variatsiya ko'rsatkichlari

PDF 35 pages 2.6 MB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PDF

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “menejment va marketing” kafedrasi o„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta'lim vazirligi university of business and science “iqtisodiyot” fakulteti “menejment” kafedrasi mavzu: “variatsiya ko„rsatkichlari” fan:“statistika” namangan-2025 ma‟ruzachi: raximov xasan shukurjonovich reja: 1. variatsiya to„g„risida tushuncha va uni statistik o„rganish zarurligi. uni qo‟llash masalasi ; 2. variatsiyaning miqdoriy o„lchovlari. 3. dispersiya va o„rtacha kvadratik chetlanish va ularni hisoblash usullari. 4. assimmetriya va ekstses ko„rsatkichlari. statistikaning muhim vazifalaridan biri faqatgina umumlashtiruvchi ko‘rsatkichlarni (o‘rtachalarni) hisoblash bilan cheklanmasdan, balki to‘plam birliklarining o‘rtachadan tafovutini, farqini, chetlanishini ham o‘rganishdir. bu ishni statistika variatsiya ko‘rsatkichlari yordamida bajaradi. “variatsiya” so‘zi lotincha ―variatio‖ so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, o‘zgarish, farq, tebranishni bildiradi. statistikada variatsiya deganda, o‟zaro qarama-qarshi omillar ta‟sirida bo„lgan, bir turli birlikdan tashkil topgan miqdoriy o‟zgarishlarga tushuniladi. o‟rganilayotgan belgining tasodifiy va surunkali (sistematik) variatsiyalari bo„lishi mumkin. variatsiya to„g„risida tushuncha va uni statistik o‟rganish zarurligi tasodifiy variatsiyani boshqarib bo‗lmaydi. surunkali variatsiyaga qisman bo‗lsada, ta‘sir o‗tkazish mumkin. …

2 / 35

g tarqalishini baholashda katta variatsion kenglik – ma‘lumotlar keng tarqalgan, ya'ni o‗zgaruvchanlik yuqori. kichik variatsion kenglik – ma‘lumotlar tor tarqalgan, ya'ni o'zgaruvchanlik past risklarni baholashda katta variatsion kenglik – yuqori risk (masalan, narxlarning keskin o‗zgarishi). kichik variatsion kenglik – past risk (masalan, barqaror bozor sharoiti) bozor tendentsiyalarini tahlil qilishda katta variatsion kenglik – bozorning beqaror ekanligini ko‗rsatadi. narxlar, talab yoki taklif keskin o‗zgarishi mumkin. kichik variatsion kenglik – narxlarning kichik tarqalishi kelajakdagi narxlarni taxmin qilishni osonlashtiradi investitsiyalarni baholashda katta variatsion kenglik – investitsiya yuqori daromad keltirishi mumkin, lekin yuqori risk ham mavjud. kichik variatsion kenglik – investitsiya barqaror, lekin daromad past bo‗lishi mumkin. misol qo„shimcha misol mamlakatlar yaim ko„rsatkichlari bo„yicha variatsion kenglikni hisoblash quyida keltirilgan beshta davlatning bir yilda ishlab chiqarilgan yalpi ichki mahsuloti (yaim) bo„yicha ma‟lumot keltirilgan (mlrd aqsh dollari): 1. eng katta va eng kichik qiymatlarni aniqlaymiz: 2. variatsion kenglikni hisoblaymiz: yaim bo„yicha ushbu mamlakatlar o„rtasidagi variatsion kenglik …

3 / 35

chaga ega, biz har bir ko’rsatkich va o’rtacha orasidagi masofa yo’nalishni, yoki chetlanishni hisobladik. 1-jadval ikki nazariy ma‟lumotlar qatori 1-to‟plam 2-to‟plam o‟lchovlar 1, 2, 3, 4, 5 2, 3, 3, 3, 4 o‟rtacha miqdor 𝒙 = 𝟏 + 𝟐 + 𝟑 + 𝟒 + 𝟓 𝟓 = 𝟏𝟓 𝟓 = 𝟑 𝒙 = 𝟐 + 𝟑 + 𝟑 + 𝟑 + 𝟒 𝟓 = 𝟏𝟓 𝟓 = 𝟑 x dan o‟lchovlar qiymatining chetlanishi (1-3), (2-3), (3-3), (4-3), (5-3) yoki -2, -1, 0, 1, 2 (2-3), (3-3), (3-3), (3-3), (4-3) yoki -1, 0, 0 ,0, 1 a. 1-to’plam b. 2-to’plam 1-rasm. 1-jadvaldagi chetlanishlar uchun nuqtali diagramma n xx d   o‗rtacha chiziqli chetlanish variantalar bilan o‘rtacha farqining variantalar soniga nisbatidir. oddiy qatorlar uchun u quyidagi formula bilan hisoblanadi: tortilgan qatorlar uchun u quyidagi formula bilan hisoblanadi: f fxx d    o„rtacha chiziqli chetlanish iqtisodiyotda maosh, daromad yoki boshqa …

