o'zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar

DOCX 7 pages 75.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.5 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: o`zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar reja: 1. koordinatsion birikmalar haqida tushunchalar. 2. koordinatsion birikmalarning ahamiyati. 3. o`zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar. tarkibida murakkab - "kompleks" ion tutgan birikmalar kompleks birikmalar deyiladi. yangi kimyoviy bog’ hosil qilmasdan yoki yangi elektron jufti yuzaga kelmasdan oddiy molekulalardan murakkab molekulalar hosil bo’lishi kompleks birikmalarni yuzaga keltiradi.kompleks birikmalarda olingan va berilgan elektronlarning soniga qarab valentlikni bilib bo’lmaydi. kompleks birikmalar 2 ta polyar molekulalarni o’zaro ta’siridan hosil bo’ladi. masalan: agar cho’kmaga ko’p miqdorda nh4oh qo’shsak, cho’kma eriydi. to’q qizil rangli yashil rangli birikmalar hosil bo’ladi. shunday qilib bir kompleks ikkinchisiga o’tadi. kompleks birikmalar juda ko’p joylarda qo’llaniladi. biologiyada ularning ahamiyati juda katta. kompleks birikmalarsiz hayot bo’lmaydi. gemoglobin fe2+ , xlorofill mg2+ larning kompleks birikmalaridir. kompleks birikmalar asoslar, kislotalar, tuzlar bo’lishi mumkin. ular ichida elektrolitmas moddalar ham bor. koordinatsion birikmalar hosil qilish uchun birikish, almashinish, oksidlanish – qaytarilish reaksiyalaridan foydalaniladi. hosil qilingan koordinatsion birikmani …

2 / 7

eks [cu (nh3)4] so4 hosil bо‘ladi. reaksion aralashmaga etil spirt qushib, bu koordinatsion birikmani kristall holida ajratib olish mumkin. bu birikmada cu2+ markaziy ion, nh3 molekulalari esa liganddir. lekin ba’zan koordinatsion birikma hosil qilish uchun tajribani uzoq vaqt ma’lum sharoitda olib borishga tо‘g‘ri keladi. ba’zan, bir koordinatsion birikma hosil qilish uchun avval shu elementning boshqa koordinatsion birikmasini olib, sо‘ngra u bilan tegishli reaksiyalarni о‘tkazish natijasida mо‘ljallangan birikma hosil qilinadi. masalan, k3 [rh (c2o4)3 ] tarkibli koordinatsion birikma olish uchun k2 [rncl6] ning suvdagi eritmasini k2c2o4 eritmasi bilan 10000 c da 2 soat qizdirishga tо‘g‘ri keladi. koordinatsion birikmalar olishda quyidagi sintez usullar idan foydalaniladi: 1) muvozanatli va 2) genealogik sintezlar. muvozanatlar sintezda asosiy rolni termodinamik munosabatlar bajaradi. bunda «mahsulotlar» energetik manfaat jihatidan dastlabki moddalardan kо‘ra afzalroq bо‘lishi kerak. bunda reaksiyalarning mexanizmi ikkinchi darajali hisoblanadi, ba’zan «mahsulotlarning» tuzilishi dastlabki moddalarning tuzilishidan umuman boshqacha bо‘lishi mumkin. muvozanatli sintezni olib borish uchun quyidagi shartlarga …

3 / 7

i о‘sha element atomining sirtqi elektron qavati tuzilishiga va uning davriy sistemadagi о‘rniga bog‘liq bо‘lib, koordinatsion birikma hosil qiluvchilar jumlasiga asosan sirtqi qavatda yetarli darajada bо‘sh orbitallari bо‘lgan metall ionlar kiradi. koordinatsion birikma hosil qiluvchi zarracha elektron juftining akseptori vazifasini bajaradi. agar markaziy atom kimyoviy bog‘lanishda о‘zining bо‘sh s- orbitallari bilan ishtirok etsa, bu holda faqat σ (sigma) – bog‘lanish, agar bо‘sh r – orbitallar ham qatnashsa, σ- va π- bog‘lanishlar yuzaga keladi (u r-, d- yoki f – orbitallari bilan ishtirok etganida ham σ- va π- bog‘lanishlar kelib chiqadi). 1893 yilda a.verner kompleks birikmalarning tuzilishi haqida yangi nazariya yaratdi. bu nazariya quyidagi uch banddan iborat: · ayrim elementlar о‘zining asosiy valentliklaridan tashqari, yana qо‘shimcha valentlik namoyon qila oladi; · har qaysi element о‘zining asosiy va qо‘shimcha valentligini tо‘yintirishga intiladi; · markaziy atomning qо‘shimcha valentligi fazoda ma’lum yо‘nalishga ega bо‘ladi. vernerning fikricha birinchi tartibdagi birikmalar asosiy valentlik hisobiga, koordinatsion birikmalar …

