o‘rtacha miqdorlar va variatsiya ko‘rsatkichlari

PDF 97 pages 419.1 KB Free download

97 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 419.1 KB

File type PDF

Pages 97

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 97

mavzu: о‘rtacha miqdorlar. variatsiya kо‘rsatkichlari reja: 1.о‘rtacha miqdorlar mohiyati, ahamiyati, o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularni qо‘llash shart-sharoitlari. 2.oraliqli variatsion qatorlarda о‘rtacha arifmetik va garmonik miqdorlarni hisoblash tartibi. о‘rtacha arifmetik miqdor xossalari. 3. moda va mediana, ularni taqsimot qatorlarida hisoblash tartibi. 4. variatsiya mohiyati, uni statistik о‘rganish zarurligi va variatsiya kо‘rsatkichlari. 5. dispersiya va о‘rtacha kvadratik tafovut xossalari. 6. asimmetriya va ekssess kо‘rsatkichlari. mutlaq va nisbiy miqdorlarning yuqorida kо‘rsatib о‘tilgan bir qancha ustunliklari, ijobiy tomonlari bilan bir qatorda, ularning kamchiligi shundaki, ular о‘rganilayotgan hodisa va jarayonlarga umumlashtirib ta’rif bera olmaydilar. bu vazifani statistikada о‘rtacha miqdorlar bajaradi. o'rtacha miqdorlar deb, bir xildagi va bir turdagi hodisalarni o'zgaruvchan belgilari asosida umumlashtirib xarakterlovchi, ta'riflovchi miqdorlarga aytiladi. ular ijtimoiy-iqtisodiy bilishning asosiy qurollaridan biridir. о‘rtacha miqdor bir-biridan tafovut bо‘lgan alohida miqdorlarni umumlashtirib tavsiflasa-da, lekin о‘ziga nisbatan alohida miqdorlarning qanchalik tafovutda ekanligini, u tafovutning qanchalik katta- kichikligini ifodalay olmaydi. о‘rtacha miqdorlar mavhum miqdorlardir, ular о‘rganilayotgan tо‘plamga umumlashtirilgan …

2 / 97

ikki о‘rtachani olaylik: 90 ; 90i iix kg x kg  ikkala о‘rtacha teng, ammo ular qanday birliklar asosida hisoblanganligi bizga noma’lum. misol uchun uchta talaba quyidagicha ball tо‘plashgan: birinchisi 89 ball; ikkinchisi 90; uchinchi 91. tо‘plangan о‘rtacha ballni hisoblasak, u 90 ga  3:) 9190(89  teng. ikkita talabadan bittasi 19 ball, ikkinchisi 161 ball tо‘plashgan. о‘rtacha ball bu yerda ham 90 ga  2:) 161(19  teng. olingan natijalardan kо‘rinib turibdiki, x hodisaga tо‘g‘ri baho bermoqda, ya’ni birliklarning о‘rtachadan farqi juda oz, 2x - esa birinchining aksi. 2x - о‘rtacha orqali biz о‘rtachalar hodisaning ichki tuzilishini haqiqatdan ham bekitishiga guvoh bо‘lamiz. "variatsiya" sо‘zi lotincha “variatio” sо‘zidan kelib chiqqan bо‘lib, о‘zgarish, farq, tebranish kabi ma’nolarni bildiradi. statistik o'rtachalar ko'rish va ko'p yillik tajriba asosida emas, balki ommaviy ma'lumotlar asosida aniqlanadi. masalan, o'rtacha ish haqini aniqlash uchun barcha xodimlarning ish haqlari qo'shilib, ularning soniga bo'linadi. biroq, statistik o'rtachalar bir xil …

3 / 97

oblanishi kerak. bu yerda ular mohiyati jihatidan bir-biridan keskin farq qilmasligi kerak, miqdoran esa turlicha bo'lishi mumkin. uchinchidan, umumiy to'plam bo'yicha o'rtachani hisoblash bilan birga, to'plamning ayrim bo'laklari uchun ham o'rtachani hisoblash maqsadga muvofiqdir. to'rtinchidan, o'rtacha miqdorlar statistik qonuniyatlarni belgilashda asosiy usullardan biri hisoblanadi. ular katta sonlar qonuniga bo'ysungan holda ommaviy hodisalar, voqealar uchun hisoblanishi kerak. shunday qilib, o'rganilayotgan to'plam yetarli darajada katta bo'lishi kerak. beshinchidan, sifat jihatdan o'zgaruvchi belgilar bo'yicha o'rtacha miqdorlar hisoblanishi mumkin emas. masalan, "o'rtacha millat", "o'rtacha tarmoq", "o'rtacha rang" va h.k. mutlaq va nisbiy miqdorlarning yuqorida kо‘rsatib о‘tilgan bir qancha ustunliklari, ijobiy tomonlari bilan bir qatorda, ularning kamchiligi shundaki, ular о‘rganilayotgan hodisa va jarayonlarga umumlashtirib ta’rif bera olmaydilar. bu vazifani statistikada о‘rtacha miqdorlar bajaradi. о‘rtachalarning mohiyatini tо‘g‘ri tushunish. ularning alohida о‘rni va vaznini aniqlaydi. о‘rtacha miqdor deyilganda bir turdagi hodisaning о‘zgaruvchan belgilari asosida umumlashtirib ta’riflovchi miqdor, kо‘rsatkich tushuniladi. statistikada o'rtacha miqdorlar ikki turga: analitik va tuzilmaviy …