4 / 35

otlar to‗plamidagi qiymatlarning o‗rtacha qiymatdan qancha farq qilishini ko‗rsatuvchi o'lchovdir. dispersiya to‗plamdagi qiymatlarning tarqalishini yoki tarqalish darajasini ifodalaydi. oddiy qilib aytganda, dispersiya to‗plamdagi qiymatlarning o‗rtachadan qancha farq qilishini ko‗rsatadi. n xx 2 2 )(   f fxx    2 2 )(  oddiy qatorlar uchun tortilgan qatorlar uchun 3. dispersiya va o„rtacha kvadratik chetlanish va ularni hisoblash usullari dispersiya turlari birliklarning chetlanishiga ta‟sir qiluvchi omillar uch guruhga bo‟linadi umumiy dispersiya guruhlararo dispersiya guruh ichidagi dispersiya umumiy dispersiya o‘rganilayotgan to‘plamdagi hamma sharoitlarga bog‘liq belgi variatsiyasini xarakterlaydi va quyidagi formula bilan hisoblanadi: f fxx y    2 2 )(  faraz qilaylik, bir do'konda bir xil mahsulotning narxi o‗zgarishi kuzatilmoqda. quyidagi ma‘lumotlar bor: 1-oyda mahsulot narxi: 10 000 so‗m 2-oyda mahsulot narxi: 12 000 so‗m 3-oyda mahsulot narxi: 11 000 so‗m 4-oyda mahsulot narxi: 15 000 so‗m 5-oyda mahsulot narxi: 13 000 so‗m shu narxlar asosida dispersiyani …

5 / 35

rq qilishi mumkin. shunday qilib, narxlar o'rtasidagi farqni yaxshiroq tushunish uchun standart og'ishni ko'rish yanada osonroq bo'ladi. standart og'ish ma'lumotlarning o'rtacha qiymatdan qanchalik farq qilayotganini ko'rsatadi. yani, mahsulot narxi o'rtacha 12,200 so'm atrofida bo'lsa, lekin u o'rtacha qiymatdan 1,720 so'm yuqori yoki past bo'lishi mumkin. bu, masalaning narxi 10,480 so'm (12,200 - 1,720) dan 13,920 so'm (12,200 + 1,720) orasida bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi. shu tariqa, standart og'ish narxlarning o'zgarishini tushunish va ularni qanday tarqalganini bilish uchun juda foydalidir.  o„rtacha kvadratik chetlanish (standar og‗ish) deb o‗rtacha kvadrat chetlanishning kvadrat ildizdan chiqarilgan miqdoriga aytiladi va quyidagi formulalar bilan aniqlanadi: n xx 2)(   tortilgan qatorlar uchun f fxx    2)(  o‗rtacha kvadratik chetlanish statistikada o‗rganilayotgan qiymatlarning o‗rtacha qiymatdan qanchalik chetga chiqishini o‗lchaydigan ko‗rsatkichdir. bu qiymat namuna yoki umumiy to‗plamdagi tarqoqlik darajasini ifodalaydi. oddiy qatorlar uchun o„rtacha kvadratik chetlanish bo„yicha amaliy misol keltiriladi: bir guruh o„quvchining statistika fanidan …

