transpirasiy

DOC 39.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425984806_60270.doc m m 1 transpirasiy reja: 1. transpirasiya va uning o’simliklar hayotidagi ahamiyati. 2. transpirasiya unumdorligi va koeffisiyenti. 3. barglarning transpirasiyaga moslashib tuzilishi. 4. o’simliklarning suv muvozanati. 5. antitranspirantlar, ularning turlari va ahamiyati. tayanch so’zlar: transpirasiya, transpirasion organ, harorat, yorug’lik energiyasi, transpirasiya jadalligi, transpirasiya unumdorligi, transpirasiya koeffisiyenti, og’izchalar harakati, kutikulyar transpirasiya, suv muvozanati, suv taqchilligi, so’lish koeffisiyenti, antitranspirantlar va guruhlari. o’simliklar tanasi orqali suvning bug’lanishiga transpirasiya deyiladi. transpirasiya o’simliklar tanasida sodir bo’ladigan eng muhim fiziologik jarayonlardan biridir. asosiy transpirasiya organi bargdir. o’simliklar barg yuzasining kattaligi co2 ning ko’p yutilishi, yorug’lik energiyasidan effektiv foydalanish va suv bug’latuvchi yuzaning keng bo’lishini ta’minlaydi. suv barg yuzasidan asosan og’izchalar orqali bug’lanadi. buning natijasida barg hujayralarida suv miqdori kamayadi va so’rish kuchi ortadi. barglarda so’rish kuchining ortishi o’z navbatida barg tomirlari va naylaridan suvni tortib olish jarayonini faollashtiradi. yuqoridan tortib oluvchi kuchning paydo bo’lishi, o’simlik tanasi boylab suv harakatini yana tezlashtiradi. shunday qilib, yuqoridan harakatga …

bo’lishi ham mumkin. o’rta osiyo sharoitida yozning issiq kunlarida g’o’zaning transpirasiya jadalligi 450-1200 g/m2 gacha ko’tarilishi mumkin. transpirasiya unumdorligi deb 1000 g. sarflangan suv hisobiga hosil bo’lgan organik modda miqdoriga aytiladi. bu ko’pchilik o’simliklar uchun 1-8 g ga teng, o’rtacha 3 g atrofida bo’ladi. boshqacha qilib aytganda, butun o’simlik tanasi orqali bug’langan suvning 99,8 % transpirasiyaga, qolgan 0,2% organik modda hosil qilish uchun sarflanadi. umuman transpirasiyaning so’rish kuchi o’simlik turlariga ham bog’liq. daraxtchil o’simliklarda bu kuch ildiz bosimidan bir necha marta yuqori. o’tchil o’simliklarda esa aksincha ildiz bosimi yuqori, lekin shunga qaramay transpirasiyaning so’rish kuchi ham muhim ahamiyatga ega. transpirasiya o’simliklarni yuqori harorat ta’siridan saqlaydi. odatda transpirasiya tufayli o’simlik tanasi harorati atmosfera haroratidan bir necha gradus past bo’ladi. biroq ayrim o’simliklarda yuqoriroq bo’lishi ham mumkin. masalan, sahrolardagi o’simliklar barglarining harorati quyoshning kuchli issiqlik energiyasini yutishiga qaramasdan, soyadagi barglarga nisbatan 6-7 o c ga ko’p. bu esa yozning issiq kunlarida o’simlikning …

ng uchun ham transpirasiya jadalligi bargdagi og’izchalarning soniga va ularning ochiq yoki yopiqligiga ham bog’liq. og’izchalarning soni 1 mm2 barg yuzasida 50-500 ta va undan ko’proq ham bo’lishi mumkin. bu ko’proq o’simlik turlariga, navlariga va suv bilan ta’minlanish sharoitlariga bog’liq. og’izchalar ochiq yoki yopiq bo’lishi mumkin. bunga har xil omillar sabab. eng muhimi suv bilan ta’minlashdir. suv yetarli sharoitda og’izchalari ochiladi va kamligida aksincha yopiladi. ko’pchilik o’simliklarning bargidagi og’izchalar yorug’likda ochilib, qorong’iliqda yopilishi ham mumkin. og’izchalar yopiq vaqtda suv bug’larining tashqariga chiqishi to’xtaydi va hujayra oraliqlari namlik havoga to’ladi. natijada transpirasiya jadalligi ham sekinlashib, to’xtash holatiga yaqinlashadi. bunday vaqtlarda kutikulyar transpirasiyagina davom etadi. u og’izchalar orqali bo’ladigan transpirasiyadan 10-20 martagacha sekin. kutikulyar transpirasiyaning jadalligi kutikulaning qalinligiga ham bog’liq. ya’ni kutikulasi juda yupqa bo’lgan yosh barglarda kuchliroq, kutikula qavati qalinlashgan qariroq barglarda sekin bo’ladi. umuman, transpirasiya o’simliklar uchun zarur fiziologik jarayondir. uning jadalligi juda ko’p ichki va tashqi omillarga bog’liq. o’simliklarning …

