o`simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi

DOC 73,0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363758875_42525.doc o'simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi www.arxiv.uz reja: 1. yuksak o`simliklarning qisqacha rivojlanishi. 2. tur haqida tushuncha. 3. rivojlanish tarixi. o`simliklar sistematikasi biologiyadagi eng qadimgi sohalardan biridir. albatta bu soha zaruriyat tufayli vujudga kelgan. hozirgi zamon o`simliklar tizimi (sistemasi) uzoq davom etgan tekshirishlar, kuzatishlar va paleobotanir dalillar asosida shakllangan. shuni ham aytish kerakki, o`simliklar sistematikasining tasnifini dastlab kishilar turlicha tushungan. ya`ni o`simliklar ahamiyatiga qarab turli guruhlarga bo`lib urganilgan. masalan: ozik-ovqat, dorivor, yem-xashak, zaxarli, buyokbop va xokazolar ishlatishga qarab guruhlarga bo`lingan. o`simliklar sistematikasi dastlab mashxur grek olimi aristotel (eramizdan oldingi 384-322 yillar) o`simliklarni urganish va ko`paytirish bilan shugullanadi. aristotelning «o`simliklar nazariyasi» nomli asari bizning davrimizgacha yetib kelmagan. u o`z davrida 100 dan ortiq o`simlik turlariga tavsif bergan. o`simliklar sistematikasiga aristotelning shog`irdi. teofrast (eramizdan avalgi 371-285 i) asos solgan. u o`simliklarni atroflicha urganib, 10 tomlik «o`simliklarning tabiiy tarixi» nomli asarini yozadi va 450 ga yaqin o`simliklarning hayotiy shakllariga va ekologik xususiyatlariga qarab …

haqida ma`lumot beradi. pliniy starshiy bilan deyarli bir davrda yashagan grek vrachi dioskarid «dorivor moddalar» mavzusida yozgan asarida - 600 ga yaqin tur dorivor o`simlikka tavsif bergan. dioskarid asarlari o`simliklarni tasniflash (klassifikasiya) da prinsipial masalalarni yo`ritishda muhim ahamiyatga ega bulmasa 15 asr davomida eng muhim qo`llanma bo`lib keldi. o`simliklar to`g`risidagi ma`lumotlar urta osiyoda yashagan olimlar asarlarida ham keng bayon etigan. muhammad al-xoarzmiy (782-847) yilda «kitob surat al-arz» nomli asarini yozadi. unda dunyo okeanlari, kitalar, kutblar, ekvator chizigi, gullar, tog`lar, daryolar, urmonlar, qo`llar, o`simliklar haqida ma`lumotlar beradi. abu bakr ar-roziy (865-925) tabiat haqida 33 ta, tabobat bo`yicha 56 ta asar yozgan. roziy «al xoviy» asari hajmi jihatidan, tib konunlaridan katta bo`lgan., uni 15 yilda yozib tugataolmagan, bu asarini uning vafotidan keyin shog`irdlari nixoyasiga yetkazgan. abu nasr forobiy (870-950) 180 ta asar yozgan. shulardan 11 tasi tabiatshunoslikga oid bo`lgan. abu rayxon beruniy (973-1048) o`zining «saydana» nomli asarida dorivor o`simliklarning nomlarini 31 tilda …

ydo bo`la boshlagan. giyoxnomalarda asosan dorivor o`simliklar tasvirlanib, ularning mahalliy nomlari va ulardan foydalanish yo`llari yoritila boshlandi. un beshinchi asrga kelib o`simliklarga bag`ishlangan asarlar bilan bir qatorda botanika boglari ham barpo qilina boshlandi. dastlab universitetlarda dorivor o`simliklar bog`i tashqil etildi. shunday botanika boglari italiya, germaniya, fransiya, golandiya, angliya, rossiyada tashqil etila boshlandi. petr i ning farmoni bilan moskvada 1706 yilda dorivor o`simliklar kolleksiyasi tashqil qilinadi. 1805 yilda u botanika bog`iga aylantirildi 1914 yilda sankt-peterburgda dorivor o`simliklar kolleksiyasi tashqil etilib, keyinchalik botanika bog`iga aylantiriladi. o`zbyokiston fanlar akademiyasining botanika bog`i 1921 yilda barpo etiladi. dastlabki ilmiy tizimga(sistemaga) italiyalik botanir-vrach a.sezalo`psh (1519-1603) asos soladi. u 1000 tur o`simlikni aniqlab, uni fanga kiritgan. uning «o`simliklar haqida»(1583), asarida butun usimiklar dunyosini 2 ta bo`limga: !) daraxt va buta, 2) yarim buta va o`tlarga ajratadi. bu bilimlarni meva to`zilishi va ulardagi uyacha hamda urug`larga qarab 15 ta sinfga bo`ladi. a.sezalo`shn x -sinfga gavzabondoshlar va yalpizdoshlar (labguldoshlar) …

