ўрта осиёнинг қадимги тарихи ҳақида хитой манбаълари

DOCX 33 pages 44.1 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.1 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

viii-боб 182 viii-боб.ўрта осиёнинг қадимги тарихи ҳақида хитой манбаълари жаҳон халқлари тарихидан маълумки, ўрта осиё жуда қадим-қадим замонлардан шарқнинг ғарбга томон дарвозаси, иқтисодий ва маданий алоқалар узатувчи узели ролини ўйнаб келган. шарқ халқлари ғарбга томон турли мақсад сари интилишларида хеч қачон ўрта осиё ҳудудларини чеклаб ўтмаганлар. қадимда ва ўрта асрларда евразия даштлари аҳолиси, айниқса олтой, жанубий сибир, шимолий хитой ҳудудлари нафақат иқтисодий, балки этномаданий жиҳатдан ҳам ўрта осиё билан ўз аро узвий алоқада бўлган. бу ҳақда археологик манбаълар кўп фактологик материаллар беради. археолог а.в. виноградов бу алоқа натижаларини неолит ва энеолит даври ўралорти, шимолий ва шарқий қозоқистон ёдгорликлари билан қадимги хоразмнинг калтаминорлар маданияти материаллари мисолида яхши кўзатади. бронза даврига келганда, айниқса йилқичилик ривожланиб, от ва туядан тез юрувчи транспорт ҳайвони сифатида фойдаланиш кашф этилгач, жанубий сибир ва ўрта осиё қабилалари ўртасидаги алоқалар жонланиб кетди. милоддан аввалги ii – минг йилликнинг ўрталарига келганда марказий осиёнинг чўл ва дашт минтақаларида, айниқса унинг …

2 / 33

аб бориш бўлиб қолди. дашт аҳолисининг ҳали давлат тузилмалари шаклланмаган, қабилавий тартиб-қоидалари хукм сурган жамиятида янги яйловларни ўзлаштириш учун ўз аро курашлар мукаррар эди. ўша давр талабига кўра, чорвадорлар жамоаларида жангавор суворийлар, яъни эркин, озод ҳарбийлар табақаси пайдо бўлди. улар қадимги эрон ва турон халқларининг муқаддас китоби авестода турлар деб аталган мулкдор чорвадорлар, яъни арийлар эди. орийлар бронза ва илк темир даври ижтимоий табақаси, шаклланиб бораётган дастлабки синфий жамиятнинг мулкдорлар синфи. археологик тадқиқотлар натижаларига кўра, милоддан аввалги ii-минг йилликнинг ўраларидан бошлаб, ўрта осиёнинг шимолий – шарқидан сидарёнинг куйи ҳавзаларига марказий осиёнинг дашт аҳолиси жадал кириб келабошлайди. дастлаб улар амударёнинг куйи ҳавзаларига жойлашадилар (тозабоғёб маданияти), уларнинг бир қисми сирдарёнинг ўрта ҳавзаси, яъни жанубий қозоқистон ва тошкент воҳасига кириб келадилар, еттисув орқали қадимги фарғонага (қайроққум маданияти), ундан қайроққум орқали уструшона ва суғдиёна ҳудудларига кириб борадилар. ҳозирги кунда уларнинг моддий маданият излари бутун ўрта осиё ҳудудлари бўйлаб кенг тарқалган. уларнинг излари хатто ўрта …

3 / 33

а кейинроқ алоҳида тўхтаб ўтамиз. ўрта осиёнинг жанубий чегараларида эса қадимдан эроний тилли аҳолилар яшаб келган. бу икки тилли аҳолининг учрашув нуқтаси, чегара ҳудудлари қадимда сирдарёнинг куйи ҳавзалари бўлса, илк ўрта асрлардан бошлаб бу чегара амударёнинг ўрта ҳавзаларига кўчди. бу тарихий жараёнда туркий кабилаларнинг фаоллиги, уларнинг мунтазам равишда давом этган миграцияси бош ролни ўйнаган. айнан шу даврдан бошлаб, жанубий турон ҳудудлари аҳолисининг этник таркибига кўра, аксарият кўпчиллик туркий халқлардан ташкил топганлиги учун туркистонга айланди. туркистон тарихининг қадимги даврлари, унинг халқи ва хўжалиги, турмуш тарзи ва урф-одатлари ҳақида, айниқса қанғ давлати ва қадимги фарғона-даван ҳақида ҳамда дахя тўғрисида хитой ёзма манбаъларида бизгача қизиқарли маълумотлар етиб келган. бу маълумотлар қадимги хитой тарихчилари си ма цяннинг (милоддан аввалги ii-i асрлар) “тарихий хотиралар” ва бан гунинг (милоддан аввалги i аср) “биринчи хан династиясининг тарихи” асарлари орқали етиб келган. биринчи асар (“ши жи”) милоддан аввалги 138-90 йилларда бўлиб ўтган воқеаларни ўз ичига олган бўлса, иккинчи …

