ген мухандислигининг моддий асослари

DOC 62,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363265001_42174.doc ген мухандислигининг моддий асослари www.arxiv.uz режа: 1. бактерия клонлари ва штаммларинн олиш. 2. трансформация ва трансдукция ходисаси. 3. транспозонлар, плазмидалар ва рестриктазалар. 4. хулосалар. 1. қадим замонларда инсоният ҳаётий жараёнлар асосида онгсиз равишда сутдан қатиқ, буғдойдан бўза ва хамиртуруш ҳамда мева шарбатидан шароб ёки сирка тайёрлаш технологиясидан фойдаланганлар. лекин бу маҳсулотлар микроблар ёки бактериялар иштмрокида ҳогил бўлишини билмаганлар. буюк француз олими луи пастер томонидан пастеризация усули яратилиши (сут ёки мева шарбатини 100 50 ос қиздириш шўли билан уларни бижғиш жараёнидан ҳолос қилиш пастеризация деб аталади) биотехнологияда микроорганизмлардан онгли равишда фойдаланишга асос солди. пастер ўзининг кейинги тажрибаларини бактерияларни клонлашга бағшплади. бактерияларни клонлаш қуйдагича амалга ошади: сунъий суюқ озуқада ўсаётган бактерия стерил шароитда агар-агар моддаси билан аралаштирилган қаттиқ сунъий озуқа сатҳига ўтказилади. қаттиқ агар-агар сатҳига тушган ҳар бир бактерия ҳужайраси кстма-кет бўлина бошлайди. натижада бир она ҳужайрадан ҳосил бўлган бактериялар авлодининг колонияси вужудга келади ва бу колония клон деб аталади. клон …
2
тамм ирсий ўзгарган клон) хилма-хиллигини мутаген моддаларни қўллаш натижасида кўпайтирадилар ва клонлаш орқалл стлекция қиладилар. бактерия ёкл замбуруғлар ирсиятининг мутацион ўзгариши уларнилг блологик хусусиятларининг ўзгаришига олиб келади. бунинг габаби ҳужлйрада кечаётган биохимиявий жараёнларнинг ҳар бир босқичини алоҳида генлар томонидан бошқарилишидадир. агар генларлни луклеотидлар кетма-кетлиги ташқи номуқобил омлллар таъсирида ўзгарса, бу генлар синтез қилаётган ферментларнинг фаоллиги ҳам ўзгаради. мутацион жараён мутаген моддалар ёки рентген ва ультрабинафша нурлар таъсирида бир неча юзлаб марта ошиши мумкин. клоллаш усули билан мутант штамларнинг мақсадга мувофиқлари селскция қилинади ва биотехнологик жараёнда ишлатилади. сўнгги йилларда ген мухандислиги усули билан хохлаган геннинг исталган иуклеотидини алмаштириш биотехнологияси ишлаб чиқилди. ҳозирги кунда бу усул мукаммаллаштирилмоқда. бу усул йўиалтирилган мутация деб аталади. 2. трансформация ходисасининг очилиши ген мухандислиги биотехнологиясида янги бир эрани бошлаб берди. бу ходиса 1928 йил гриффитс томонидан кашф этилди. трансфюрмация жараёнига қуйидагича таъриф бериш мумкин. маълум шароитда бир организм ирсий молекуласи ҳар қандай бўлагининг иккинчи организм ирсий молекуласи …
3
ен тирик r-штамми ирсиятига ўтган ва увинг ирсиятини s-штаммига хос ўзгартирган, яъни трансформация қилган. трангдукция ҳодлсаси бактерия ва уларнинг фаглари ўртасида содлр бўлади. махсус тузилишга эга бўлга днк бўлагининг хромосома билан бирикиши ва ундан ажралиб чиқиш жараёнига трансдукция деб аталади. трансдукция ақш олими львов томонидан 1953 йллда кашф этилган. бу кашфиётга қадар бактерия ҳужайрасига фаглар (вирусларнинг бактерия ҳужайрасида кўпаядиган хили) кирганда уларнинг ҳужайрада кўпайиши ва оқибатда бактерия ёрилиб ўлиши маьлум эди. фаг билан зарарланган бактерия колонияси йўқолади, яъни лизис бўлади. шу сабабли бу жараён фагларнинг литик реакцияси деб аталади. айни пайтда фаг билам зарарланган бактерия ҳужайраларининг айримлари офатдам қутилиб қолиши кузатилган. бундай ҳужайра ичига тушган фагнинг ирсий молекуласи бактерия хромосомасининг махсус нуклеотидлари изчиллигини кесиб бирикиши натижасида фаол ҳо татдан кўлая олмайдкган, яъни бактерияни лизис қила олмайдигал нофаол профаг ҳолатига ўтади. бунинг натижасида бактерия ҳужайраси офатдан қутилади. офатдан қутилган бактерия лизоген бактерия, бу жараён эса лизоген реакцияси деб аталади. лизоген бактериялар …
