ч. дарвин эволюцион таълимоти ва унинг биология фанларининг ривожланишидаги ахамияти

DOC 67.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1363179196_42086.doc www.arxiv.uz режа: 1. эволюцион таълимотнинг яратилишигача биология фанлари эришган ютуклар. 2. эволюцион таълимотнинг асосий коидалари, унинг биология фанларини ривожланишидаши ахамияти. 3. биология фанларининг 20 аср биринчи ярмида ривожланиши. 4. 20 аср ўрталари ва иккинчи ярмида биология фанларининг ривожланиши. 1. эволюцион таълимотнинг яратилиши эволюцион ғояларнинг пайдо бўлиши. органик дунёнинг тарихий тараққиёти тўғрисидаги ғоялар 18-асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб шакллана бошланди. немис олими г.в.лейбниц тирик мавжудодларнинг градацияси тамойилларини эълон кдлади ва ўсимликлар билан ҳайвонлар ўртасида оралик формалар мавжуд деган фикрни ўртага ташлайди. минераллардан бошланиб одамгача бўлган тириклик погонаси (градация) тамойили швейцария натуралисти ш.бонне (1745, 1764) фикрйча ғаёт тузилиши ва ривожланишининг узлуксизлигини кўрсатади. ж. бюффон ер тарихи тўғрисидаги ўз гипотезани ишлаб чикди. унинг фикрича ер тарихи 80-90 минг йилдан иборат бўлиб, 7 даврга бўлинади. фақат энг сўнги даврда ўсимликлар, хдйвонлар ва одам пайдо бўлган. француз олими ж.б.ламарк «зоология фалсафаси» (1809) асарида «тириклик погонаси»ни эволюция нуқтаи-назардан тушунтиришга ҳаракат қилади. тирик организмларнинг тубандан юксак формаларгача …
2
тирик организмларнинг тарихий алмашиниши ва бир канча турларнинг кирилиб кетишини тушунтириш учун ж. ковье ўзининг катастрофалар ғоясини яратди. француз олими сент-илер ҳайвонлар тузилишидаги умумийликни тушунтиришга ўриниб, тузилишдаги ўхшашлик уларнинг келиб чиқишидаги ўхшашликни акс эттиришини таъкидлайди. организмларнинг тараққиёти тўғрисидаги ғоялар к.ф. вольф (1759, 1768), к. пандор (1817) ва к.м. бэр (1827)нинг эмбриологик текширишларида ўз аксини топди. т. шванн томонидан асосланиб берилган хужайра назарияси (1839) органик дунёсининг бирлигини тушунтириб беришда хамда цитологик ва гистологию текширишларни ривожланишида катта аҳамиятга эга бўлди. 19 асрнинг ўрталарида ўсимликларнинг озиқланиш хусусияти ва унинг ҳайвонларникидан фарқ килиши хамда табиатда модцалар айланиши принциплари кашф этилади (ю. либих, ж.б. буссенго). ҳайвонлар физиологияси соҳасида э. дюбуа - реймоннинг ишлари туфайли электрофизиологияга асос солиниши; к. бернар томонидан секретор органларнинг овқат ҳазм капишдаги аҳамиятини тушунтириб берилиши (1845, 1877); г. гельмгольц ва к. людвигни нерв-мускул системаси ва сезги органларини урганиш методларини ишлаб чиқиши; и.м. саченов томонидан олий нерв фаолиятини материалистах нуқтаи-назардан талкин килиниши («бош …
3
алишлар: эволюцион солиштирма анатомия (к. гегенбаур), эволюцион эмбриология (а.ю. ковалевский, и.и. мечников), эволюцией палеонтология (в.о. ковалевский) йуналишларига асос солинди. хужайранинг бўлиниши (э. страсбургер, 1875; в. флемминг, 1882), жинсий хужайраларнинг етилиши, уруғланиши (о. гертвиг, 1875; г. фаль, 1877; э. ван беноден, 1884; т. бовери, 1887, 1888) ва у билан боғлик бўлган митоз ва мейозда хромосомаларнинг таксимланишини урганиш сохдсида эришилган муваффакиятлар жинсий хужайралар ядросида ирсий ахборотли сакданиши тўғрисида кўплаб ғояларнинг пайдо бўлишига олиб келди. (ф. гальтон.1875; к. негели.1884; э. страсбургер, 1884; а. вейсман, 1885-1892; x. де фриз, 1889). бирок айнан ана шу даврда (1865) г. мендель томонидан аникданган ирсият қонуниятлари тадқиқотчиларнинг назаридан четда қолган эди. генетика фанига асос солган бу қонуниятлар орадан 35 йил утгандан сўнг (1900) кайта кашф этилди. 2. биологиянинг 20 асрда ривожланиши. 20 аср биологиянинг кўпгина соҳаларида классик тадқиқотлар микёсининг янада кенгайиши билан ажралиб туради. шу асрда генетика, цитология, физиология, биоқимё, ривожланиш биологияси, эволюцион таълимот, экология, биосфера хакида таълимот, …
