o‘rtacha miqdorlar

DOCX 22 pages 152.4 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 152.4 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o‘rtacha miqdorlar reja: 0. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. 0. o‘rtacha miqdor turlari va ularni hisoblash tartibi. 0. tuzilmaviy o’rtacha miqdorlar. 1. o‘rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati kundalik hayotimizda, turmushimizda o‘rtacha miqdorlarni har qadamda uchratamiz va qo‘llaymiz, ammo odatda o‘rtacha so‘zining o‘zini iboramizda kam ishlatamiz. masalan, qancha ish haqi olayapsiz degan savolga oyiga shuncha so‘m deb javob qilamiz. aslida hamma oylarda o‘sha miqdorda ish haqi olayotganimiz yo‘q, bu yerda ham o‘rtacha oylik ish haqi nazarda tutilyapti. xo‘sh, o‘rtacha miqdor nima va u qanday xususiyatlarga ega? o‘rtacha miqdorlarning qanday turlari va shakllari mavjud? degan savollar tug‘ilishi tabiiydir. umumiy holda o‘rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlash-tirish jarayonida olingan miqdordir. u qatorning katta va kichik hadlari o‘rtasida yotadi. masalani soddalashtirish uchun statistik qatorni yon bag‘ridan siqib asta-sekin ixchamlashtirayotirmiz, deb faraz qilaylik. bu holda uning variantalari orasidagi miqdoriy farqlar yoqala borib, ular yiriklashadi, soni esa kamayadi. shuning hisobiga qator variantlarining soni ko‘payadi. ixchamlashtirish jarayonini …

2 / 22

(6.1. rasm). 6.1-rasm. o‘rtacha miqdorlarning muhim xususiyatlari. o‘rtacha miqdor qator miqdorlaridan tafovutda bo‘ladi, ulardan chetlanadi. o‘rtacha miqdorni hisoblash katta sonlar qonuni amal qiladigan ommaviy jarayon singari amaldir. muayyan taqsimot qatorining variantalari birin-ketin bir biriga qo‘shib (birlashtirilib) boriladi. natijada katta-kichik miqdorlar bir-biriga ta’sir etib, birikib o‘zaro siyqalanadi. ular o‘rtasidagi farqlar o‘zaro yoyishib yo‘qola boradi. pirovard oqibatda qator tekislanadi, uning variantalari miqdoran barovarlashib ma’lum o‘rtacha daraja bilan ifodalanadi. demak, o‘rtacha miqdorlarning xususiyati yana shundan iboratki, ular qator unsurlarning bir-biridan ajratib turuvchi xossalarini nazardan soqit qiladi, ulardan doimo abstraktsiyalanadi. o‘rtacha o‘z funksiyalarini to‘la va aniq bajarish uchun bir qator talablarga javob berishi kerak. o‘rtacha miqdor o‘zining funksiyalarini to‘la va aniq ado etishi uchun quyidagi shart-sharoitlar mavjud bo‘lishi lozim: - o‘rtacha miqdori aniqlanadigan to‘plam bir jinsli, hajm jihatdan yetarli sonda bo‘lishi kerak; · o‘rganilayotgan to‘plam birliklariga tegishli belgining miqdoriy qiymatlari bo‘yicha ularning taqsimoti yetarli darajada hodisaga xos obyektiv taqsimot qonuniyati bilan hamohang bo‘lishi zarur. …

3 / 22

afovutlar bir-birini o‘zaro yeyishtiradi va o‘rtachada o‘zaro barovarlashgan tendensiya, qonuniyat namoyon bo‘ladi. haqiqatda ham, agarda asosiy ichki sabablar ta’sirida vujudga kelgan ayrim miqdorlar qiymatini xai va tasodifiy sabablar natijasini deb belgilasak, u holda qator hadlarining ayrim miqdorlari bundan: yoki (6.1) katta sonlar qonuni ta’siri ostida manfiy va musbat qiymatlarga ega bo‘lib, ularning yig‘indisi nolga teng bo‘ladi va shu sababli . natijada . demak, o‘rtacha miqdorlar statistik to‘plamlarga xos umumiy qonuniyatlarni ifodalaydi. o‘rtacha miqdor og‘irlik markaziga o‘xshaydi. u ham barcha teng ta’sir etuvchi kuchlar orqali badan yoki jism og‘irligi tushadigan nuqta singari real ma’noga va ahamiyatga ega. 2. o‘rtacha miqdor turlari va ularni hisoblash tartibi statistikada o‘rtacha miqdorlarning xilma-xil turlari va shakllari mavjud. chunonchi, agregat (nozohir shaklli) o‘rtacha, o‘rtacha arifmetik, o‘rtacha geometrik, o‘rtacha garmonik, o‘rtacha kvadratik, o‘rtacha kubik, o‘rtacha xronologik va h.k. shular jumlasidandir. bular bilan bir qatorda taqsimot qatorlarida o‘rtachaga o‘xshash funksiyani bajaruvchi o‘rta miqdorlar (varianta qiymatlari) ham bor. bular …