4
и лактозани парчаловчи гени мутация натижасида ишламайдиган штамми зарарлантирилса, трансдукция натижасида 1ас- пггамм лизоген 1ас+ штаммга айланади. демак, фаг 1ас+ штаммдан лактоза парчаловчи оперонни 1ас- штаммга транслукция қилади. фаг ирсий молекуласида бактерия хромосомасини нуклеотидлар кстма-кетлигини аниқ таниб ёпишқоқ учлар ҳосил қилиб қирқувчи интеграза ферментининг генлари мавжуд. ушбу фермент ёрдамида фаг ирсий молекуласи бактерия хромосомасига ўрнашади ва днк-лигаза ферменти ёрдамида унинг таркибий қисми сифатида тўла бириктирилади. 3. кўчиб юрувчи генетик элементлар – транспозонларни. ўсимликлар организмида транспозонларни биринчи бор ақш олимаси барбара мак клинток, микроорганизмларда ақш олими ахмад бухорий ва ҳашаротларда россия олими георгий георгиев кашф этган. кўчиб юрувчи генетик элементлар айни вақтда транспозицион элементлар ёки транспозонлар деб ҳам аталади. транспозонларнинг кашф эталиши генетик му-хандисликнинг ривожланишида муҳим аҳамиятга эга бўлди. транпюзонлар хилма-хил структурага эга бўлсаларда, барча транспозон молекулаларининг икки четида махсус нуклеотидлар изчиллиги, марказий қисмда эса днк молекуласининг белгиланган жойида "ёмишқоқ" учлар ҳосил қилиб нотекис кесувчи транспозаза ферментини синтез қилувчи ген мавжуддир. …
5
ўлчамга эга бўлган ҳалқасимон ёки чизиқсимон структурага эга бўлган қўшимча хромасомалар мавжуддир. бу мини-хромосомалар плазмидалар деб аталади. плазмида днкаси кўпи билан 3-10 тагача генларни ўзида сақлайди. бу генлар, асосан антибиотик ёки заҳарли токсинларни парчаловчи ферментларни синтезига жавобгардир. шу туфайли плазмидалар бактерия, ачитқи ва замбуруғларнинг антибиотик ва заҳарли токсинларга чидамлилигини таъминлайди. плазмиданинг антабиотик парчаловчи генлари бир плазмидадан иккинчисига транспозонлар билам бириккан ҳолатда ҳам кўчиб ўта олади. бу молекуляр жараён касал чақирувчи микробларшшг антибиотикларга чидамлилигини ниҳоятда оширади. плазмидалар ўз хусусиятига кўра иккига бўлинади. биринчиси транспозон ёки бактериофаг ирсий молекуласи каби ҳужайра асосий хромосомасининг махсус днк изчиллигини кесиб, рекомбинация бўла оладиган плазмидалар. бундай рекомбинацияланувчи плазмидалар трансмиссибл, яъни наслдан-наслга ўтувчи плазмидалар деб аталади. трансмиссибл плазмида асоий хромосомага бириккандан кейин ўз мустақиллигини йўқотади. асосий хромосомадан мустақил равишда ўз-ўзини репликация қила олмайди. айни пайтда бундай плазмидаларда жойлашган генлар асосий хромосомада ўз фаолиятини бажаради. ҳужайра бўлинганда рекомбинацияланувчи плазмида генлари асосий хромосома генлари бириккан ҳолда наслдан-наслга берилади. ик-кинчи …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ген мухандислигининг моддий асослари"

1363265001_42174.doc ген мухандислигининг моддий асослари www.arxiv.uz режа: 1. бактерия клонлари ва штаммларинн олиш. 2. трансформация ва трансдукция ходисаси. 3. транспозонлар, плазмидалар ва рестриктазалар. 4. хулосалар. 1. қадим замонларда инсоният ҳаётий жараёнлар асосида онгсиз равишда сутдан қатиқ, буғдойдан бўза ва хамиртуруш ҳамда мева шарбатидан шароб ёки сирка тайёрлаш технологиясидан фойдаланганлар. лекин бу маҳсулотлар микроблар ёки бактериялар иштмрокида ҳогил бўлишини билмаганлар. буюк француз олими луи пастер томонидан пастеризация усули яратилиши (сут ёки мева шарбатини 100 50 ос қиздириш шўли билан уларни бижғиш жараёнидан ҳолос қилиш пастеризация деб аталади) биотехнологияда микроорганизмлардан онгли равишда фойдаланишга асос солди. пастер ўзининг кейинги тажрибаларини б...

Формат DOC, 62,0 КБ. Чтобы скачать "ген мухандислигининг моддий асослари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ген мухандислигининг моддий асо… DOC Бесплатная загрузка Telegram