ўрта осиёнинг қадимги аҳолиси ҳақида юнон муаллифлари

DOCX 33 pages 45.4 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.4 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

vii–боб 149 vii–боб. ўрта осиёнинг қадимги аҳолиси ҳақида юнон муаллифлари қадимги дунё тарихида шарқ билан ғарбни бир-бирлари билан боғлаб турган карван йўллари (улар тарихда “ложувар йўл”, “шоҳ йўли”, “буюк ипак йўли”, “нефрит йўли”ва бошқалар) мамлакатлар иқтисодий ҳаётида катта ўрин тутган. ана шу йўлларнинг муайян қисмини назорат қилиш (чунки ундан катта даромат келарди) ва назорат ҳудудларини кенгайтириш мақсадида турли баҳоналар ва сабаблар қидирилиб, асосий мақсад йўлида мамлакатлар аро урушлар бўлиб турган. ана шундай жангу-жадаллардан бири милоддан аввалги vi-iv асрларда қадимги форслар билан юнонлар ўртасида олиб борилган урушлар эди. қадимги дунёнинг бу икки буюк империялари (аҳамонийлар ва юнонистон) ўртасида бошланган урушларда ўрта осиёнинг қадимги халқлари ҳам қатнашганлар. шу муносабат билан юнон муаррихлари ўрта осиё халқлари ҳақида тарих учун қимматли маълумотлар қолдирганлар. айниқса, қадимги юнонистоннинг юксак илмий ва маданият марказларидан бўлган кичик осиё шаҳарлари, улардан чиққан олиму-фузалолар: тарихчилар, географлар ва тарих билан қизиққан турли соҳа йилномачилари эрон ва туронзаминнинг қадимги халқлари ҳақида кўп …

2 / 33

яшайди. у тоғларда ёввойи дарахтлар, тол, юлғун, тиканлик кинара ўсади”. степан эса “хорасмия: парфларнинг шарқидаги шаҳар. гекатей осиёни тасвирлаб, шундай дейди: “уларнинг шаҳри хорасмия”[footnoteref:2]. [1: геродот. “тариҳ”, iii том, 117.] [2: пьянков и.в. хорасмии гекатея мимлетского. вди, № 2, 1972, стр. 6. ] геродот (милоддан аввалги 484-425 йиллар оралигида яшаган) кичик осиё шаҳарлари, вавилон, финикия, кипр ороли, македония, марказий греция (афина), қора денгиз соҳиллари, эгай денгизи ороллари, умуман қадимги дунё мамлакатлари ва шаҳарларининг кўпчиллигида бўлган. у ўзининг 10 йиллик саёхати давомида (мил.авв.455-445) ливия, миср, оссурия, бобил, экбатонда бўлиб, тўплаган барча материаллари асосида 9 жилдли “тарих” асарини ёзган. геродотнинг ўрта осиё халқлари тарихи ҳақидаги маълумотлари “тарих” асарининг i, iii, vii, ix жилдларида ўз аксини топган. у ўзининг “тарих” асарида бутун эътиборини афинага қаратган, кўп вокеа ва фақтлар афини сиёсати нуқтаи назаридан ёритилган. асарда европа ва осиё, юнонистон ва эрон ўртасидаги урушлар воқеаси ёритилган. асарда тарихий воқеа ва ҳикоялар кетма-кет, афсона, миф, …

3 / 33

елган[footnoteref:6]. [4: геродот. “тарих” , том 1, 201, 204-215.] [5: ўша асар, том 1,4; том ii, 4.] [6: ўша асар, том ii, 109, 177; том iv, 180.] ўрта осиё халқлари юнон-эрон урушларининг иштироқчиси сифатида юнон муаллифларини қизиқтирди ва асарларида улар ҳақида қимматли маълумотлар берадилар. масалан, геродот “тарих” китобида бактрия, бақтра ва боҳтарийлар ҳақида 13 марта, суғдларни 2 марта, хоразмликларни 3 марта, сакларни 11 марта, массагетларни 19 марта тилга олиб, уларнинг моддий маданияти, урф-одатлари, дини ва тарихи ҳақида ҳикоя қилган[footnoteref:7]. [7: сагдуллаев а. қадимги ўзбекистон илк ёзма манбаъларда. тошкент-1996.34 бет.] геродотнинг қадимги ўрта осиё тўғрисидаги асосий фикрлари форсларнинг сак-массагетларга қарши юришлари, кир ii ва тўмарис ўртасидаги сиёсий муносабатлар, аҳамоний ҳарбий қўшинлари сафида аждодларимиз жангчиларининг фаол иштироки, уларнинг яроқ-аслоҳалари, йўлбошчилари, жангларда уларнинг кўрсатган жасоратлари, аждодларимизнинг аҳамонийлар асоратига тушиб катта хирож тўлашлари, акес (хилменд) дарёси сувларидан фойдаланиш масаласида туғилган мажоралар ва бошқалар ҳақида боради. геродот ҳеч қачон ўрта осиё вилоятлари ва шаҳарларида бўлмаган. …

