badiiy adabiyotning ikkiyoqlama mohiyati

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756427.doc αζαρ reja: 1. badiiy adabiyot haqida adabiyotshunoslikdagi bahslar to`g`risida. 2. badiiy adabiyot ham ijtimoiy ong, ham san`at sohasi sifatida. 3. badiiy adabiyotning ijtimoiy tabiati. xx asr boshlarida ulug` yurtdoshimiz cho`lpon "adabiyot nadir?" degan savolni o`rtaga tashlagan va shu nomli maqolasida unga baholi qudrat javob izlagan edi. asrimizning o`rtalarida ulug` fransuz yozuvchisi va adabiyotshunosi j.p.sartr ham huddi shu nomli maqola bilan chiqqan hamda shu savolga o`zicha javob bergan edi. agar biz diqqat bilan kuzatsak, insoniyat ongini tanigandan beri ushbu savol u yoki bu tarzda muntazam qo`yilib kelishiga guvoh bo`lamiz. qizig`i shundaki, bu savolga har bir davr o`zicha javob beradi, boz ustiga, bir davrda yashayotgan odamlarning javoblari-da bir-biridan jiddiy farqlanadi. tugal va uzil-kesil javob berilishi mumkin bo`lmagan "adabiyot nadir?" savolining hozirgi kunda ham kun tartibida turgani tabiiy. bugungi kunda mazkur savol tegrasidagi bahslar "adabiyot san`atmi yoki ong sohasimi", "adabiyot ijtimoiy bo`lishi kerakmi yoki yo`qmi", "adabiyot ommaviy bo`lishi kerakmi yoki elitarmi" kabi …

holbuki, adabiyotda faqat vositani ko`rishlik qanchalik xato bo`lsa, unda "sof san`at"nigina ko`rish ham shunchalik xatodir. "sof san`at" tarafdorlari adabiyotning ijtimoiy ong sohasi ekanligini inkor qiladilar, juda insof qilganlari adabiyotning bu jihatiga e`tiborsizroq, ko`z yumib qaraydilar. biz aql va hisni bir-biriga ko`pincha zid qo`yamiz, holbuki, bu narsa vujudimizda aql va hisning bir paytda mavjud bo`lishiga, ikkisining birlikda inson ruhiyatini tashkil etishiga halaqit bermaydi. bas, nega endi inson ruhiy faoliyatining mahsuli bo`lgan adabiyot ularning ikkisini o`zida jam qilolmas ekan?! bu masalani badiiy ijod tabiatidan kelib chiqib tushunish va tushuntirish o`ng`ayroq ko`rinadi. adabiyotning ilk namunalari sanaladigan asotir(mif)larni, afsonalarni esga olaylik. axir, "avesto"dagi rivoyatlar yoxud qadim yunon yoki misr afsonalari tabiatni, insonning paydo bo`lishi, uning o`limi sirlari va sh.k. muammolarni bilishga intilish natijasi emasmi? albatta, hozirgi insonning tafakkur darajasi ham, adabiyot va san`atning rivojlanish darajasi ham ulardan ko`z ilg`amas darajada uzoqlashdi. lekin badiiy ijodga turtki beradigan birlamchi omil hamon bilish ehtiyoji bo`lib qoldi. to`g`ri, …

otgan masalaning yechimini tabiat manzarasida, hayotdagi biron bir holatda, hodisa va sh.k.larda ko`rishi, ya`ni, o`sha narsada hikmat ko`rishi-da mumkin. ijodkor o`z asarida o`sha narsani (manzara, holat, hodisa va sh.k.) aks ettirishning o`zi bilanoq ehtiyojni qondiradi. qatag`on davrida insonning qadrsizlangani, butun boshli jamiyatning totalitar tuzum oldidagi ojizligiyu kishilarning o`zgalar fojiasiga tomoshabin bo`lib turgani haqida o`ylagan va azob chekkan a.qahhor "o`g`ri"da tasvirlangan voqeada, mustabid tuzum sharoitidagi ijodkor qismatini oybek "na`matak"dagi manzarada ko`rgan bo`lsa ne ajab?! aytmoqchimizki, shu asarlarni yaratish bilan har ikki ijodkor ruhiyatida paydo bo`lgan bilish ehtiyoji qondirildi. zero, ijod onlarida har ikkisi ham o`zini o`ylatgan masalani o`zicha hal qildi, muayyan bir to`xtamga keldi. albatta, bu asarlarni har birimiz o`zimizcha tushunamiz, sababki, biz ulardagi obrazlar tilini o`zimizcha mantiq tiliga ko`chiramiz — anglaymiz. biroq bu narsa asarning yaratilishiga turtki bo`lgan bilish ehtiyojining genetik jihatdan ijtimoiy harakterga egaligini inkor qilolmaydi. badiiy ijodga turtki beruvchi bilish ehtiyojining turli sath va navdagi ijtimoiy munosabatlar asosida …

