koordinatsion birikmalar kimyosi fani, uning vazifalari.

DOC 7 pages 127.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 127.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mаvzu: koordinatsion birikmalar kimyosi fani, uning vazifalari. reja: 1. kirish. kompleks birikmalar kimyosi fanining rivojlanish tarixi. 2. a.vernerning koordinatsion nazariyasi va uning asosiy qoidalari. 3. kompleks birikmalarning ichki va tashqi sferasi. 4. kompleks hosil qiluvchilar ligandlar, markaziy atomning kordinatsion soni tayanch iboralar: kompleks birikmalar, koordinatsiyon nazariyasi, sfera, ligand, markaziy atom, kordinatsion soni 1. kompleks birikmalar kimyosi fanining rivojlanish tarixi uzoq vaqt olib borilgan tadqiqotlar natijasida xix asrning oxirlariga kelib, barcha kimyoviy birikmalar ikki turkumga bo‘lindi: bularning biri atomli (yoki sodda) birikmalar va ikkinchisi molekulyar (yoki murakkab) birikmalar nomini oldi. keyinroq birinchi xil birikmalar birinchi tartibdagi birikmalar ikkinchisi esa yuqori tartibdagi birikmalar deb ataladi (birinchi tartibli birikmalarning o‘zaro birikib hosil qilgan birikmalariga yuqori tartibli va ularning nisbatan barqarorlari kompleks birikmalar deyiladi). cucl2 , bf3, nh3, fecl3 kabi birinchi tartibdagi birikmalar qatoriga kiritildi; ularning hosil bo‘lishi valentlik qoidasiga bo‘ysunadi. yuqori tartibdagi birikmalar biror sodda birikmaning boshqa sodda birikma bilan o‘zaro birikishi natijasida …

2 / 7

i" moddalar o‘ziga xos kimyoviy, fizikaviy xossalarga ega bo‘lishi bilan ranglari bilan ham farq qiladilar. bir element co - kobalt xlor va nh3 bilan quyidagi turli rangdagi birikmalarni hosil qiladi: cocl3*6nh3 sariq; cocl3*5nh3 to‘q qizil (purpur); cocl3*4nh3 yashil; cocl3*4nh3 binafsha (fioletoviy) rangli. kompleks birikma deb, qattiq holatda va eritmalarda mustaqil mavjud bo‘la oladigan va tarkibida kompleks ion saqlagan murakkab birikmalarga aytiladi. 1-marta qachon kompleks birikmalar kashf qilingani haqida aniq ma’lumot yo‘q bo‘lsada xviii asr boshlarida nemis olimi disbax tomonidan olingan prus ko‘ki (kcn·fe(cn)2·fe(cn)5) rassomlar bo‘yoq sifatida ishlatishgan. odatda 1-kompleks birikma 1798 yilda tasser tomonidan geksaaminokobalt (iii) xloridning olinishi bilan kompleks birikmalar kimyosi rivojlana boshlaganligi sifatida tarixda qolgan. ammo u kimyoviy asoslarini tushuntirib bera olmagan. shundan 100 yil o‘tgach kompleks birikmalar sintezi rivojlangan. dastlabki ishlar asosan ammiakning birikmalariga bag’ishlanganligi bois, olingan kompleks birikmalar metal aminlar deb nomlangan. undan biroz vaqt o‘tib cn-, no2-, nsc- va cl- ionlari ham kompleks hosil qila …

3 / 7

a kimyo fani sohasida nobel mukofoti berilgan). alfred verner koordinatsion nazariyasi 3 ta qoidadan iborat: 1893 yilda a.verner kompleks birikmalarning tuzilishi haqida yangi nazariya yaratdi. bu nazariya quyidagi uch banddan iborat: 1) ayrim elementlar o‘zining asosiy valentliklaridan tashqari, yana qo‘shimcha valentlik namoyon qila oladi; 2) har qaysi element o‘zining asosiy va qo‘shimcha valentligini to‘yintirishga intiladi; 3) markaziy atomning qo‘shimcha valentligi fazoda ma’lum yo‘nalishga ega bo‘ladi. kompleks birikmalarning ichki va tashqi sferasi. a.vernerning fikricha birinchi tartibdagi birikmalar asosiy valentliklar hisobiga hosil bo‘ladi. kompleks birikmalar esa qo‘shimcha valentliklar hisobiga hosil bo‘ladi. masalan: ptcl4 bilan 2kcl birikib, ptcl4∙2kcl ni hosil qilganda pt va xlor atomlari o‘zlarining asosiy valentligidan tashqari yana qo‘shimcha valentliklar namoyon qiladi: bu yerda, qora chiziqlar asosiy valentlikni, punktir chiziqlar qo‘shimcha valentlikni ko‘rsatadi. kompleks hosil qiluvchilar ligandlar, markaziy atomning kordinatsion soni. hozirgi zamon termini bilan aytganda asosiy valentlik elementning ayni birikmadagi oksidlanish darajasini, qo‘shimcha valentlik esa uning koordinatsion sonini ko‘rsatadi. ptcl4∙2kcl …