4
днк структурасини урганилиши (ж. уотсон, ф. крик, 1953) генетик кодни кашф этилишига олиб келди. бу кашфиётлар молекуляр генетикага асос солди. ок^силларнинг аминокислоталардан иборат таркиби урганилганлиги, айрим оксиллар (инсулин)нинг синтез килиниши, вируслар ва фагларнинг нуклеопротеидлардан тузилганлигини кўрсатиб берилишини 20 аср ўрталарида килинган энг мухим кашфиётлар каторига киритиш мумкин. электрон микроскопнинг кашф этилиши хужайранинг энг нозик тузилишини текширишга, бактериялар ва вирусларнинг тузилишини батафсил урганишга имкон берди. нишонли атомлар методи организмда содир бўладиган жараёнларни урганиш учун йул очди. гистологик кимё, дефференциал центрифугалаш, рентгеноструктура анализи методлари тирик организмларнинг кимёвий таркиби, хужайра органлари ва қисмларининг мукаммал текшириш усулларини кўрсатиб берди. ана шу кашфиётлар туфайли 20 асрнинг 2-ярмида биологиянинг энг ёш соҳаси молекуляр биология дунёга келди ва тез суръатлар билан ривожлана бошлади. молекуляр биология соҳасидаги кашфиётлар энг асосий биологик ҳодисалар: ўсиш, ривожланиш, ирсият, ўзғарувчанлик, нерв кузгалиши, мускуллар кискарилиши хамда вируслар таъсирида келиб чиқадиган ва наслдан-наслга утадиган ирсий касалликларни молекулаларнинг хусусиятларига боғлаб тушунтиришга имкон беради. бу тадқиқотлар …
5
нишда анча катта ютукда эришилди; хлорофилл синтез қилинди; ўсимликларни устирадиган баъзи гормонлар (ауксинлар, гиббереллинлар) ажратиб олинди ва сунъий синтез қилинди. эволюцион назария соҳасида ҳам мух^им кашфиётлар қилинди, хусусан 20-30 йилларда мутацион ўзғарувчанлик; индивидлар сонини ўзғариб туриши ва изоляциянинг танланишни муайян йуналишда таъсир этишидаги урни очиб берилди. бу эса дарвинизмнинг янада ривожланишига (с.с. четвериков, м.б. ҳолдейн, р. фишер, с. райт," ж. хаксли, ф.г. добржанский, э. майр), эволюция омиллари (и.и. шмалўуазен), микроэволюция ва макроэволюция тўғрисидаги таълимотларни ўзида жо килган синтетик эволюцион таьлимотни ишлаб чиқишга имкон берди. в.и. вернадский биогеоқимё ва биосфера (1926), в.и. сукачевнинг биогеоценология, а.тенслининг экосистемалар (1975), тўғрисидаги таълимотлари биологиянинг катта ютукларидан бўлиб, инсон билан табиат ўртасидаги муносабатларни ишлаб чиқишда мухим аҳамиятга эга. в. шелфорд (1912, 1939), ч. элтон (1934) ва бошқаларнинг тадкик,отлари туфайли экологиянинг назарий асослари ишлаб чикилди. 20 аср ўрталаридан бошлаб экология эришган ютуклар ва табиатни мухофаза қилиш муаммолари деярлик барча биология фанларини экологиялаштиришга олиб келди. 20 асрнинг кейинги …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ч. дарвин эволюцион таълимоти ва унинг биология фанларининг ривожланишидаги ахамияти"

1363179196_42086.doc www.arxiv.uz режа: 1. эволюцион таълимотнинг яратилишигача биология фанлари эришган ютуклар. 2. эволюцион таълимотнинг асосий коидалари, унинг биология фанларини ривожланишидаши ахамияти. 3. биология фанларининг 20 аср биринчи ярмида ривожланиши. 4. 20 аср ўрталари ва иккинчи ярмида биология фанларининг ривожланиши. 1. эволюцион таълимотнинг яратилиши эволюцион ғояларнинг пайдо бўлиши. органик дунёнинг тарихий тараққиёти тўғрисидаги ғоялар 18-асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб шакллана бошланди. немис олими г.в.лейбниц тирик мавжудодларнинг градацияси тамойилларини эълон кдлади ва ўсимликлар билан ҳайвонлар ўртасида оралик формалар мавжуд деган фикрни ўртага ташлайди. минераллардан бошланиб одамгача бўлган тириклик погонаси (градация) тамойили швейцария натуралисти ш.бонне...

DOC format, 67.5 KB. To download "ч. дарвин эволюцион таълимоти ва унинг биология фанларининг ривожланишидаги ахамияти", click the Telegram button on the left.