adabiyotning ijtimoiy vazifasi

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662584277.doc αζαρ adabiyotning ijtimoiy vazifasi r e j a: 1. adabiyot-ijtimoiy ongning o‘ziga xos sohasi va ijtimoiy taraqqiyotning qudratli omili sifatida. 2. adabiyot va zamonaviylik. 3. adabiyot hayotning in’ikosi ekanligi. 4. adabiyot - hayot ustidan chiqarilgan hukm ekanligi. adabiyot–hayot hodisalari ustidan hukm. adabiyot – hayotni qayta qurish quroli. zamonaviylik va ijod erkinligi. zamonaviylik badiiy asarning badiiyligini ta’minlovchi omil. xalqchillik – adabiyot va san’at asarlarining tushunarli bo‘lishi. milliy adabiyot va milliy zamin. badiiy adabiyot - keng ma’nodagi adabiyotning, ya’ni matbuotning bir qismidir. bu narsa badiiy adabiyotning eng muhim xususiyatlaridan birini maydonga keltiradi: badiiy adabiyot - ijtimoiy ongning bir ko‘rinishidir. kishilik jamiyatining u yoki bu konkret tarixiy davrda tabiat va jamiyat haqidagi tasavvurlari «ijtimoiy ong» deb ataladi. matbuot - kishilarning bilimlari xazinasidir, insoniyatning hayotiy tajribasini yig‘ib saqlovchi xotiradir. badiiy adabiyot ana shu matbuotning ajralmas qismidir. kitob kishini dunyoni tushunishga va yashashga o‘rgatadi. tanqidchi belinskiy adabiyotni «xalq fikrining so‘nggi va oliy ifodasi» deb …

vakili ham, ijtimoiy fanlar mutaxassisi ham o‘z fikrlarini, badiiy adabiyot vakili - yozuvchidek, so‘z orqali ifoda etadi). adabiyot - ijtimoiy ongning so‘z orqali badiiy ifodasidir. 11adabiyotning ijtimoiy hayotda tutgan o‘rni va o‘ynagan roli uning ijtimoiy funksiyasi deb ataladi. (funksiya-latincha so‘z bo‘lib, vazifa, xizmat, faoliyat demakdir). kishilik faoliyatining, shu jumladan, aqliy faoliyatning har bir sohaga oid o‘ziga xos xususiyatlari o‘sha sohalarning spetsifikasi deb ataladi. («spetsifika» - latincha so‘z, o‘ziga xoslik, boshqa narsalardan farq ma’nolarida ishlatiladi). badiiy adabiyotning ham fandan yoki tasviriy san’at va musiqadan farqli o‘laroq, o‘ziga xos xususiyatlari borki, ular adabiyotning spetsifikasi deb ataladi. adabiyotning ijtimoiy hayotda o‘z funksiyasini qanday shaklda, qanday vositalar orqali bajarishiga oid masala - adabiyotning spetsifikasi masalasidir. adabiyotning ijtimoiy funksiyasi va spetsifikasi masalalari adabiyotshunoslikning eng muhim, markaziy problemalari, o‘rganilish lozim bo‘lgan masalalardir. buyuk fransuz yozuvchisi anotol fransning «insoniyat» hikoyasida quyidagi voqea tasvirlanadi: bir vaqtlar o‘tgan sharq podshohlaridan biri insoniyat tarixi va odamlar hayotining ma’nosini tushunish orzusida …

ar edi. insoniyat tarixini bilmasdan o‘lib ketishni istamagan podshoh o‘sha olimlarning eng donosidan so‘radi: - agar bir so‘z bilan ifoda etilsa, insoniyat tarixi nimadan iborat? - odamlar tug‘iladilar, azob chekadilar va o‘ladilar, - deb javob berdi dono. afsonaga yaqin bir tarzda yozilgan bu hikoyaning shakli va mazmuniga e’tibor bersak, biz ikki narsani ko‘ramiz: birinchidan, yozuvchi insoniyat tarixi va odamlar hayoti haqida ma’lum bir fikrni o‘quvchiga yetkazmoqchi bo‘lgan; ikkinchidan, bu fikrni yozuvchi to‘ppa-to‘g‘ri aytib qo‘yaqolmagan, balki o‘quvchini o‘sha fikrni eshitishga tayyorlaydigan bir hayot manzarasini yaratgan. adabiyot - hayotning in’ikosidir, degan qoida yozuvchilarning ijodiy tajribasida juda ham ko‘p shakllarda namoyon bo‘ladi. masalan, abdulla kahhorning «o‘g‘ri» hikoyasida bittagina ho‘kizi bo‘lgan dehqonning uyiga o‘g‘ri tushadi. dehqon ho‘kizini topaman deb undanda xonavayron bo‘ladi. o‘g‘ri - o‘g‘ri emas, balki o‘sha davrdagi qoziyu, amaldorlar o‘g‘ri degan xulosa kelib chiqadi. «o‘tgan kunlar» romani, a.kodiriyning e’tirof etishicha, «tariximizning eng qaro kunlari bo‘lgan keyingi xon zamonlari» tasviriga 12bag‘ishlangandir. otabek va …