b kiradi. u butun o`simliklarni 33 sinfga bo`ladi. fransuz olimi i.turnefor (1656-1708), ko`p mamlakatlarga (janubiy yevropa, shimoliy afrika, kichchik osiyoga) sayoxatga chiqib, u yerlardagi o`simliklarni urganadi va o`zining yangi tizimini yaratishda guldagi tojbarglarga aoxida e`tibor beradi. u butun o`simliklar dunyosini daraxt va o`tlarga bo`ladi, hamda 18 sinfga ajratadi. i.turnefor birinchi bo`lib, turkum (tushunchasini fanga kiritadi). o`simliklar sistematikasining rivojlanishida shved olimi (tabiatshunosi) karl linney (1707-1778) ning xizmati benixoya katta bo`lgan. u «o`simliklar turlari» nomli asarida (1753), o`z tizimi (sistemasi) ni ko`payish organlari asosida yaratadi. u barcha o`simliklarni guli (androsey) ga qarab, 24 ta sinfga bo`ladi 1-x sinflarga kiritilgan o`simliklarning changchilari 1-10 tagacha bo`lgan, xi-xii sinflarga 12 dan 20 ta gacha changchilari bo`lgan o`simliklar xiii sinfga changchisi 20 dan ortiq o`simliklar kiritilgan. xiv va xv sinflarga turlicha uzunlikdagi changchilar kirgan. xvi-xx sinfga changchilari turlicha yo`llar bilan uzaro va urug`chi bilan yopishgan o`simliklar kiritilgan. xxi-xxiii sinflarga bir, ikki va ko`p uyli o`simliklar kiritilgan. …

1763 yilda «o`simliklarning tabiiy oilalari» nomli asarida 58 ta o`simliklar oilasi haqida fikr yuritadi. lyokin tabiiy tizimning asoschisi antuan jyussye (1748-1836) xisoblanadi. a.jyussye (1789) «o`simliklar turkumlari» nomli asarida o`simliklar dunyosini 3 ta qatorga ajratadi. 1. urug` pallasizlar 2. bir urug`pallalilar 3. ikki urug`pallalilar shuningdek u usimlshsharni 15 ta sinf va 100 ta oilaga bo`lib urganishni tavsiya qiladi. a.jyussye tizimi tabiiy tizimni yaratshpga qo`shilgan katta xissa bo`lgan. bu sohada ko`p izlanishlar olib borildi. masalan, dekandol o`z tizimida o`simliklarning anatomik to`zilshpiga aloxida e`tibor beradi va o`simliklarni 161 oilaga bo`ladi. ta`kidaash joizki, bunday tizimlar ko`plab to`zilgan. birgina gulli o`simliklarning 20 dan ortiq tizimlari mavjud. tabiiy tizimning takomillashiga j.b.lamark (1744- 1829) o`zining katta xissasini qo`shdi. u evolyusion nazariyaning birinchi muallifi sifatida maydonga chiqdi. mashxur nemis botanigi a.engler (1844-1930) butun dunyo tan olgan filogenetik tizimni maydonga tashlagan. bu tizim englerning, 1887 yilda nashr etilgan asarida bayon etiladi. bu asar 12 marta nashr etilgan. engler tizimida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "o`simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi"

1363758875_42525.doc o'simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi www.arxiv.uz reja: 1. yuksak o`simliklarning qisqacha rivojlanishi. 2. tur haqida tushuncha. 3. rivojlanish tarixi. o`simliklar sistematikasi biologiyadagi eng qadimgi sohalardan biridir. albatta bu soha zaruriyat tufayli vujudga kelgan. hozirgi zamon o`simliklar tizimi (sistemasi) uzoq davom etgan tekshirishlar, kuzatishlar va paleobotanir dalillar asosida shakllangan. shuni ham aytish kerakki, o`simliklar sistematikasining tasnifini dastlab kishilar turlicha tushungan. ya`ni o`simliklar ahamiyatiga qarab turli guruhlarga bo`lib urganilgan. masalan: ozik-ovqat, dorivor, yem-xashak, zaxarli, buyokbop va xokazolar ishlatishga qarab guruhlarga bo`lingan. o`simliklar sistematikasi dastlab mashxur grek olimi aristot...

DOC format, 73,0 KB. To download "o`simliklar sistematikasining qisqacha rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o`simliklar sistematikasining q… DOC Free download Telegram