6 / 35

tni nazorat qilish: mahsulotlar sifati orasidagi o„zgarishlarni aniqlashda quydagi jadval ma‘lumotlari asosida variatsiya ko‘rsatkichlarini hisoblaymiz. ish normasini bajarganlar bo‘yicha guruhlar, % sotuvchilar soni, (f) intervalning o‘rtacha qiymati, x xf 90-100 28 95 2660 -10 100 2800 100-110 48 105 5040 0 - - 110-120 20 115 2300 +10 100 2000 120-130 4 125 500 +20 400 1600 jami 100 - 10500 - 6400 birinchi navbatda o‘rtacha norma bajarilishini aniqlaymiz: %105 100 10500 4204828 50230050402660 4204828 412520115481052895           f xf x dispersiyani aniqlaymiz. 64 100 6400)( 2 2     f fxx  o‘rtacha kvadratik chetlanish teng: 864 100 6400)( 2     f fxx  variatsiya koeffitsientini hisoblaymiz: %62,7 105 1008100      x v  assimmetriya (inglizcha: skewness) - bu statistikada ma'lumotlar taqsimotining simmetriyadan og'ish darajasini ko'rsatuvchi ko'rsatkich hisoblanadi. boshqacha qilib aytganda, assimmetriya …

7 / 35

tlarning qanday tarqalganligini tushunishga yordam beradi. statistik tahlil: agar ma'lumotlar assimmetrik bo'lsa, ba'zi statistik usullar (masalan, o'rtacha qiymat) noto'g'ri natijalar berishi mumkin. qaror qabul qilish: iqtisodiyot, moliya va boshqa sohalarda assimmetriya riskni va imkoniyatlarni baholashda muhim rol o'ynaydi. ekstses ko„rsatkichi (inglizcha: kurtosis) - bu statistikada ma‘lumotlar taqsimotining "qalinligi" yoki "o‗tkirligi"ni o‗lchovchi ko‗rsatkich. u ma‘lumotlar taqsimotining og‗ishlari (ekstremal qiymatlar) qanchalik ko'p ekanligini ko'rsatadi. ekstses ko'rsatkichi odatda normal taqsimot (gauss taqsimoti) bilan solishtiriladi. ekstsesning turlari leptokurtik taqsimot (yuqori ekstses) ekstses ko'rsatkichi 3 dan katta. ma'nosi: ma'lumotlar taqsimoti normal taqsimotga qaraganda "o'tkirroq" va og'ishlar (ekstremal qiymatlar) ko'proq. misol: moliyaviy bozorlarda narxlarning keskin o'zgarishi. platikurtik taqsimot (past ekstses) ekstses ko'rsatkichi 3 dan kichik. ma'nosi: ma'lumotlar taqsimoti normal taqsimotga qaraganda "yassi" va og'ishlar kamroq. misol: ba'zi tabiiy hodisalarning taqsimoti. mesokurtik taqsimot (normal ekstses) ekstses ko'rsatkichi 3 ga teng. ma'nosi: ma'lumotlar taqsimoti normal taqsimotga mos keladi. misol: normal taqsimot (gauss taqsimoti). ekstsesning ahamiyati riskni baholash: ekstses …

8 / 35

i taqsimlashda e‘tiborga olinadi. xulosa variatsiya ko„rsatkichlari bizga ma‟lumotlarni tahlil qilishda chuqurroq tushunchalar beradi, strategik qarorlar qabul qilishimizni osonlashtiradi va risklarni boshqarish imkonini yaratadi. bu ko„rsatkichlar iqtisodiy barqarorlikni ta‟minlash uchun muhim vositalardan biri hisoblanadi n xx d  n xx 2 2 )(   r=xmax-xmin 100 x v  e’ t i b o r i n g i z u ch u n r a h m a t !

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "variatsiya ko'rsatkichlari"

toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “menejment va marketing” kafedrasi o„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta'lim vazirligi university of business and science “iqtisodiyot” fakulteti “menejment” kafedrasi mavzu: “variatsiya ko„rsatkichlari” fan:“statistika” namangan-2025 ma‟ruzachi: raximov xasan shukurjonovich reja: 1. variatsiya to„g„risida tushuncha va uni statistik o„rganish zarurligi. uni qo‟llash masalasi ; 2. variatsiyaning miqdoriy o„lchovlari. 3. dispersiya va o„rtacha kvadratik chetlanish va ularni hisoblash usullari. 4. assimmetriya va ekstses ko„rsatkichlari. statistikaning muhim vazifalaridan biri faqatgina umumlashtiruvchi ko‘rsatkichlarni (o‘rtachalarni) hisoblash bilan cheklanmasdan, balki to‘plam birliklarining o‘rtachadan tafovutini, farqini, chetlanishini ...

This file contains 35 pages in PDF format (2.6 MB). To download "variatsiya ko'rsatkichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: variatsiya ko'rsatkichlari PDF 35 pages Free download Telegram