyati va lingvistik xususiyatlarini tahlil qilish o‘zbek tilshunosligida alohida ilmiy yo‘nalish sifatida shakllangan bo‘lib, u ilmiy tafakkurning aniqligi, nutq madaniyatining ilmiylik darajasini belgilovchi muhim omil hisoblanadi. “filologik termin” tushunchasi asosan tilshunoslik, adabiyotshunoslik, matnshunoslik, stilistika, leksikologiya kabi fanlarda ishlat...

This file contains 29 pages in PPTX format (213.0 KB). To download "oʻzbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek tilshunosligida filologi… PPTX 29 pages Free download Telegram