чангланиш ва унинг хиллари. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли

DOC 857,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1697538730.doc чангланиш ва унинг хиллари. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли режа: 1. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли. 2. гулли усимликларнинг четдан чангланишга мосланиш усуллари. аксарият гулли усимликлар олдин гуллаб, кейин чангланади. бунда чангдондаги чангнинг уругчи тумшукчасига тушиши чангланиш дейилади. чангланиш уругланиш жараёнини таъминлаб беради. уруfланиш деб эркак (спермий) ва ургочи (тухум хужайра) жинсий хужайраларининг узаро кушилиш жараёнига айтилади. чангланиш икки хил булади: узидан (идиогамия) ва четдан чангланиш (ксеногамия). ёпик уругли усимликлар купрок четдан чангланиш (ксеногамия, кроссбридинг, аутбридинг) га мослашган булиб, бунда уругчи тумшукчаси бир турга мансуб булган, лекин бошка бир усимлик гуллари чанги билан чангланади. четдан чангланишда кайси воситалар ёрдамида чангланишига караб, четдан чангланишнинг куйидаги усуллари фаркланади: биотик (энтомофилия, орнитофилия, хироптерофилия ва бошкалар) ва абиотик (анемофилия ва гидрофилия) усуллари. i. узидан дангманиш. агар уругчи тумтукчаси шу гулнинг ёкг шу усимликдаги бошка бир гулнинг чанги билан чангланса, бундай чангланиш жараёнига узидан чангланиш (идиогамия) деб аталади. …
2
дан чангланиш хали очилмаган, яъни клейстогам (ёпик) гулларда содир булади. клейстогам гулларни бинафша (viola), ерёигок (arachis), арпа (hordeum) усимликларида куриш мумкин. бу усулда чангланиш жараёнида чанглар тумшукчага тукилмасдан, чангдоннинг узида уса бошлайди ва чанг найчаси тумшукчагача усиб бориб, устунча оркали муртак халтачасига етиб боради. шундан кейин куш уругланиш жараёни бошланади. п. четдан дангланиш - шсеногамия (юн. xenos-бегона; gamos m никохланаман деган суздан олинган) ёпик уругли усимликларда учрайдиган асосий чангланиш усули булиб, эволюция жараёнида бу усулда чангланиш учун уларда хилма-хил мосланишлар пайдо булган. бу мосланишлар гулнинг узидан чангланишига тускинлик килади. узидан чангланиш ёпик уругли усимликларда нисбатан кам таркалган. айрим усимликларда бу ходиса одатда четдан чангланиш амалга ошмай колган холларда гуллаш даврининг охирида содир булади, яъни нокулай шароитлар юз бериб, четдан чангланиш имконияти булмай колган вактларда амалга ошади. четдан чангланиш (бошка усимлик чанги билан чангланиш) купчилик усимликлар учун кулайдир, чунки бундай чангланишда хар хил ирсий белгилари бор гаметалар кушилади - насллар эса …
3
узига хос хид таратиши ва бошкаларни мисол килиб келтириш мумкин. гомогамия, дихогамия ва гетогамия. 1. гомогамияда (юн. homos - биргаликда; gamos -никохланаман деган суздан олинган) - икки жинсли гулларда чангчи ва уругчининг бир хил муддатда етилиши тушунилади, бу уларнинг айрим холатларда узидан чангланишини таъминлаши мумкин. 2. дихогамияда (юн. dicha - айрим, алохида; gamos -никохланаман деган суздан олинган) - гул жинсларининг турли муддатларда етилиши кузатилади ва бу ходиса гулли усимликларда кенг таркалган булиб, уларнинг факат четдан чангланишига ёрдам беради. дихогамияда аксарият холларда икки жинсли гулларда кенг таркалган ходиса булиб, айрим гулларда чангчилар олдин етилиб, чангларини таркатиб булгандан кейин уругчи етилади, бошкаларида эса тескариси, уругчи олдин етилиб, чангланиш амалга ошгандан кейин чангчилар етилади. натижада гулда эркаклик ва ургочилик фазалари навбатлашиб келади. гулдаги уругчи етилмасдан туриб, чангдонларнинг очилиши протандрия ёки протерандрия (юн. протос олдинрок, олдинги; андрос-эркак деган суздан олинган) деб аталади (расм). гулдаги уругчининг эртарок, хали чангдонлар очилмасдан олдин етилиши протогиния ёки протерогиния …