4 / 33

қўлга олиниб, 10 йил асирликдан сўнг қочишга улгуриб, ўз саёхатини давом эттиради. у қашғар орқали қадимги фарғона (аслида дайюан, рус адабиётида даван бўлиб кетган) давлатига келади. даванликлар уни яхши кутиб олишиб, хитойдек буюк давлат билан савдо-сотиқ қилиш, ўз аро муносабатларни ривожлантиришга, дўстлик алоқаларини ўрнатишга тайёр эканликларини баён қилишиб, улардан шимолда кудратли кангуй давлати борлиги ва улар билан тинч-тотув яшаётганликларини билдирадилар. агар лозим бўлса элчи жанобларини кангуй чегарасигача кузатиб қўйишларини билдирадилар. даванликларнинг илиқ муомилаю-илтифотларидан манмун бўлган зобит чжан цян даванлик ҳамрох кузатувида кангуйга жўнайди. аммо, кангуй хукмдори билан тил топаолмай, юечжиларни қидириб, саёхатини давом эттиради. милоддан аввалги 126 йилгача юечжи қабилалари бақтрия (хитой манбаъларида “дахя”)га бориб жойлашиб олган эдилар. юечжиларнинг гуйшуан қабиласи етакчилигидаги ҳукмдори билан учрашувда: “биз поёни йўқ жангу-жадаллардан чарчадик, энди унумдор ерларга бой мамлакатда тинч-тотув яшамоқчимиз” деб, ундан рад жавобини олади. ниҳоят, чжан цян ўз мақсадига эриша олмай, бадахшон ва помир орқали ўз юртига қайтиб кетади. у шарқий туркистонда …

5 / 33

али усунларга бориб, у ердан ғарбий мамлакатларга махсус топшириқлар билан ўз айғоқчиларини карвонларга қўшиб юбаради. унинг айғоқчилари парфиягача кириб борадилар ва турли маълумотлар олиб келадилар.чжан цяннинг ёзишича, ўша кезларда кангуй давлатининг жанубий чегара районлари бақтрияни эгаллаган юечжилар таъсирида, унинг шимолий-шарқий чегара районлари эса хунлар таъсирига тушиб қолган эди. зобит берган маълумотлардан келиб чиқадиган хулоса шуки, милоддан аввалги ii – асрнинг охирларида кангуй давлатида иқтисодий ва ҳарбий танглик юз беради. чунки, хитой билан хунлар ўртасида бошланган жангларга кангуй ҳам (хунлар томонида) тортилган бўлиб, бу урушда хунлар енгилади, аммо кангуй, ҳар қалай, ўз мустақиллигини сақлаб қолган эди. [1: бан гу. чжан цян, ли гуангли таржимаи ҳоли. ханнома. ўримчи-1994, 452 бет.] милоддан аввалги i – асрдан бошлаб кангуй яна ўзини ўнглаб олади. мана шу воқеалар таъсири бўлса керак, хитой элчиси чжан цян император саройига юбарган ҳисобатида кангуй ҳақида шундай ёзади: “кангуй мағрур ва қўрс. у бизнинг элчиларимиз олдида таъзим қилишни ўзига эп кўрмади …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўрта осиёнинг қадимги тарихи ҳақида хитой манбаълари"

viii-боб 182 viii-боб.ўрта осиёнинг қадимги тарихи ҳақида хитой манбаълари жаҳон халқлари тарихидан маълумки, ўрта осиё жуда қадим-қадим замонлардан шарқнинг ғарбга томон дарвозаси, иқтисодий ва маданий алоқалар узатувчи узели ролини ўйнаб келган. шарқ халқлари ғарбга томон турли мақсад сари интилишларида хеч қачон ўрта осиё ҳудудларини чеклаб ўтмаганлар. қадимда ва ўрта асрларда евразия даштлари аҳолиси, айниқса олтой, жанубий сибир, шимолий хитой ҳудудлари нафақат иқтисодий, балки этномаданий жиҳатдан ҳам ўрта осиё билан ўз аро узвий алоқада бўлган. бу ҳақда археологик манбаълар кўп фактологик материаллар беради. археолог а.в. виноградов бу алоқа натижаларини неолит ва энеолит даври ўралорти, шимолий ва шарқий қозоқистон ёдгорликлари билан қадимги хоразмнинг калтаминорлар маданияти матер...

This file contains 33 pages in DOCX format (44.1 KB). To download "ўрта осиёнинг қадимги тарихи ҳақида хитой манбаълари", click the Telegram button on the left.

Tags: ўрта осиёнинг қадимги тарихи … DOCX 33 pages Free download Telegram