o‘zbekistonda o‘simliklar sitoembriologiyasi fanining qisqacha rivojlanish tarixi

DOC 46,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1682924134.doc o‘zbekistonda o‘simliklar sitoembriologiyasi fanining qisqacha rivojlanish tarixi o‘rta osiyo, xususan o‘zbekiston hududida o‘sayotgan yopiq urug‘li o‘simliklar sitoembriologiyasi bo‘yicha ko‘plab ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilgan. olimlar tomonidan olib borilgan tadqiqot ishlari monografiya, risola, darslik, o‘quv qo‘llanma, nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalarida o‘z akasini topgan. dastlab 1920 yilda o‘simlik turlarining anatomik va embriologik tuzilishi yo‘nalishida p.a.baranov rahbarligida ilmiy izlanishlar olib borilgan. 1925 yilda bu yo‘nalish mustaqil holda mikroskopik tadqiqot usullaridan foydalanilgan holatda, tuban o‘simliklar va gulli o‘simliklar ontogenezini o‘rganish yo‘nalishida ilmiy izlanishlar amalga oshirilgan bo‘lib, markaziy osiyoda ushbu yo‘nalishda dastlabki anatomik va embriologik tadqiqotlar amalga oshirilgan markazlardan biri sifatida qayd qilingan. o‘simliklar sitoembriologiyasi yo‘nalishida gulli o‘simliklar onalik gametofitlarini evolyutsiyasini o‘rganishda va rivojlantirishda p.a.baranov samarali izlanishlar olib borgan. shuningdek, uzum o‘simligi gullari evolyutsiyasi, ularning turli tipdagi sterilligi, kleystogamiya tavsiflari p.a.baranov, i.a.raykovalar tomonidan o‘rganilgan. g‘o‘za o‘simligining morfologik-anatomik va embriologik xususiyatlarini o‘rganish bo‘yicha yirik tadqiqotlar amalga oshirilgan. bu yo‘nalishdagi ishlarning dastlabki bosqichi g‘o‘zaning tuzilishi va rivojlanishi …

inamikasi va evolyutsiyasida, organizmlar hayotida noqulay haroratning roli, madaniy biotsenozlarni yuqori tog‘ sharoitida yaratish masalalari ishlab chiqqan bo‘lib, uning 82 ilmiy ishini 49 tasi pomir hududiga bag‘ishlangan. pomir tog‘ining muzqol tizmalari janubiy-sharqiy qismi uning nomi bilan nomlangan. shuningdek i.a.raykova g‘o‘za genetikasi rivojlanishi yo‘nalishida izlanishlar olib borgan. p.a.baranov va i.a.raykova tomonidan o‘simlikshunoslik yo‘nalishida ham tadqiqotlar olib borilgan. 1961 yilda l.a.raykova tomonidan ontogenetik usullar asosida ilmiy izlanishlar yo‘lga qo‘yilgan. 1960 yillarda i.d.romanov tomonidan amalga oshirilgan izlanishlar natijasida gulli o‘simliklar murtak xaltasini rivojlanish tiplari aniqlangan, bu tiplarning evolyutsiyasi va filogenetik ko‘rinishi tavsiflab berilganligi uning bir qator ishlarida o‘z aksini topgan. palinologiya fani yo‘nalishida i.d.romanov rahbarligida g‘alladoshlar oilasi vakillarining gul changi morfologiyasi va ebriologiyasi o‘rganishga doir tadqiqotlar amalga oshirilgan va monografiya nashr qilingan. 1950 yildan boshlab esa genetik mutaxassis – p.b.azizov, o‘simlikshunos – a.i.belov, n.v.kovalev, seleksioner – a.l.avtonomov, genetik – f.m.mauyer kabilar ish olib borishgan. f.m.mauyer “g‘o‘zaning kelib chiqishi va sistematikasi” nomli monografiya muallifi …

hi va mbrionogenezdagi rivojlanshiga radiatsiyaning ta’sirini o‘rganish yo‘nalishida tadqiqotlar olib borgan. g‘o‘za endospermini mitotik bo‘linishida mitozning to‘lqinsimon rivojlanishini yoritib bergan. o‘zbekiston fa batanika institutida 1962 yili akademik j.k.saidov tashabbusi bilan “anatomiya va sitoembriologiya” laboratoriyasi strukturaviy birlik sifatida tashkil etilgan. 53 yil mobaynida laboratoriyada anatom va embriologlarning 4 avlodi ishlagan. birinchi avlod: akademik j.k.saidov, b.f.n., s.y.rojanovskiy, v.i.konicheva, a.u.ubaydullayev, a.d.nesmeyanova, b.n.niyozovlarning asosiy ilmiy yo‘nalishlari ekologik anatomiya va ekologik embriologiyadan iborat bo‘lgan. bu esa – cho‘l mintaqasi asosiy fitomeliorantlari va xom-ashyobop o‘simliklarning amaliy hududiy vazifalarini hal etishga katta yordam bergan. j.k.saidovning cho‘l yaylovlari fitomelioratsiyasiga bag‘ishlangan ilmiy ishlanmalari uchun sobiq ittifoq davlat mukofoti bilan taqdirlangan (1981). akademik j.k.saidov va laboratoriya faxriylari rahbarligi ostida ikkinchi – avlod shakllangan. s.a.payziyeva, a.a.butnik, r.n.nigmanova, j.y.tursunov, l.a.shamsuvaliyeva, s.alimuxamedova, a.a.ashurmetov, y.n.kalyagin, x.k.karshibayev, b.normatovlar tomonidan o‘simliklarning o‘zi o‘sadigan tabiiy sharoitda morfologik, anatomik, embriologik tadqiqotlar olib borganlar. bunda qizilqum cho‘l stansiyasi tajriba maydoni bo‘lib xizmat qilgan. shu davrda anatom va embriologlarning uchinchi …