itdagi ehtiyoj va tasavvurlari bilan tayin etiladi. («ming bir kecha» - arab ertaklari yig‘indisi, maxabxarata va ramayana - qadim xind xalqi ijodi). adabiyotning mazmuni va g‘oyalarigina emas, balki shakli ham hayot va zamon, kishilarning tarixiy sharoitdagi ehtiyoj va tasavvurlari bilan tayin etiladi. adabiyotning in’ikoschilik xususiyati haqida olim va yozuvchilar bildirgan fikrlari. tarixda ko‘zga ko‘ringan yozuvchilar hayotni aks ettirish–adabiyotning bosh vazifasi deb tushunganlar va o‘z ijodlarini shu vazifaga bo‘ysundirishga harakat qilganlar. alisher navoiy ilk devoni «badoyiul-bidoya» («ilk go‘zal asarlar») nomli she’riy to‘plamiga yozgan «debocha» sida ijodi umrida boshiga tushgan hodisalar, ular tufayli ongida tug‘ilgan fikrlar va kechinmalarning qaydidan iborat ekanini gapiradi: turmushda o‘tgan yaxshi va yomon ishlardan, sevgining rohatu azoblaridan. onore de balzak o‘zining muazzam «inson komediyasiga» yozgan so‘z boshida deydi: «fransuz jamiyati o‘zi tarixning yaratuvchisi bo‘lib chiqdi, menga esa uning sekretari bo‘lish vazifasigina qoldi. ehtimol menga shuncha tarixchilar tomonidan unitilgan tarix – xulqlar tarixini yozib chiqish muyassar bo‘lar. men ko‘p …

’naviy ehtiyojlarini qondirish maqsadida ham o‘rganadi. dabiyot ham shunday o‘rganishning bir shaklidir. hayotni o‘rganish jihatidan olim bilan yozuvchining orasida prinsipial farq yo‘q. badiiy asarlarda yozuvchi o‘zi aytmoqchi bo‘lgan g‘oyani o‘quvchiga bayon etishdan avval va ko‘pincha bu g‘oyani butunlay bayon etmay, bizning ko‘z oldimizda hayot manzarasini namoyon qiladi. bu manzara shunday tasvirlanadiki, biz yozuvchi bilan birga hayotning hamma ikr-chikirlarini ko‘ramiz, kishilarning hayotida doir bo‘lga hodisalar va psixologiyasidagi o‘zgarishlarning guvohi bo‘lamiz. adabiyot–hayotdan ta’sirlanish va hayot haqiqatini chuqur o‘rganish samarasidir. adabiyot–hayot hodisalari ustidan hukmdir. kishi hayot hodisalarini bilibgina qo‘ymaydi, balki ular haqida ma’lum xulosalarga keladi, ular yuzasidan ma’lum hukm chiqaradi va bu hukm uning amaliy ishida qo‘llanma bo‘ladi. adabiyot (xuddi kishi ongining boshqa sohalaridek) voqelikni faqat o‘rganish bilan cheklanmaydi, balki voqelik hodisalari yuzasidan hukm chiqaradi. shuning uchun ham, n.g. chernishevskiy juda haqli suratda quyidagi xulosalarga keladi: «agar hayotni kuzatish natijasida tug‘ilgan masalalardan qattiq hayajonga tushgan kishi san’atkorlik talantiga ega bo‘lsa, u holda uning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiyotning ijtimoiy vazifasi"

1662584277.doc αζαρ adabiyotning ijtimoiy vazifasi r e j a: 1. adabiyot-ijtimoiy ongning o‘ziga xos sohasi va ijtimoiy taraqqiyotning qudratli omili sifatida. 2. adabiyot va zamonaviylik. 3. adabiyot hayotning in’ikosi ekanligi. 4. adabiyot - hayot ustidan chiqarilgan hukm ekanligi. adabiyot–hayot hodisalari ustidan hukm. adabiyot – hayotni qayta qurish quroli. zamonaviylik va ijod erkinligi. zamonaviylik badiiy asarning badiiyligini ta’minlovchi omil. xalqchillik – adabiyot va san’at asarlarining tushunarli bo‘lishi. milliy adabiyot va milliy zamin. badiiy adabiyot - keng ma’nodagi adabiyotning, ya’ni matbuotning bir qismidir. bu narsa badiiy adabiyotning eng muhim xususiyatlaridan birini maydonga keltiradi: badiiy adabiyot - ijtimoiy ongning bir ko‘rinishidir. kishilik jamiyatining u yok...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "adabiyotning ijtimoiy vazifasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiyotning ijtimoiy vazifasi DOC Бесплатная загрузка Telegram