4 / 7

u yoki bu elementning koordinatsion birikma hosil qilish qobilyati о‘sha element atomining sirtqi elektron qavati tuzilishiga va uning davriy sistemadagi о‘rniga bog‘liq bо‘lib, koordinatsion birikma hosil qiluvchilar jumlasiga asosan sirtqi qavatda yetarli darajada bо‘sh orbitallari bо‘lgan metall ionlar kiradi. koordinatsion birikma hosil qiluvchi zarracha elektron juftining akseptori vazifasini bajaradi. agar markaziy atom kimyoviy bog‘lanishda о‘zining bо‘sh s- orbitallari bilan ishtirok etsa, bu holda faqat σ (sigma) – bog‘lanish, agar bо‘sh r – orbitallar ham qatnashsa, σ- va π- bog‘lanishlar yuzaga keladi (u r-, d- yoki f – orbitallari bilan ishtirok etganida ham σ- va π- bog‘lanishlar kelib chiqadi). koordinatsion birikmalar hosil qilish uchun misollarga quyidagilarni keltirish mumkin. 1. suvsiz tuzlar (cuso4, niso4, cocl2) suv bilan о‘zaro ta’sirlashganida kristallgidratlarga (masalan, cuso4 · 5h2o, niso4 · 7h2o, cocl2 · 6h2o) aylanadi. bu tuzlarning suvdagi eritmalarida [cu(h2o)4]2+, [ni (h2o)6]2+ va [co(h2o)6]2+ tarkibli kompleks ionlar mavjud. 2. al3+, cr3+, sn2+, zn2+, pb2+ va co2+ …

5 / 7

asomov k.a., fayziev m.k., keyinchalik shamsiev a.sh., raximov x.r., muftaxov a.g., nigay k.g., timoxina n.i. kabi olimlar samarali ishlab, o’zbek kimyogar olimlarining o’ziga xos yo’nalishini yaratishda hissalarini qo’shdilar. 1943 yilda o’zbekistonda fanlar akademiyasi tashkil etildi, uning qoshidagi kimyo instituti (hozirgi umumiy va anorganik kimyo instituti)da bu ishlar rivojlandi (akad. n.a. parpiev maktabi). toshfarmida prof. m.a. azizov rahbarligidagi ilmiy yo’nalish shakllantirildi, bular koordinatsion birikmalar kimyosining kompleks rivojlanishiga munosib hissalarini qo’shdilar. azizov m.a. kamqonlik kasalligiga qarshi "koamid", "ferramid" preparatlarini yaratdi va hozirgacha ular dori-darmon sifatida ishlatilmoqda. akad. n.a. parpiev olmaliqdagi o’tga chidamli va yuqori haroratda suyuqlanadigan metallar kombinatida volfram, vanadiy, reniy kabi elementlarni sof xolda ajratishning sanoat usulini joriy qildi. · rossiyada a. vernerning nazariyasini qabul qilib, rivojlantirgan olim l.a. chugaev (1873-1922 yy.) hisoblanadi. u 1906 yili "kompleks birikmalar sohasidagi tadqiqotlar" nomli doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. l.a. chugaev yaratgan kompleks birikmalar maktabi ikkiga bo’linib, leningradda a.a. grinberg, moskvada i.i. chernyaev o’z yo’nalishlarini …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar"

mavzu: o`zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar reja: 1. koordinatsion birikmalar haqida tushunchalar. 2. koordinatsion birikmalarning ahamiyati. 3. o`zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar. tarkibida murakkab - "kompleks" ion tutgan birikmalar kompleks birikmalar deyiladi. yangi kimyoviy bog’ hosil qilmasdan yoki yangi elektron jufti yuzaga kelmasdan oddiy molekulalardan murakkab molekulalar hosil bo’lishi kompleks birikmalarni yuzaga keltiradi.kompleks birikmalarda olingan va berilgan elektronlarning soniga qarab valentlikni bilib bo’lmaydi. kompleks birikmalar 2 ta polyar molekulalarni o’zaro ta’siridan hosil bo’ladi. masalan: agar cho’kmaga ko’p miqdorda nh4oh qo’shsak, cho’kma eriydi. to’q qizil rangli yashil rangli birikmalar hosil bo’ladi. shu...

This file contains 7 pages in DOCX format (75.5 KB). To download "o'zbekistonda koordinatsion birikmalar sinteziga doir ishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbekistonda koordinatsion bir… DOCX 7 pages Free download Telegram