4 / 33

бўлган. ана шу водий атрофидаги тоғлардан акес деб аталувчи катта дарё оқиб тушган. шу дарё беш ирмоққа бўлиниб, юқоридаги халқлар ерларини суғорган... аммо форсларга қарам бўлгандан кейин бу халқлар мана қандай аҳволга тушдилар. шоҳ тоғ дараларини беркиттириб, тўғон дарвозалар қурдиради. водийда снъий қўл ҳосил бўлади. илгари шу сувлардан фойдаланиб келган қабилалар энди бу имқониятлардан маҳрум бўлиб, даҳшатли ҳолатга тушадилар. қишда, албатта, бошқа жойлардагидек, илоҳият уларга ҳам намгарчилик юбаради, ёзда эса улар экадиган тариқ ва кунжут доим сувсиз қолади. мутлақо сувсиз қолганда улар хотин-бола чақалари билан парсуага борадилар, шоҳ саройи қаршисига туриб олиб баланд овозлар билан ачинарли ҳолда фарёд қиладилар. улардаги сув танкислигини кўрган шоҳ арзгўйлар томонидаги тўғон дарвозаларини очишни буюради. ерлар суғорилгач, яна тўғонни беркитишни буюради, энди бошқа сувга ташна қабила ерларига сув очадилар. бироқ, мен билдимки, тўғон дарвозасини очиш учун шоғ катта пул (божлардан ташқари) олар экан. (порахўрликка ишора – а.а.) ишлар ана шундай[footnoteref:8]» геродот асарида келтирилган бу эпизоддан …

5 / 33

олиб келган, дейиш тўғрироқдир. бу вариантда ҳам авестонинг “готалари” хоразмлилар жамоасида яратилганлигини тасдиқлайди. геродот бақтрияни кўп тилга олади. кир ii нинг ҳарбий юришларига “бобил, бақтрия халқи, саклар ва мисрликлар тўсиқ бўлиб турганлар” деб ёзади геродот[footnoteref:9]. геродот маълумотларида берилган “бақтрия халқи” тушунчаси маълум бир этник бирликни англатади. халқ маъносини берувчи “этнос” сўзи геродот “тарих”ида кўп учрайди. [9: геродот. “тарих”, том i, 153.] геродотнинг ёзишича, доро 1 аҳамонийлар давлатини 20 та сатрапликларга бўлиб бошқарган. шундан 3 таси ўрта осиё ҳудудлари билан боғлик жойлардир. масалан, “тарих” китобида куйидагиларни ўқиймиз: бақтрияликлардан эглларгача бўлган халқлар 300 талант (бир талант 33,655 кг кумушга тенг- а.а.) солиқ тўлаганлар. бу – ўн иккинчи ўлка”[footnoteref:10] “саклар ва каспийлар 250 талант тўлаганлар. бу ўн бешинчи ўлка. парфянлар, хораcмийлар, суғдлар ва арийлар 300 талант тўлаганлар. бу ўн олтинчи ўлка”[footnoteref:11]. геродот аждодларимизнинг этник таркиби, уларни кийим-боши, ҳарбий қуроллари ҳақида ҳам маълумотлар беради, яъни “бақтрияликларнинг бошларига кийган қалпоқлари мидияликларникига жуда ўхшаган, улар тростникдан …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўрта осиёнинг қадимги аҳолиси ҳақида юнон муаллифлари"

vii–боб 149 vii–боб. ўрта осиёнинг қадимги аҳолиси ҳақида юнон муаллифлари қадимги дунё тарихида шарқ билан ғарбни бир-бирлари билан боғлаб турган карван йўллари (улар тарихда “ложувар йўл”, “шоҳ йўли”, “буюк ипак йўли”, “нефрит йўли”ва бошқалар) мамлакатлар иқтисодий ҳаётида катта ўрин тутган. ана шу йўлларнинг муайян қисмини назорат қилиш (чунки ундан катта даромат келарди) ва назорат ҳудудларини кенгайтириш мақсадида турли баҳоналар ва сабаблар қидирилиб, асосий мақсад йўлида мамлакатлар аро урушлар бўлиб турган. ана шундай жангу-жадаллардан бири милоддан аввалги vi-iv асрларда қадимги форслар билан юнонлар ўртасида олиб борилган урушлар эди. қадимги дунёнинг бу икки буюк империялари (аҳамонийлар ва юнонистон) ўртасида бошланган урушларда ўрта осиёнинг қадимги халқлари ҳам қатнашганлар....

This file contains 33 pages in DOCX format (45.4 KB). To download "ўрта осиёнинг қадимги аҳолиси ҳақида юнон муаллифлари", click the Telegram button on the left.

Tags: ўрта осиёнинг қадимги аҳолиси ҳ… DOCX 33 pages Free download Telegram