4 / 97

ha о‘rtalashtirilayotgan belgi miqdorlari (variantlari) bir yoki teng marta takrorlangan paytda qо‘llaniladi. nxxxx ,.....,, 321 f x  1 2 3 . ... п od arif хх х х х х п п        o’rtacha arifmetik - o’rtachaning eng ko’p tarqalgan, sodda va amaliyotda keng qo’llaniladigan turidir. u o’z navbatida oddiy va tortilgan ko’rinishda bo’ladi. oddiy arifmetik o’rtacha variantlar (x) bir yoki teng marta takrorlangan paytda qo’llaniladi. masalan, do’konda 5 ta sotuvchi ishlaydi va quyidagicha mehnat haqi oladi (ming so’m): 20, 25, 30, 32, 36. o’rtacha mehnat haqini hisoblash uchun variantlarni (x1=20; x2=25; x3=30; x4=32; x5=36) qo’shib, olingan natijani ishlovchilar soniga bo’lamiz (f). tortilgan ko’rinishdagi o’rtacha arifmetikni qo’llanilishini ko’rib chiqaylik. agarda variantlar (x) bir necha marta takrorlansa, ularni ko’p marta qo’shib o’tirmasdan shu uchrashish tezligiga (f) ko’paytirib, kelib chiqqan natijani chastotalar yig’indisiga (∑ f ) bo’linadi. buni tortilgan arifmetik o’rtacha formulasi ko’rinishida quyidagicha yozish …

5 / 97

ir do'konga o'rtacha 66,8 m savdo maydoni to'g'ri kelar ekan. bu ko'rsatkichni oddiy arifmetik formulani qo'llab hisoblasak ham bo'ladi. buning uchun 40ni 2 marta 50ni 4 marta va h. k. qo'shish kerak. bizni misolimizda bu ishni bajarish mumkin, chunki hammasi bo'lib 28 do'kon bor. agar do'konlar soni 2800 yoki 28000 ta bo'lsachi? bu juda murakkab ishga aylanadi. shuning uchun o'rtachani tortilgan arifmetik usulda hisoblagan ma'qul. agarda ma'lumotlar variatsion taqsimlanish qatori shaklida berilsa, o'rtachani variantlar asosida (bizning misolda) hisoblash butunlay noto'g'ridir: = (40 + 50 + 60 + 70 + 80 + 90)/6= 65 m/kv nima uchun ikki xil natija kelib chiqdi? sababi, har bir variant har xil vaznga (salmoqqa) ega. bizni misolimizda, katta savdo maydoniga ega bo'lgan do'konlar soni oshsa, o'rtacha savdo maydoni so'zsiz yuqori bo'ladi va aksincha. shuning uchun ham tortilgan usulda o'rtacha hisoblanadi. x xususiy firma do'konlarida 80 ta sotuvchi ishlaydi. ular bir sotuvchiga to'g'ri keladigan oborot bo'yicha …

Want to read more?

Download all 97 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rtacha miqdorlar va variatsiya ko‘rsatkichlari"

mavzu: о‘rtacha miqdorlar. variatsiya kо‘rsatkichlari reja: 1.о‘rtacha miqdorlar mohiyati, ahamiyati, o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularni qо‘llash shart-sharoitlari. 2.oraliqli variatsion qatorlarda о‘rtacha arifmetik va garmonik miqdorlarni hisoblash tartibi. о‘rtacha arifmetik miqdor xossalari. 3. moda va mediana, ularni taqsimot qatorlarida hisoblash tartibi. 4. variatsiya mohiyati, uni statistik о‘rganish zarurligi va variatsiya kо‘rsatkichlari. 5. dispersiya va о‘rtacha kvadratik tafovut xossalari. 6. asimmetriya va ekssess kо‘rsatkichlari. mutlaq va nisbiy miqdorlarning yuqorida kо‘rsatib о‘tilgan bir qancha ustunliklari, ijobiy tomonlari bilan bir qatorda, ularning kamchiligi shundaki, ular о‘rganilayotgan hodisa va jarayonlarga umumlashtirib ta’rif bera olmaydilar. bu vazifani s...

This file contains 97 pages in PDF format (419.1 KB). To download "o‘rtacha miqdorlar va variatsiya ko‘rsatkichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rtacha miqdorlar va variatsiy… PDF 97 pages Free download Telegram