4
а яшаш жойида протогиник, учинчи хил мухитда гомогам, яъни чангчилар ва уругчилар баравар етилиши холатлари хам учрайди. одатда, эркаклик фазаси ургочилик фазасига нисбатан кискарок булади. дихогам гулнинг гуллаш давомийлиги чангланиш тезлигига боглик булади: чангланиш канчалик тез содир булса, гулнинг умри шунча тез тугайди. хар иккала фазанинг давомийлигига чангловчиларнинг фаоллиги хам кучли таъсир курсатади: чангдондаги чанглар чангловчи хашаротлар томонидан канчалик тез йигиб олинса, гулнинг эркаклик стадияси шунчалик кискаради. гуллаш даври фазаларининг давомийлигига ташки муз^ит омиллари хам таъсир курсатади. хаво хароратининг юкори булиши хашаротларнинг фаоллигини ошириши билан бир каторда, эркаклик фазасининг кискаришига олиб келади. ^аво хароратининг пасайиши, ётингарчилик ёки хавонинг булутли булиши гулларнинг очилишини секинлаштиради ва бундай холатларда фазалар бир вактнинг узида амалга ошиши мумкин. протандрия. ёпик уругли усимликларнинг тахминан 4200 турларини урганиш натижасида усимликларда протогинияга нисбатан протандрия ходисаси купрок учраши аникланган. протандрия, асосан, икки паллали усимликларда - кокидошлар (мураккабгулдошлар), чиннигулдошлар, ялпиздошлар (лабгулдошлар), кунгирокгулдошлар, гулхайридошлар оиласи вакилларида кузатилади. протандрия ходисаси учрайдиган бир …
5
вактда уругчи тумшукчаси яхши ривожланмаган, яъни етилмаган булади. гуллашнинг эркаклик фазаси 10-15 соатгача давом этади ва чангчиларнинг куриб колиши билан тугайди. гултожиларнинг очилиши билан чангчи ва уругчи гултожнинг юкори лаблари орасида жойлашиб олади. гулдаги чангчилар гул чангини таркатиб булганидан кейин гуллашнинг ургочилик фазаси бошланади. бунда уругчи устунчаси анча усиб, тумшукчаси гулнинг юкори лаблари орасидан чикади, яъни тожибаргларга нисбатан анча узун холатда жойлашади ва тумшукчанинг учки кисми иккига ажрала бошлайди. бу вактдан бошлаб уругчи тумшукчаси четдан келган чангларни кабул килиб олишга тайёр холга утади ва гулда гуллашнинг ургочилик фазаси бошланган хисобланади. гуллашнинг ургочилик фазаси, тахминан, 33-38 соат давом этади. мармарак энтомофил усимликлар каторига кириб, асосан, асаларилар ёрдамида чангланишга мослашган. чангловчи асаларилар гулга келиб куниб, нектардонга интилади. бу вактда уларнинг орка кисми чангдонга ёки уругчининг тумшукчасига тегади. бу холат гулнинг кайси фазада эканлигига боглик булади. гулнинг чангчи фазаси булса, чангдонлардаги ёпишкок чанглар асалари тукларига ёпишиб колади ва уларни асалари бошка гулларга олиб …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"чангланиш ва унинг хиллари. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли" haqida

1697538730.doc чангланиш ва унинг хиллари. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли режа: 1. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли. 2. гулли усимликларнинг четдан чангланишга мосланиш усуллари. аксарият гулли усимликлар олдин гуллаб, кейин чангланади. бунда чангдондаги чангнинг уругчи тумшукчасига тушиши чангланиш дейилади. чангланиш уругланиш жараёнини таъминлаб беради. уруfланиш деб эркак (спермий) ва ургочи (тухум хужайра) жинсий хужайраларининг узаро кушилиш жараёнига айтилади. чангланиш икки хил булади: узидан (идиогамия) ва четдан чангланиш (ксеногамия). ёпик уругли усимликлар купрок четдан чангланиш (ксеногамия, кроссбридинг, аутбридинг) га мослашган булиб, бунда уругчи тумшукчаси бир турга мансуб булган, лекин бошка бир усимлик г...

DOC format, 857,0 KB. "чангланиш ва унинг хиллари. гулли усимликлар эволюциясида узидан ва четдан чангланишнинг роли"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.