hib ketishiga yo’l qoymaydi. transpirasiya ham juda kuchayib ketganda, tuproqda suvning miqdori kamayib qolsa, o’simliklarga kirayotgan suvning miqdori ham juda kamayib ketadi va o’simliklarning suv muvozanati ancha qattiq buziladi. bu ayniqsa, sutkaning eng issiq soatlarida sodir bo’ladi. suv taqchilligi roy berganda barglar so’lib va osilib qoladi. suv taqchilligini quyidagi formula bilan aniqlash mumkin: d = ( ) 100 bu yerda d – suv taqchilligi; m – barg kesmalarining (doiracha) suvga solguncha bo’lgan og’irligi, g; m1 – barg kesmalarining 60 min. davomida suvda saqlangandan keyingi og’irligi, g. so’ligan o’simlik o’z vaqtida suv bilan ta’minlansa u yana (normal) turgor holiga qaytadi. o’simliklar vaqtincha yoki uzoq vaqtgacha so’lishi mumkin. vaqtincha so’lish havo juda issiq va quruq bo’lganida roy beradi. ya’ni suv muvozanati buziladi, lekin kechga tomon transpirasiya pasayib qolishi bilan o’simlikka o’tadigan suv miqdori bilan undan chiqib ketadigan suv miqdori yana baravarlashadi va o’simliklar o’zlarining avvalgi holatiga qaytadi. vaqtincha so’lish o’simlikka ko’p zarar …

kungaboqar, kartoshka) tanasidagi suvning 25 – 30% ni yo’qotganda ham ularda so’lishning tashqi belgilari yaxshi sezilmaydi. soyaga chidamli o’simliklar suvlarini 13 –15 % yo’qotishi bilan so’lib qoladilar. botqoqlikda yashovchi o’simliklar eng chidamsiz bo’lib, suv taqchilligi 7 % bo’lganda qurib qoladi. antitranspirantlar. keyingi yillarda bir qancha moddalar olindiki, ularni o’simliklarga purkaganda transpirasiya jadalligi sezilarli darajada pasayadi.bunday xususiyatga ega bo’lgan moddalarga antitranspirantlar deyiladi. hamma antitranspirantlar ikki guruhga bo’linadi: 1)og’izchalarning yopilishini ta’minlaydigan moddalar, 2)barg o’stida yupqa parda hosil qiluvchi moddalar. og’izchalarning yopilishini ta’minlaydigan moddalarga fenilmerkurasetat c8h8h8o2, dodesenilsuksinat-ch2-(ch)n–cn-ch2-chcooh-ch2cooh, abssizin kislotasi-c15h20o4 kiradi. bu moddalar o’simlikka purkalganda og’izchalarni tashkil qilgan hujayralarning turgori kamayadi va ular yopiladi. masalan, makkajo’xori, tamaki, topinambur, qarag’ay barglarida, fenilmerkurasetatning 10-4m eritmasi purkalganda, og’izchalar 2 xafta mobaynida yopiq bo’lgan. transpirasiya jadalligi esa 50%gacha pasaygan. ikkinchi gruppa moddalarga, polimerlar – polietilen, polipropilen, polistrol kabilar kiradi. bular barglarning o’stida plyonka qavati hosil qiladi va natijada suv bug’larining ajralib chiqishiga mexanik to’siq hosil bo’ladi. tekshirishlar natijasiga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "transpirasiy"

1425984806_60270.doc m m 1 transpirasiy reja: 1. transpirasiya va uning o’simliklar hayotidagi ahamiyati. 2. transpirasiya unumdorligi va koeffisiyenti. 3. barglarning transpirasiyaga moslashib tuzilishi. 4. o’simliklarning suv muvozanati. 5. antitranspirantlar, ularning turlari va ahamiyati. tayanch so’zlar: transpirasiya, transpirasion organ, harorat, yorug’lik energiyasi, transpirasiya jadalligi, transpirasiya unumdorligi, transpirasiya koeffisiyenti, og’izchalar harakati, kutikulyar transpirasiya, suv muvozanati, suv taqchilligi, so’lish koeffisiyenti, antitranspirantlar va guruhlari. o’simliklar tanasi orqali suvning bug’lanishiga transpirasiya deyiladi. transpirasiya o’simliklar tanasida sodir bo’ladigan eng muhim fiziologik jarayonlardan biridir. asosiy transpirasiya organi bargdir....

DOC format, 39.5 KB. To download "transpirasiy", click the Telegram button on the left.

Tags: transpirasiy DOC Free download Telegram