bini jumbushga solgan voqeaning, holatning suratini chizish bilan kifoyalanadi. mahorat bilan tasvirlangan holat tasavvurida jonlangan onlarda (hikoyani o`qish jarayonida) o`quvchi adibning (ijod onlaridagi) his-tuyg`ularini qalbdan kechiradi. biroq yozuvchi ijod onlarida qay muammoni badiiy idrok etishga intilgani doim ham ko`zga tashlanavermaydi. buning hech bir ajablanarli joyi ham yo`q: badiiy asar arifmetik, fizik va yo boshqa sh.k. masala emaski, unda konkret shartlar ko`rsatib qo`yilsa. shunga qaramay, matnda doim ham aks etmagani holda ham bilish ehtiyoji badiiy ijodga turtki beruvchi asosiy omil bo`lib qolaveradi. misolga olingan har ikki asarda ham bir narsaning mohiyati boshqa narsa orqali anglanayotganiga shohid bo`layotirmiz. har ikki ijodkor ham o`zlarini o`ylatgan muammolarni anglash uchun hayotga aynan taqlid qilgani, hayotdan nusxa ko`chirgani yo`q. zero, bir narsaning mohiyatini ikkinchi narsada ko`rish uchun aqlning o`zi kamlik qiladi, buning uchun ijodkorda avvalo san`atkorona nigoh, san`atkorga xos "qalb ko`zi" bo`lishi lozim. ya`niki, adabiyotdagi bilish fandagidek ratsional bilishgina emas, unda aql bilan barobar his, sezgi …

dagi holati, uning zo`riqib ishlayotgan ongiyu jumbush urgan qalbi esa asar matnida muhrlanadi. modomiki badiiy ijod bilishga qaratilgan jarayon ekan, demak, badiiy adabiyot ham ongga aloqador hodisa, faqat bunda bilishning san`atga xos yo`lidan boriladi. bungacha aytilganlarga tayanib, adabiyot ikkiyoqlama hodisa, u san`atga ham, ijtimoiy ongga ham birdek aloqadordir degan xulosaga kelish mumkin. adabiy bahslarda tez-tez ko`tarilib turgan "adabiyot ijtimoiy bo`lishi kerakmi yoki yo`qmi" masalasi ham sho`ro davri adabiy siyosati ta`sirida yuzaga keldi, o`tkirlashdi. adabiyotning ijtimoiy ekanligini inkor qilish ma`qul bo`lmaganidek, uning individual-shaxsiy hodisa ekanligini ham inkor etib bo`lmaydi. bu da`vo faqat murosa ilinjida, bahsda oraliqni — eng havfsiz mavqeni egallash ilinjida emas. mazkur savolga javob berish uchun biz adabiyotning predmeti masalasiga to`xtalishimiz zarur. adabiyotshunoslikka oid asarlarda, darsliklarda "badiiy adabiyotning predmeti — inson" deb ko`rsatiladi. biroq mazkur fikrni tor tushunish, uni mutlaqlashtirish unchalik to`g`ri bo`lmaydi. chunki adabiyot insonni alohida(izolyatsiya qilingan holda) emas, balki jamiyat, tabiat(bir so`z bilan aytganda — borliq) bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy adabiyotning ikkiyoqlama mohiyati"

1662756427.doc αζαρ reja: 1. badiiy adabiyot haqida adabiyotshunoslikdagi bahslar to`g`risida. 2. badiiy adabiyot ham ijtimoiy ong, ham san`at sohasi sifatida. 3. badiiy adabiyotning ijtimoiy tabiati. xx asr boshlarida ulug` yurtdoshimiz cho`lpon "adabiyot nadir?" degan savolni o`rtaga tashlagan va shu nomli maqolasida unga baholi qudrat javob izlagan edi. asrimizning o`rtalarida ulug` fransuz yozuvchisi va adabiyotshunosi j.p.sartr ham huddi shu nomli maqola bilan chiqqan hamda shu savolga o`zicha javob bergan edi. agar biz diqqat bilan kuzatsak, insoniyat ongini tanigandan beri ushbu savol u yoki bu tarzda muntazam qo`yilib kelishiga guvoh bo`lamiz. qizig`i shundaki, bu savolga har bir davr o`zicha javob beradi, boz ustiga, bir davrda yashayotgan odamlarning javoblari-da bir-biridan jidd...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "badiiy adabiyotning ikkiyoqlama mohiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy adabiyotning ikkiyoqlama… DOC Бесплатная загрузка Telegram