4 / 22

hda variantalar qiymatlarining umumiy yig‘indisi o‘zgarmas miqdor deb qaraladi va variantlar soniga nisbatan proporsional taqsimlangan deb talqin etiladi. shu sababli o‘rtacha arifmetik miqdorning taqsimot qatoridagi o‘rni ayrim varianta qiymatlari undan teng ikki yoqlama tafovutda bo‘lishi bilan belgilanadi. o‘rtacha arifmetik miqdor oddiy va tortilgan shakllarga ega. oddiy arifmetik o‘rtacha oddiy arifmetik o‘rtacha o‘rganilayotgan belgining ayrim miqdorlarini (ya’ni qator variantalari qiymatlarini) bir-biriga qo‘shib, olingan yig‘indini ularning soniga (ya’ni qator variantlari soniga) bo‘lish yo‘li bilan aniqlanadi: (6.1) bu yerda: - yig‘indi belgisidir. – o‘rganilayotgan belgining ayrim qiymatlari (qator variantalari) n – ularning soni (qator variantlari soni) masalan, brigada ishchilari bir kunda (dona) 10, 12, 16, 12, 10, 14, 12, 16, 12, 16 jami 150 dona mahsulot yaratgan bo‘lsa, u holda o‘rtacha bir kunda bir ishchi (10+12+16+....+16)/10=130/10=13 dona. tortilgan arifmetik o‘rtacha tortilgan arifmetik o‘rtacha – o‘rtalashtirilayotgan miqdorlarni ularning to‘plamda uchrashish soni bilan tortib olib hisoblangan o‘rtachadir. agar x belgining n miqdorlari ,,,..., yoki () …

5 / 22

yicha umumiy o‘rtacha aniqlanadi. nisbiy miqdorlar qatori uchun o‘rtachani aniqlash masalasiga kelsak, u holda o‘rtacha miqdor mazmunan o‘rtalashtirilayotgan nisbiy miqdorlar singari mantiqiy tuzilishga ega deb qaralgandagina bu masala to‘g‘ri yechilishi mumkin. masalan, 6.1-jadval o‘rtacha nisbiy miqdorni oraliqli variatsion qatorlarda hisoblash shartnomani bajarish darajasi bo‘yicha korxonalar guruhi (foizda) korxonalar soni ni shartnoma bo‘yicha mahsulot yetkazib berish hajmi (mln.so‘m), fi shartnomani o‘rtacha bajarish darajasi %, a 1 2 3 4 5 6 7 80 gacha 80-90 90-100 100-110 110-120 120-130 130 va undan yuqori 1 3 5 9 7 5 4 20 60 100 180 140 100 80 75 85 95 105 115 125 135 1500 5100 9500 18900 16100 12500 10800 1 3 5 9 7 5 4 75 255 475 945 805 625 540 -3 -2 -1 0 1 2 3 jami 34 680 74400 34 3720 birinchi guruhning quyi chegarasi noma’lum, uni shartli ravishda ushbu guruhning yuqori chegarasi (80) …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rtacha miqdorlar"

o‘rtacha miqdorlar reja: 0. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. 0. o‘rtacha miqdor turlari va ularni hisoblash tartibi. 0. tuzilmaviy o’rtacha miqdorlar. 1. o‘rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati kundalik hayotimizda, turmushimizda o‘rtacha miqdorlarni har qadamda uchratamiz va qo‘llaymiz, ammo odatda o‘rtacha so‘zining o‘zini iboramizda kam ishlatamiz. masalan, qancha ish haqi olayapsiz degan savolga oyiga shuncha so‘m deb javob qilamiz. aslida hamma oylarda o‘sha miqdorda ish haqi olayotganimiz yo‘q, bu yerda ham o‘rtacha oylik ish haqi nazarda tutilyapti. xo‘sh, o‘rtacha miqdor nima va u qanday xususiyatlarga ega? o‘rtacha miqdorlarning qanday turlari va shakllari mavjud? degan savollar tug‘ilishi tabiiydir. umumiy holda o‘rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlash...

This file contains 22 pages in DOCX format (152.4 KB). To download "o‘rtacha miqdorlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rtacha miqdorlar DOCX 22 pages Free download Telegram