hini pastligi bilan bog‘liq bo‘lgan generativ jarayonning xususiyatlari, meva strukturasi va urug‘ unish biologiyasi, sho‘rlanish tipi va me’yorining o‘simlikning o‘sish va rivojlanishiga hamda anatomik tuzilishiga ta’siri chuqur o‘rganilgan. a.a.butnik «adaptatsiya anatomicheskogo stroyeniya sem. chenopodiaceae vent k aridnim usloviyam» (1984), d.y.tursunov «biologiya sveteniya i embriologiya saponinonosnix vidov sem. caryophyllaceae sredney azii» (1986), a.a.ashurmetov «reproduktivnaya biologiya vidov rodov glycyrrhiza l., meristotropis fisch. yet mey. i alhagi gagneb» (1987), l.a.shamsuvaliyeva «formirovaniye strukturi vegetativnix i generativnix organov vidov rodov glycyrrhiza l. i meristotropis fisch. yet mey. v ontogeneze rasteniy i v svyazi s galofaktorom» (1999); x.k.karshibayev «semennoye razmnojeniye bobovix v aridnix usloviyax uzbekistana» (2001) mavzuidagi doktorlik dissertatsiyalari himoya qilindi. j.tursunov (1986) o‘rta osiyoda keng tarqalgan, tarkibida saponin moddasi tutuvchi chinniguldoshlar oilasiga mansub acanthophyllum turkumining 13 turini, gypsophila turkumidan g.paniculata, g.perfoliata hamda saponaria officinalis turkumlari turlarini reproduktiv a’zolarining rivojlanish jarayonlarini batafsil o‘rgangan. o‘simliklarning rivojlanish jarayonlariga ekstermal sharoitning ta’siri, uning gullash, changlanish, urug‘lanish, murtak va endospermning …

ro‘y berishligini aniqlagan. ksenogamiya, qisman geytenogamiya tarzda o‘tib, saponaria turkumida changlanish qat’iy biotik-anemofiliya tarzda ro‘y berishini kuzatilgan. morfologik, embiriologik, karpologik tahlillar gypsophila va saponaria turkumlarining o‘zaro yaqinligi, ko‘plab belgilarga ko‘ra acanthophyllum glandulosum turini gypsophila turkumiga o‘tkazish lozimligini ta’kidlagan. acanthophyllum va allochrusa turkumlari mustaqilligi, acanthophyllum turkumining evolyutsiyasi urg‘ochi arxesporiyning ko‘p hujayralidan bir hujayrali tomon yo‘nalganligini aniqlagan. o‘rganilgan o‘simliklarda vegetativ va generativ organlarning shakllanishi acanthophyllum va allochrusa turkumlarida kseromorf omillarning ta’sirida o‘ziga xos moslashuv belgilari hosil bo‘lganligini yoritib bergan va ilmiy monografiya yaratgan. o.ashurmetov (1987) o‘zining yuksak darajadagi fundamental tadqiqotlari bilan botanika va biologiya fanining ravnaqiga katta hissa qo‘shgan olim. o‘simliklar genofondini saqlash, o‘simliklarning yashash sharoitiga struktural, embrional va antekologik moslanish jarayonlarining borishini o‘rganish, o‘simliklar reproduktiv biologiyasi, adaptatsiya strategiyasi va evolyutsiyasi bilan bog‘liq holda olib borish, natijada markaziy osiyo o‘simliklarining reproduktiv organlarining evolyutsion shakllanish qonuniyatlarini yaratgan, o‘simliklarda kam urug‘ hosil bo‘lish sabablarini o‘rganib, mahsuldorlikni oshirish tomonlarini ko‘rsatib bergan. botanika fanidagi bu xizmatlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbekistonda o‘simliklar sitoembriologiyasi fanining qisqacha rivojlanish tarixi"

1682924134.doc o‘zbekistonda o‘simliklar sitoembriologiyasi fanining qisqacha rivojlanish tarixi o‘rta osiyo, xususan o‘zbekiston hududida o‘sayotgan yopiq urug‘li o‘simliklar sitoembriologiyasi bo‘yicha ko‘plab ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilgan. olimlar tomonidan olib borilgan tadqiqot ishlari monografiya, risola, darslik, o‘quv qo‘llanma, nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalarida o‘z akasini topgan. dastlab 1920 yilda o‘simlik turlarining anatomik va embriologik tuzilishi yo‘nalishida p.a.baranov rahbarligida ilmiy izlanishlar olib borilgan. 1925 yilda bu yo‘nalish mustaqil holda mikroskopik tadqiqot usullaridan foydalanilgan holatda, tuban o‘simliklar va gulli o‘simliklar ontogenezini o‘rganish yo‘nalishida ilmiy izlanishlar amalga oshirilgan bo‘lib, markaziy osiyoda ushbu yo‘nalish...

Формат DOC, 46,0 КБ. Чтобы скачать "o‘zbekistonda o‘simliklar sitoembriologiyasi fanining qisqacha rivojlanish tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbekistonda o‘simliklar sitoe… DOC Бесплатная загрузка Telegram