4 / 7

hini аniqlаshdа аyni kооrdinаsiоn birikmаning nаzаriya аsоsidа tоpilаdigаn izоmеriyalаri sоnini uning hаqiqаtаn mаvjud bo‘lgаn izоmеrlаri sоni bilаn tаqqоslаsh usulidаn fоydаlаnilаdi, chunki rеntgеn nurlаri kаshf etilmаsdаn аvvаl mоlеkulаlаrning fаzоviy tuzilishi faqat аnа shu yo‘l bilаn аniqlаnаr edi. vеrnеr fikrichа, аgаr m ning kооrdinаsiоn sоni 6 gа tеng bo‘lsа, kоmplеks iоn ichidа 6 tа ligаnd mаrkаziy iоndаn birdеk uzоqlikdа bo‘lgаn 6 tа nuqtаgа jоylаshаdi. bu jоylаshish: 1). tеkislikdаgi оlti burchаk shаklidа (mаrkаzdа m, burchаklаrdа esа ligаndlаr turаdi); 2). fаzоviy trigоnаl prizmа; 3). fаzоviy оktаedr shаklidа bo‘lishi mumkin. u yoki bu elеmеntning kооrdinаsiоn birikmа hоsil qilish qоbiliyati o‘shа elеmеnt аtоmining sirtqi elеktrоn qаvаti tuzilishigа vа uning dаvriy sistеmаdаgi o‘rnigа bog’liq bo‘lib, kооrdinаsiоn birikmа hоsil qiluvchilаr jumlаsigа, аsоsаn sirtqi qаvаtdа yеtаrli dаrаjаdа bo‘sh оrbitаllаri bo‘lgаn mеtаll iоnlаri kirаdi. 1-jadval markaziy atomlarning koordinasion sonlari davrlar markaziy atomlar hosil bo‘ladigan koordinasion birikmalarda markaziy atomning koordinasion sonlari 2 3 4 5 6 tekis kv. 7 8 9 …

5 / 7

si olimlarning hissasi katta? 3. a.verner nazariyasining o‘ziga xosligi nimada? foydalanilgan adabiyotlar: 1. n.a.parpiеv, x.r.raximov, a.g.muftaxov. anorganik kimyo nazariy asoslari. toshkеnt «o‘zbеkiston» 2000. 2. yusupov v.g., toshеv m.t., parpiеv n.a. koordinatsion birikmalar kimyosi. toshkеnt: “univеrsitеt”, 1996. 298 b. 3.yu.t.toshpulatov, n.g.raxmatullaеv. anorganik kimyo, ma’ruza matni, toshkеnt, tdpu, 2001. 5.n.a.parpiev, x.r.raximov. anorganik kimyo. toshkent: o‘zbekiston, 2003 6. кукушкин ю.н. химия координационных соединений. м: высшая школа, 1985. 455с.

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "koordinatsion birikmalar kimyosi fani, uning vazifalari."

mаvzu: koordinatsion birikmalar kimyosi fani, uning vazifalari. reja: 1. kirish. kompleks birikmalar kimyosi fanining rivojlanish tarixi. 2. a.vernerning koordinatsion nazariyasi va uning asosiy qoidalari. 3. kompleks birikmalarning ichki va tashqi sferasi. 4. kompleks hosil qiluvchilar ligandlar, markaziy atomning kordinatsion soni tayanch iboralar: kompleks birikmalar, koordinatsiyon nazariyasi, sfera, ligand, markaziy atom, kordinatsion soni 1. kompleks birikmalar kimyosi fanining rivojlanish tarixi uzoq vaqt olib borilgan tadqiqotlar natijasida xix asrning oxirlariga kelib, barcha kimyoviy birikmalar ikki turkumga bo‘lindi: bularning biri atomli (yoki sodda) birikmalar va ikkinchisi molekulyar (yoki murakkab) birikmalar nomini oldi. keyinroq birinchi xil birikmalar birinchi tartibdagi ...

This file contains 7 pages in DOC format (127.0 KB). To download "koordinatsion birikmalar kimyosi fani, uning vazifalari.", click the Telegram button on the left.

Tags: koordinatsion birikmalar kimyos… DOC 7 pages Free download Telegram